Sociale psychologie
SOCIALE PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1.DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
Boek: the social animal
- Eerste handboek sociale psychologie
- Mensen zijn heel sterk betrokken op sociaal vlak
- Zijn continue bezig met anderen te analyseren
Ook Aristoteles: de mens is een sociaal dier, niet gemaakt om alleen te zijn
We zijn verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale situaties
- Anderen observeren, analyseren hun gedrag
- Analyseren is een fulltime activiteit
- Zie eveneens de belangstelling voor sociaalpsychologische thema’s in de media
o Vele gebeurtenissen zetten ons aan tot nadenken
= zijn sociale dieren!! Zit in onze natuur!!
o Vragen over haar en geweld, conflict en wantrouwen, samenwerking en hoe we omgaan met
culturele, etnische, raciale en religieuze verschillen
o Van nature belangstelling voor sociale psychologie
o Sociale context heeft een sterke invloed op het gedrag
o Geen enkel objectief belang bij, enkel en alleen omdat we sociale dieren zijn boeit zoiets ons
2. SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
2.1 DEFINITIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties en
gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed
uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen (Allport, 1985)
Bepaalde manier van kennis produceren
- De kennis over dat sociale aspect is als een pakketje dat je heel gemakkelijk kan doorgeven aan
anderen → wetenschappelijke kennis is gestandaardiseerd
- Kennis is objectief
o Het is systematisch geobserveerd gedrag
o Het is geregistreerd zoals het moet
- Eerder wetenschappelijk dan anekdotisch en eerder systematisch dan toevallig
- Probleem: de subjectieve kennis is idiosyncratisch
- Gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen
o Het is de ander die ons speciaal maakt
o “Hoe wij de Ander beïnvloeden en, hoe de Ander ons beïnvloed”
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE
- Wij laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
1
, Sociale psychologie
Stanford experiment van Philip Zimbardo: slechte omgeving zet mensen aan tot het stellen van slecht gedrag
- Namaak van gevangenis
- Vroegtijdig stopgezet wegens ethisch niet juist
- Perfecte illustratie van ‘sociale context heeft een grote invloed op een gedrag’
REAGAN- MONDALE DEBAT 1984
De leeftijd van Reagan werd in vraag gesteld
- Reageerde hierop dat dit niet in zijn campagne plaats zal vinden (leeftijdsissue)
- Hij zegt dat hij de incompetentie en onervarenheid van de anderen ook niet in zijn campagne laat
opnemen (soort van grap van hem)
- Heeft een impact gehad op hoe wij naar Reagan kijken
BEÏNVLOEDING DOOR ANDEREN
Waarom is Reagan zo populair?
- Waarom beoordelen we hem zo?
- We gaan de beoordeling van Reagan meten (via de afhankelijke variabele)
- We manipuleren de situatie om te zien wat er precies in die situatie ‘de ingrediënt’ is
- 3 condities:
o Verschillende groepen gemaakt om de beoordeling
te gaan meten
o Bv. elke groep op een andere manier naar de video
laten kijken, eventuele controlegroep, …
o Zo gaan kijken wat de gemiddelde beoordeling is
o Gaan afvragen: wat heb je net gezien? Wat was er
gemanipuleerd?
DE KRACHT VAN DE REACTIE VAN ANDEREN
Obama VS Romney 22/10/2012
- “Horses and Bayonets”
- Op bepaald moment meer dan 100.000 keer per minuut getweet
- Publieksreactie beïnvloedt de kijker ongelofelijk hard
o We gaan ze gaan moeten neutraliseren
o Men is zich bewust dat het publiek invloed heeft op de kijkers thuis
BENNINGTON COLLEGE (NEWCOMB)
Sociaal psycholoog toonde aan dat er op een meisjescollege net voor WOII
- Achtergrond van de meisjes: middenklasse, ouders vaak conservatiever
- Elk jaar is er een test: hoe progressief/ conservatief worden de meisjes jaar na jaar?
