Samenvatting Ethiek | Multiculturele samenleving & Habermas | Fontys | 2026/27

Hoofdstuk 10
Elkaar begrijpen in de multiculturele samenleving
 Hoffman legt de nadruk op het interactieperspectief en niet op de inhoud van de
communicatie of de etnische of culturele achtergrond van de gesprekspartners
 Voor wederzijds begrip is er een overkoepelend taalspel nodig.

Taalgebruik in een betekenisvolle wereld
 Gebeurtenissen (zinnen) krijgen niet alleen een betekenis maar ook een waarde
 We kunnen elkaar alleen begrijpen als we een gezamenlijke ‘betekenishorizon’ van
waarden deken

Theorie van het communicatieve handelen van Jürgen Habermans
 Filosoof Jürgen Habermans stelt dat het doel van communicatie het maken van
verbinding met de ander is.
 Habermans is het niet eens met Lyotard dat we de verschillen moeten omarmen
 Om met elkaar te leven, moeten het met elkaar eens zijn over zaken die ertoe doen
 Volgens hem is er een universeel taalspel
 Hij onderscheidt 2 vormen van menselijk handelen:
1. Strategisch handelen
2. Communicatief handelen

Communicatief handelen
 Doelen:
- Handelingen op elkaar afstemmen
- Tot gezamenlijke kennis komen
- Het met elkaar eens worden over welke normen nageleefd moeten worden
- Elkaar vertellen hoe we iets beleven
 In het communicatief handelen streven we naar wederzijds begrip en is het doel het
met elkaar eens worden
 3 voorwaarden voor communicatief handelen; de geldigheidsclaims
1. De ander is oprecht en meent wat die zegt: waarachtigheidsclaim
2. De ander claimt dat wat hij zegt waar is: waarheidsclaim
3. De ander claimt dat het juist is om mij dat te vragen: normatieve claim
 Wanneer sprake is van een onenigheid of conflict kan het van belang zijn je af te
vragen welk van de drie claims ter discussie staat

Strategisch handelen
 We communiceren niet alleen met elkaar om een bepaald probleem op te lossen en
overeenstemming te krijgen, maar ook om eigenbelang te bewerkstellen
 Je gebruikt je communicatie dan als strategisch middel en daarom noemt Habermans
deze vorm van handelen ‘strategisch handelen’
 Instrumentele rationaliteit: middelen die je inzet om je doel te bereiken

De kolonisatie van die leefwereld
 Habermans noemt de wereld waarin we communicatief handelen de ‘leefwereld’