Welzijns- en
Gezondheidspromotie
1
1
,Inleiding
Wat is en is gezondheidspromotie belangrijk?
het betekent dat je mensen ondersteunt om hun gezondheid en welzijn te verbeteren en te behouden, ipv
alleen ziektes te behndelen (curatief)
belangrijk omdat:
veel ziektes zijn het gevolg van ongezonde leefgewoonten
door in te zetten op preventie kan je ziekte en vroegtijdige sterfte voorkomen
het verhoogt de levenskwaliteit – langer en gezonder leven
Rol van de verpleegkundige:
vpk is niet alleen bezig met genezen = curatief, maar ook met preventie en gezondheid bevorderen
CanMEDS-rollen
• Gezondheidsbevorderaar → mensen ondersteunen bij gezonder leven
• Communicator → info begrijpelijk uitleggen
• Samenwerker → samenwerken met andere disciplines
• Reflectieve professional → kritisch nadenken over eigen handelen
• Pleitbezorger → opkomen voor kwetsbare groepen
Wat is nodig om gedrag te veranderen?
» Inzicht in wie zich ongezond gedraagt
» Inzicht in waarom
» Inzicht in beïnvloedende factoren
» Evidence-based interventies
» “Willen veranderen” ≠ “kunnen veranderen”
Zelfzorg
als vpk moet je ook voor jezelf zorgen, dit verhoogt je eigen gezondheid en de kwaliteit van zorg
2
,1 - Gezondheid, gezondheidsindicatoren en volksgezondheid
1Visies op gezondheid
1) Medisch monocausale visie
⇒ ‘de afwezigheid van ziekte en lichaamsgebrek’
→ iedereen is gezond die niet ziek is en geen lichaamsgebrek heeft, het ontstaan van ziekte heeft 1
oorzaak = monocausaal
er is een verband tussen oorzaak en ziekte/stoornis, kan je de oorzaak aanwijzen dan is de persoon ziek,
als de oorzaak niet
aanwijsbaar is dan is de persoon gezond
vroeger: Physician-centered-care: zorgverlener centraal, rol vd zo was passief; hij nam niet deel aan
eigen zorg/beslissingen
nu: Patient-centered-care (PPC): de zo wordt betrokken in het totale zorgproces
vb: iemand met depressie wordt de oorzaak gezocht in een tekort aan bepaalde chemische stoffen in de hersenen, oplossing wordt gevonden
in medicatie, er is geen aandacht voor persoonlijkheid, relaties, ingrijpende gebeurtenissen in het leven
2) Biologische visie
⇒ ertoe in staat zijn om onder wisselende externe omstandigheden zijn interne milieu constant te houden
gezond = je interne homeostase in evenwicht houden
overleving bepaald door de mate waarin het invidu in staat is zijn inwendig milieu binnen grenzen
constant te houden (pH. temp, …)
= de interne homeostase, *je kan hier zicht op krijgen als vpk door parameters op te nemen
3) Psychologische visie
⇒ ‘iemand is gezond als hij zijn zelf gestelde doelen in het leven kan behalen en in zijn geestelijke
behoeften kan voorzien’
gezond = je geestelijk optimaal voelen
hier kunnen mensen die een lichaamsgebrek hebben of lichamelijk ziek zijn, zichzelf toch als gezond
definiëren
de benadering is heel persoonlijk, individueel.
*als vpk kan je inzicht krijgen in de wijze waarop je zorgontvanger zijn psychologische gezondheid ervaart
door het observeren van en praten met je zorgontvanger
vb: is de ZO in staat om trauma’s, verlies, en frustraties te verwerken? Kan hij leven met conflicten en stressoren?