o Meisjes gaan steeds meer progressiviteit vertonen → meer liberaal
o Gaan meer achterstand vertonen met de politieke visie van de ouders
- Participatie van het hoger onderwijs zorgt voor een ‘verlinksing’ van diegene die het onderwijs volgt
- Waarheid en waarheidsvinding is de eerste academische waarde
- Later ingaan op “eerste indrukken”, “wie de norm volgt” en “blinde gehoorzaamheid” (niet besproken
in de eerste les)
2
, Sociale psychologie
2.3 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
Sociologie
- De studie van groepsfactoren (bv. SES, nationaliteit, etnische achtergrond, …)
o Klasseert personen volgens nationaliteit, ras, SES en andere factoren
o Collectieve fenomenen
o Conclusies gepaard met hoger niveau
- Multilevel designs
o Nagaan of de verbanden tussen variabelen op het individuele niveau mee bepaald worden
door variabelen gemeten op collectieve niveau
o Combinaties van individuele niveaudata en contextvariabelen
Persoonlijkheidspsychologie
- Studie van cross-situationele stabiliteit tussen individuen
- Interesse ligt op het individu
- In bepaalde situaties stel je altijd hetzelfde bepaalde gedrag → bepaalde consistentie
o Zonder die consistentie kan je niet spreken van een persoonlijkheidskenmerk
Interactionisme:
- Stroming die de nadruk legt op het feit dat er een dynamische wisselwerking is tussen individuele
verschillen en de situatie, waarbij uitingen van individuele verschillen afhankelijk zijn van de situatie
o Onderscheid gemaakt tussen zwakke (weinig invloed op gedrag) en sterke situaties (veel
invloed op gedrag)
RELATIE TOT ANDERE DISCIPLINES
Effect van de groep
- Sociologie
- Stel je krijgt de resultaten van groepen die je in verschillende condities bestudeerd
- De variatie wordt verklaard door de groep waartoe het individu behoort
- Bv. vrouwen maken veel lawaai en mannen maken minder lawaai
Effect van conditie
- Sociale psychologie
- Iedereen maakt lawaai in verschillende condities en minder lawaai in andere
- Bv. in een restaurant stil en op een feest heel luid zijn
- Gunstig voor de sociale psychologie
Effect van de persoonlijkheid
- Elk persoon gaat zich consistent gedragen in een conditie
- Niet groepsgebonden
- Persoon 1 en persoon 4 zijn eerder stille mensen en persoon 5 eerder luid
De realiteit is complex
- Als de realiteit er zo uit ziet hebben we effecten van de conditie van de groep als van het individu
- Ze bepalen allemaal gedrag!
2.4 ANDERE PSYCHOLOGISCHE DOMEINEN
Klinische psychologie Het effect van verschillende therapieën voor
reductie van vooroordelen bij antisociale personen
Persoonlijkheidspsychologie Constructie van een vragenlijst om mannen met
sterke vooroordelen te identificeren
Cognitieve psychologie Manipuleer blootstelling aan een lid van een sociale
categorie en registreer automatische gedachten
3
, Sociale psychologie
Sociale psychologie Manipuleer diverse soorten contact tussen
allochtonen en autochtonen en registreer het effect
op de vooroordelen
2.5 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN MENSENKENNIS
Nadeel aan mensenkennis: niet op gedegen empirische toetsing berust en heel beperkt geldig
- Soort-zoekt-soort verklaring ligt het dichtste bij de waarheid, in vgl met ‘tegenpolen trekken aan ‘uit
het oog, uit het hart’ of ‘afwezigheid versterkt de liefde’
Kinderen worden beloond als ze iets doen → motivationeel conflict
- Houdt in dat de externe beloning de intrinsieke motivatie vermindert, omdat de kinderen de activiteit
nu gaan zien als iets wat ze doen voor de beloning, ipv uit eigen plezier
- Kijken naar het gevolg van het gedrag na het toedienen van de beloning
- Het herhaaldelijk zien van een persoon, een schilderij, een gebouw zal je waardering ervoor doen
stijgen → mere exposure effect
- Onderzoek: als je kinderen beloont voor iets wat ze graag doen, dan zullen ze die activiteit naderhand uitvoeren
o Resultaat: 22,7% meer; 61,2% evenveel; 16,1% minder
- Onderzoek: het herhaaldelijk zien van een persoon, een schilderij, een gebouw zal je waardering ervoor…
o Resultaat: 63,1% verhogen; 13,9% niet wijzigen (cijfers zijn niet belangrijk, gewoon het patroon zien)
