Samenvatting boek en hoorcollege Persoonlijkheidstheorie | VU Amsterdam | 2025/2026

Personality theory and assessment




Thema’s
1. Introductie
- Ashton Intro (p. xiii – xvii) + H. 1 (p. 1-29) en 2
2. Persoonlijkheidsstructuur
- H. 3
3. Persoonlijkheidsontwikkeling
- H. 4
4. Biologie & genetica
- H. 5 en 6
5. Evolutie & omgeving
- H. 6 en 7
6. Intelligentie
- H. 10
7. Beroepsinteresse
- H. 11
8. Persoonlijkheidsstoornissen
- H. 8
9. Persoonlijkheid en levensuitkomsten
- H. 9
10. Religie en politiek
- H. 12
11. Seksualiteit
- H. 13

, Hoorcollege 1: inleiding

Introductie (p. xiii – xvii)

3 dingen die onderdelen/benaderingen zijn van persoonlijkheid

- Menselijke natuur (universele benadering)
 Ook tussen diersoorten
 Sociale psychologie
- Individuele en groepsvariatie (nomothetische benadering = het
onderzoeken van een eigenschap in meerdere mensen om
algemene regels te stellen)
 Zijn er bepaalde mensen met eigenschappen die bepaalde dingen
tonen (zoals langer gezond)
- Individuele uniciteit (idiografische benadering = het onderzoeken
van iemand in het specifiek (hierbij kan je geen algemene “regels”
onderzoeken))



Menselijke natuur

Hoe mensen zijn zoals alle andere mensen

Twee voorbeelden van theorieën die ervanuit gingen dat iedereen
hetzelfde was

- Behaviorisme (alle individuen reageren op dezelfde manier)
- Evolutionaire psychologie (alle individuen zijn op dezelfde manier
aangepast aan de omgeving)



Individuele- en groepsprocessen

Hoe mensen zijn zoals sommige andere mensen

- Er zijn verschillen tussen elkaar op sommige variabelen
 Groepen, bijvoorbeeld je bent een vrouw en een ander niet
- Werkt alleen als we gaan vergelijken met anderen



Individuele uniciteit

,Hoe mensen zijn zoals geen andere mensen

- Iedereen is uniek, als geen ander

Hoofdstuk 1: basisconcepten in psychologische metingen (p. 1-29)

Niet samengevat, want is alleen maar een herhaling van meten en
diagnostiek



Hoofdstuk 2: persoonlijkheidskenmerken en -vragenlijsten (31-38)

Definitie

Persoonlijkheidstrek = verschillen tussen individuen in de typische neiging
om zich op bepaalde conceptueel gerelateerde manieren te gedragen, te
denken of te voelen in verschillende relevante situaties en over een vrij
lange tijdsperiode

Persoonlijkheid

- Verwijst naar verschillen tussen individuen
- In een typische neiging om zich te gedragen, denken of voelen
- Op bepaalde conceptueel gerelateerde manieren
 Een extravert praat meer (mate van gelinkte eigenschappen)
- In verschillende relevante situaties
 Een extravert persoon gaat meer met andere mensen om of meer
uit
- Gedurende een lange tijdsperiode



Wat is persoonlijkheid niet

- Fysieke eigenschappen
- Het is niet intellectueel (welke kennis je bevat)
 Het is wel iets waar er verschil tussen mensen is, maar geen
persoonlijkheid
- Een korte emotie (is niet langdurig en zegt niets over de persoon
zelf, alleen als het langer voorkomt is het een persoonlijkheidstrek)
- Situatie-specifieke dingen



Andere individuele verschillen

- Mentale capaciteiten: maximaal (in plaats van typisch) gedrag
- Interesses: voorkeur voor activiteiten

, - (Sociaal-politieke) waarden: belang van ideeën
- Religie: geloof in bovennatuurlijke zaken
- Seksualiteit: (seksuele) oriëntatie

Deze zijn geen persoonlijkheid, maar zijn sterk bepalend voor de identiteit
en zijn daardoor gerelateerd aan persoonlijkheid

Bestaat persoonlijkheid

Gedrag = functie van de interactie tussen persoonlijkheid en situatie (B =
f(PxS))

- Als persoonlijkheid bestaat moet er consistentie zijn van tijd en over
verschillende situaties



Personen

- Hartshorne & May: levels van altruïsme kwamen niet overeen bij
verschillende situaties
 Er is geen persoonlijkheid
- Mischel: er is geen persoonlijkheid
 .20 (toen een zwakke relatie, nu is het een gemiddelde)
- Mischel & Peake: cross-situationele consistentie van
consciëntieusheid
 Ze onderscheidden 19 gedragingen die aan elkaar gerelateerd
waren
o De correlatie was laag en moet dus afhankelijk zijn van
situatie -> persoonlijkheid bestaat niet
- Jackson & Paunonen: heranalyse van het Mischel & Peake onderzoek
 Ze hadden de 19 gedragingen over 2 sets verdeeld
o Conclusie: op basis van een enkel gedrag is een ander
enkel gedrag moeilijk te voorspellen, maar op basis van een
aantal gedragingen in verschillende situaties is wel te
voorspellen hoe iemand zich gemiddeld gedraagt in een
aantal andere situaties

Je kan geen conclusie nemen over iemands gedrag d.m.v. een gedraging.
Het gemiddelde gedrag is pas een goede (of betere) voorspelling



Trekactivatie = een persoonlijkheidstrek komt alleen tot uitdrukking in een
persoonlijkheidsrelevante situatie