4) Sociale visie
‘iemand is gezond als hij zijn sociale rollen in de maatschappij kan vervullen volgens de waarden en
normen die gelden in de samenleving’
hier staat het maatschappelijk functioneren centraal, het individu met zijn eigen behoeften en verlangens
is ondergeschikt
een persoon is ziek als hij niet in staat is zich aan te passen aan de waarden en normen van zijn cultuur
vb: als vpk kan je inzicht krijgen in de sociale gezondheid van je Zo door te informeren naar het sociaal functioneren bv door te vragen of het
lukt om de zorg voor de kinderen (rol van ouder/opvoeder) te combineren met de drukke job
5) Humane, multicausale visie
⇒ deze visie verbindt de biologische, psychologische en de sociale visie - de factoren beïnvloeden
elkaar
ook wel Humane visie - in literatuur = Biopsychosociaal model
well-being → het persoonlijke en subjectieve gevoel van gezondheid en welzijn, dat kan veranderen door
ervaringen en levensomstandigheden
persoon kan zich optimaal fysiek gezond voelen vol energie, maar kan tergelijk mentaal moeilijkheden ervaren
andersom kunnen ZO met een fysieke chronische aandoening mentaal toch goed in hun vel voelen
6) Salutogene visie
3
, ⇒ gezondheid = meer dan alleen de afwezigheid van ziekte /= de aanwezigheid van beschermende
factoren van gzh
het zich niet op hoe ziektes ontstaan maar gaat op zoek naar de oorsprong van gezondheid
hier staat het versterken vd determinanten van gezondheid – i.p.v het elimineren vd ziekterisico’s –
centraal
vooral ingezet op het versterken van mensen om zelf gezonde leefstijlkeuzes te kunnen maken, alsook op
het creëren
van een omgeving die de gezondheid beschermt en ondersteunt
vb: iemand met obesitas die via begeleiding meer kennis verwerft over soorten vetten, suikers en wat een gezonde en evenwichtige
voeding precies inhoudt en vaardigheden aanleert om dit ook toe te passen in de keuken (leren gezond koken) zal vlugger geneigd
zijn om dit ook toe te passen
7) Dynamische visie
⇒ de mens als holistische eenheid gezond wanneer hij in balans is met zowel zichzelf als zijn externe
milieu
Gezondheid is hier het vermogen van de mens zich aan te passen aan psychische, sociale en fysieke
factoren
dit aanpassingsvermogen vraagt dat de mens zelf de regie houdt over zijn leven en dus ook zelf zijn
gezondheid managet
het gezondheidsprobleem staat niet centraal, wel het vermogen zich aan te passen aan de wisselende
invloeden
zowel objectief waarneembare aspecten als subjectief ervaren aspecten, zoals beleving, maken deel uit
van gezondheid
voor gzh is het evenwicht tussen draagkracht en draaglast van belang
ziekte betekent ‘uit balans zijn’, gezond betekent ‘in balans zijn’
deze visie is minder gericht op het voorkomen van gzhproblemen en het uitbreiden van gezondheid
Positieve gezondheid
“Gezondheid is het vermogen van mensen zich aan te passen en de eigen regie te voeren in het licht van
de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven”
vertrekt vanuit aanpassingsvermogen en zelfmanagement - de ZO is het vertrekpunt:
hij kiest hoe hij omgaat met gezondheid en gezondheidsproblemen en voert de regie in het licht van de
uitdagingen vh leven
pos. gzh kent 6 dimensies vh menselijk functioneren en ze worden visueel voorgesteld in het
zogenaamde spinnenweb
de ZO brengt zelf in kaart hoe hij zijn gezondheid ervaart.
De ZV en ZO kunnen a.d.h.v de uitkomsten een gesprek voeren, samen denken ze vvg na wat ze kunnen
veranderen/verbeteren
8) Meerwaarde om de visie van de zorgverlener en zorgontvanger te leren kennen
4
Gezondheidspromotie
1
1
,Inleiding
Wat is en is gezondheidspromotie belangrijk?
het betekent dat je mensen ondersteunt om hun gezondheid en welzijn te verbeteren en te behouden, ipv
alleen ziektes te behndelen (curatief)
belangrijk omdat:
veel ziektes zijn het gevolg van ongezonde leefgewoonten
door in te zetten op preventie kan je ziekte en vroegtijdige sterfte voorkomen
het verhoogt de levenskwaliteit – langer en gezonder leven
Rol van de verpleegkundige:
vpk is niet alleen bezig met genezen = curatief, maar ook met preventie en gezondheid bevorderen
CanMEDS-rollen
• Gezondheidsbevorderaar → mensen ondersteunen bij gezonder leven
• Communicator → info begrijpelijk uitleggen
• Samenwerker → samenwerken met andere disciplines
• Reflectieve professional → kritisch nadenken over eigen handelen
• Pleitbezorger → opkomen voor kwetsbare groepen
Wat is nodig om gedrag te veranderen?
» Inzicht in wie zich ongezond gedraagt
» Inzicht in waarom
» Inzicht in beïnvloedende factoren
» Evidence-based interventies
» “Willen veranderen” ≠ “kunnen veranderen”
Zelfzorg
als vpk moet je ook voor jezelf zorgen, dit verhoogt je eigen gezondheid en de kwaliteit van zorg
2
,1 - Gezondheid, gezondheidsindicatoren en volksgezondheid
1Visies op gezondheid
1) Medisch monocausale visie
⇒ ‘de afwezigheid van ziekte en lichaamsgebrek’
→ iedereen is gezond die niet ziek is en geen lichaamsgebrek heeft, het ontstaan van ziekte heeft 1
oorzaak = monocausaal
er is een verband tussen oorzaak en ziekte/stoornis, kan je de oorzaak aanwijzen dan is de persoon ziek,
als de oorzaak niet
aanwijsbaar is dan is de persoon gezond
vroeger: Physician-centered-care: zorgverlener centraal, rol vd zo was passief; hij nam niet deel aan
eigen zorg/beslissingen
nu: Patient-centered-care (PPC): de zo wordt betrokken in het totale zorgproces
vb: iemand met depressie wordt de oorzaak gezocht in een tekort aan bepaalde chemische stoffen in de hersenen, oplossing wordt gevonden
in medicatie, er is geen aandacht voor persoonlijkheid, relaties, ingrijpende gebeurtenissen in het leven
2) Biologische visie
⇒ ertoe in staat zijn om onder wisselende externe omstandigheden zijn interne milieu constant te houden
gezond = je interne homeostase in evenwicht houden
overleving bepaald door de mate waarin het invidu in staat is zijn inwendig milieu binnen grenzen
constant te houden (pH. temp, …)
= de interne homeostase, *je kan hier zicht op krijgen als vpk door parameters op te nemen
3) Psychologische visie
⇒ ‘iemand is gezond als hij zijn zelf gestelde doelen in het leven kan behalen en in zijn geestelijke
behoeften kan voorzien’
gezond = je geestelijk optimaal voelen
hier kunnen mensen die een lichaamsgebrek hebben of lichamelijk ziek zijn, zichzelf toch als gezond
definiëren
de benadering is heel persoonlijk, individueel.