3. DE GESCHIEDENIS VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
Griekse filosofen formuleerden al ideeën die direct betrekking hebben op sociaalpsychologische vraagstukken
- Zoals het relatieve gewicht van eigenbelang en gemeenschapsgezin
- Pas sinds 20e E gestructureerd onderzoek: 1879 in Leipzig door Wundt: eerste experimenteel
laboratorium
3.1 DE BEGINJAREN
Gustave Le Bon: Psychologie des Foules: massageweld in de late 19 e E
- Massa geeft individu een gevoel van anonimiteit
o Verantwoordelijkheid verliezen
1e sociaalpsychologische onderzoeksartikel: Norman Triplett: fietsers hebben de neiging sneller te fietsen in
bijzijn van anderen
- Competitiemachine ontworpen:
o Gecontesteerd door Storoebe, die aantoonde dat Féré al eerder deze vragen onderzocht had
- Enkele eerste onderzoeken die echter geen coherent programma vormen
o Bv. Max Ringelmann (1880)
Vergelijking van groepsprestaties met individuele prestaties (touwtrekken)
In groep presteert men minder dan alleen
- Eerste onderzoek wel sowieso van Franse herkomst
Eerste handboeken
- Mc Dougall (1908)
- Edward Ross (1908)
- Floyd Allport (1924)
3.2 DE JAREN VAN BEVESTIGING
De betekenis van WOII en de Jodenvervolging voor de ontwikkeling van de sociale psychologie in de USA
- Na beurscrash van 1929 veel belangstelling voor linkse partijen en progressieve sociale actie
- Hieruit kwam de society for the psychological study of social issues
- Door Hitler een exodus van wetenschappers naar USA
4
SOCIALE PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1.DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
Boek: the social animal
- Eerste handboek sociale psychologie
- Mensen zijn heel sterk betrokken op sociaal vlak
- Zijn continue bezig met anderen te analyseren
Ook Aristoteles: de mens is een sociaal dier, niet gemaakt om alleen te zijn
We zijn verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale situaties
- Anderen observeren, analyseren hun gedrag
- Analyseren is een fulltime activiteit
- Zie eveneens de belangstelling voor sociaalpsychologische thema’s in de media
o Vele gebeurtenissen zetten ons aan tot nadenken
= zijn sociale dieren!! Zit in onze natuur!!
o Vragen over haar en geweld, conflict en wantrouwen, samenwerking en hoe we omgaan met
culturele, etnische, raciale en religieuze verschillen
o Van nature belangstelling voor sociale psychologie
o Sociale context heeft een sterke invloed op het gedrag
o Geen enkel objectief belang bij, enkel en alleen omdat we sociale dieren zijn boeit zoiets ons
2. SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
2.1 DEFINITIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties en
gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed
uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen (Allport, 1985)
Bepaalde manier van kennis produceren
- De kennis over dat sociale aspect is als een pakketje dat je heel gemakkelijk kan doorgeven aan
anderen → wetenschappelijke kennis is gestandaardiseerd
- Kennis is objectief
o Het is systematisch geobserveerd gedrag
o Het is geregistreerd zoals het moet
- Eerder wetenschappelijk dan anekdotisch en eerder systematisch dan toevallig
- Probleem: de subjectieve kennis is idiosyncratisch
- Gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen
o Het is de ander die ons speciaal maakt
o “Hoe wij de Ander beïnvloeden en, hoe de Ander ons beïnvloed”
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE
- Wij laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
1
, Sociale psychologie
Stanford experiment van Philip Zimbardo: slechte omgeving zet mensen aan tot het stellen van slecht gedrag
- Namaak van gevangenis
- Vroegtijdig stopgezet wegens ethisch niet juist
- Perfecte illustratie van ‘sociale context heeft een grote invloed op een gedrag’
REAGAN- MONDALE DEBAT 1984
De leeftijd van Reagan werd in vraag gesteld
- Reageerde hierop dat dit niet in zijn campagne plaats zal vinden (leeftijdsissue)
- Hij zegt dat hij de incompetentie en onervarenheid van de anderen ook niet in zijn campagne laat
opnemen (soort van grap van hem)
- Heeft een impact gehad op hoe wij naar Reagan kijken
BEÏNVLOEDING DOOR ANDEREN
Waarom is Reagan zo populair?
- Waarom beoordelen we hem zo?
- We gaan de beoordeling van Reagan meten (via de afhankelijke variabele)
- We manipuleren de situatie om te zien wat er precies in die situatie ‘de ingrediënt’ is
- 3 condities:
o Verschillende groepen gemaakt om de beoordeling
te gaan meten
o Bv. elke groep op een andere manier naar de video
laten kijken, eventuele controlegroep, …
o Zo gaan kijken wat de gemiddelde beoordeling is
o Gaan afvragen: wat heb je net gezien? Wat was er
gemanipuleerd?
DE KRACHT VAN DE REACTIE VAN ANDEREN
Obama VS Romney 22/10/2012
- “Horses and Bayonets”
- Op bepaald moment meer dan 100.000 keer per minuut getweet
- Publieksreactie beïnvloedt de kijker ongelofelijk hard
o We gaan ze gaan moeten neutraliseren
o Men is zich bewust dat het publiek invloed heeft op de kijkers thuis
BENNINGTON COLLEGE (NEWCOMB)
Sociaal psycholoog toonde aan dat er op een meisjescollege net voor WOII
- Achtergrond van de meisjes: middenklasse, ouders vaak conservatiever
- Elk jaar is er een test: hoe progressief/ conservatief worden de meisjes jaar na jaar?
o Meisjes gaan steeds meer progressiviteit vertonen → meer liberaal
o Gaan meer achterstand vertonen met de politieke visie van de ouders
- Participatie van het hoger onderwijs zorgt voor een ‘verlinksing’ van diegene die het onderwijs volgt
- Waarheid en waarheidsvinding is de eerste academische waarde
- Later ingaan op “eerste indrukken”, “wie de norm volgt” en “blinde gehoorzaamheid” (niet besproken
in de eerste les)
2
, Sociale psychologie
2.3 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
Sociologie
- De studie van groepsfactoren (bv. SES, nationaliteit, etnische achtergrond, …)
o Klasseert personen volgens nationaliteit, ras, SES en andere factoren
o Collectieve fenomenen
o Conclusies gepaard met hoger niveau
- Multilevel designs
o Nagaan of de verbanden tussen variabelen op het individuele niveau mee bepaald worden
door variabelen gemeten op collectieve niveau
o Combinaties van individuele niveaudata en contextvariabelen
Persoonlijkheidspsychologie
- Studie van cross-situationele stabiliteit tussen individuen
- Interesse ligt op het individu
- In bepaalde situaties stel je altijd hetzelfde bepaalde gedrag → bepaalde consistentie
o Zonder die consistentie kan je niet spreken van een persoonlijkheidskenmerk
Interactionisme:
- Stroming die de nadruk legt op het feit dat er een dynamische wisselwerking is tussen individuele
verschillen en de situatie, waarbij uitingen van individuele verschillen afhankelijk zijn van de situatie
o Onderscheid gemaakt tussen zwakke (weinig invloed op gedrag) en sterke situaties (veel
invloed op gedrag)
RELATIE TOT ANDERE DISCIPLINES
Effect van de groep
- Sociologie
- Stel je krijgt de resultaten van groepen die je in verschillende condities bestudeerd
- De variatie wordt verklaard door de groep waartoe het individu behoort
- Bv. vrouwen maken veel lawaai en mannen maken minder lawaai
Effect van conditie
- Sociale psychologie
- Iedereen maakt lawaai in verschillende condities en minder lawaai in andere
- Bv. in een restaurant stil en op een feest heel luid zijn
- Gunstig voor de sociale psychologie
Effect van de persoonlijkheid
- Elk persoon gaat zich consistent gedragen in een conditie
- Niet groepsgebonden
- Persoon 1 en persoon 4 zijn eerder stille mensen en persoon 5 eerder luid
De realiteit is complex
- Als de realiteit er zo uit ziet hebben we effecten van de conditie van de groep als van het individu
- Ze bepalen allemaal gedrag!