*als vpk kan je inzicht krijgen in de wijze waarop je zorgontvanger zijn psychologische gezondheid ervaart
door het observeren van en praten met je zorgontvanger
vb: is de ZO in staat om trauma’s, verlies, en frustraties te verwerken? Kan hij leven met conflicten en stressoren?
4) Sociale visie
‘iemand is gezond als hij zijn sociale rollen in de maatschappij kan vervullen volgens de waarden en
normen die gelden in de samenleving’
hier staat het maatschappelijk functioneren centraal, het individu met zijn eigen behoeften en verlangens
is ondergeschikt
een persoon is ziek als hij niet in staat is zich aan te passen aan de waarden en normen van zijn cultuur
vb: als vpk kan je inzicht krijgen in de sociale gezondheid van je Zo door te informeren naar het sociaal functioneren bv door te vragen of het
lukt om de zorg voor de kinderen (rol van ouder/opvoeder) te combineren met de drukke job
5) Humane, multicausale visie
⇒ deze visie verbindt de biologische, psychologische en de sociale visie - de factoren beïnvloeden
elkaar
ook wel Humane visie - in literatuur = Biopsychosociaal model
well-being → het persoonlijke en subjectieve gevoel van gezondheid en welzijn, dat kan veranderen door
ervaringen en levensomstandigheden
persoon kan zich optimaal fysiek gezond voelen vol energie, maar kan tergelijk mentaal moeilijkheden ervaren
andersom kunnen ZO met een fysieke chronische aandoening mentaal toch goed in hun vel voelen
6) Salutogene visie
3
, ⇒ gezondheid = meer dan alleen de afwezigheid van ziekte /= de aanwezigheid van beschermende
factoren van gzh
het zich niet op hoe ziektes ontstaan maar gaat op zoek naar de oorsprong van gezondheid
hier staat het versterken vd determinanten van gezondheid – i.p.v het elimineren vd ziekterisico’s –
centraal
vooral ingezet op het versterken van mensen om zelf gezonde leefstijlkeuzes te kunnen maken, alsook op
het creëren
van een omgeving die de gezondheid beschermt en ondersteunt
vb: iemand met obesitas die via begeleiding meer kennis verwerft over soorten vetten, suikers en wat een gezonde en evenwichtige
voeding precies inhoudt en vaardigheden aanleert om dit ook toe te passen in de keuken (leren gezond koken) zal vlugger geneigd
zijn om dit ook toe te passen
7) Dynamische visie
⇒ de mens als holistische eenheid gezond wanneer hij in balans is met zowel zichzelf als zijn externe
milieu
Gezondheid is hier het vermogen van de mens zich aan te passen aan psychische, sociale en fysieke
factoren
dit aanpassingsvermogen vraagt dat de mens zelf de regie houdt over zijn leven en dus ook zelf zijn
gezondheid managet
het gezondheidsprobleem staat niet centraal, wel het vermogen zich aan te passen aan de wisselende
invloeden
zowel objectief waarneembare aspecten als subjectief ervaren aspecten, zoals beleving, maken deel uit
van gezondheid
voor gzh is het evenwicht tussen draagkracht en draaglast van belang
ziekte betekent ‘uit balans zijn’, gezond betekent ‘in balans zijn’
deze visie is minder gericht op het voorkomen van gzhproblemen en het uitbreiden van gezondheid
Positieve gezondheid
“Gezondheid is het vermogen van mensen zich aan te passen en de eigen regie te voeren in het licht van
de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven”
vertrekt vanuit aanpassingsvermogen en zelfmanagement - de ZO is het vertrekpunt:
hij kiest hoe hij omgaat met gezondheid en gezondheidsproblemen en voert de regie in het licht van de
uitdagingen vh leven
pos. gzh kent 6 dimensies vh menselijk functioneren en ze worden visueel voorgesteld in het
zogenaamde spinnenweb
de ZO brengt zelf in kaart hoe hij zijn gezondheid ervaart.
De ZV en ZO kunnen a.d.h.v de uitkomsten een gesprek voeren, samen denken ze vvg na wat ze kunnen
veranderen/verbeteren
8) Meerwaarde om de visie van de zorgverlener en zorgontvanger te leren kennen
4