2.4 ANDERE PSYCHOLOGISCHE DOMEINEN
Klinische psychologie Het effect van verschillende therapieën voor
reductie van vooroordelen bij antisociale personen
Persoonlijkheidspsychologie Constructie van een vragenlijst om mannen met
sterke vooroordelen te identificeren
Cognitieve psychologie Manipuleer blootstelling aan een lid van een sociale
categorie en registreer automatische gedachten
3
, Sociale psychologie
Sociale psychologie Manipuleer diverse soorten contact tussen
allochtonen en autochtonen en registreer het effect
op de vooroordelen
2.5 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN MENSENKENNIS
Nadeel aan mensenkennis: niet op gedegen empirische toetsing berust en heel beperkt geldig
- Soort-zoekt-soort verklaring ligt het dichtste bij de waarheid, in vgl met ‘tegenpolen trekken aan ‘uit
het oog, uit het hart’ of ‘afwezigheid versterkt de liefde’
Kinderen worden beloond als ze iets doen → motivationeel conflict
- Houdt in dat de externe beloning de intrinsieke motivatie vermindert, omdat de kinderen de activiteit
nu gaan zien als iets wat ze doen voor de beloning, ipv uit eigen plezier
- Kijken naar het gevolg van het gedrag na het toedienen van de beloning
- Het herhaaldelijk zien van een persoon, een schilderij, een gebouw zal je waardering ervoor doen
stijgen → mere exposure effect
- Onderzoek: als je kinderen beloont voor iets wat ze graag doen, dan zullen ze die activiteit naderhand uitvoeren
o Resultaat: 22,7% meer; 61,2% evenveel; 16,1% minder
- Onderzoek: het herhaaldelijk zien van een persoon, een schilderij, een gebouw zal je waardering ervoor…
o Resultaat: 63,1% verhogen; 13,9% niet wijzigen (cijfers zijn niet belangrijk, gewoon het patroon zien)
3. DE GESCHIEDENIS VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
Griekse filosofen formuleerden al ideeën die direct betrekking hebben op sociaalpsychologische vraagstukken
- Zoals het relatieve gewicht van eigenbelang en gemeenschapsgezin
- Pas sinds 20e E gestructureerd onderzoek: 1879 in Leipzig door Wundt: eerste experimenteel
laboratorium
3.1 DE BEGINJAREN
Gustave Le Bon: Psychologie des Foules: massageweld in de late 19 e E
- Massa geeft individu een gevoel van anonimiteit
o Verantwoordelijkheid verliezen
1e sociaalpsychologische onderzoeksartikel: Norman Triplett: fietsers hebben de neiging sneller te fietsen in
bijzijn van anderen
- Competitiemachine ontworpen:
o Gecontesteerd door Storoebe, die aantoonde dat Féré al eerder deze vragen onderzocht had
- Enkele eerste onderzoeken die echter geen coherent programma vormen
o Bv. Max Ringelmann (1880)
Vergelijking van groepsprestaties met individuele prestaties (touwtrekken)
In groep presteert men minder dan alleen
- Eerste onderzoek wel sowieso van Franse herkomst
Eerste handboeken
- Mc Dougall (1908)
- Edward Ross (1908)
- Floyd Allport (1924)
3.2 DE JAREN VAN BEVESTIGING
De betekenis van WOII en de Jodenvervolging voor de ontwikkeling van de sociale psychologie in de USA
- Na beurscrash van 1929 veel belangstelling voor linkse partijen en progressieve sociale actie
- Hieruit kwam de society for the psychological study of social issues
- Door Hitler een exodus van wetenschappers naar USA
4
