HC1: Kwalitatief onderzoek
● Producent: zelf wetenschappelijk onderzoek uitvoeren
● Consument: resultaten van wetenschappelijk onderzoek lezen, evalueren en
interpreteren om ze te benutten voor hun werk.
● Bronnen van informatie:
1. intuïtie
2. ervaring
3. autoriteit
4. wetenschap
Kenmerken van wetenschappelijk onderzoek:
(1) Empirisch: gebaseerd op systematische waarnemingen
- Gestandaardiseerde methoden waarover nagedacht is, waar kritisch naar
gekeken is, waarin keuzes worden onderbouwd om tot die waarnemingen te
komen.
- Om vervolgens de data die eruit voortkomen top een systematische manier te
analyseren
(2) Controleerbaar: alle onderzoeksstappen kunnen worden nagegaan en de conclusie
blijft hetzelfde.
- Denk aan peer review.
(3) Probabilistisch: resultaten van onderzoek verklaren maar een (groot) gedeelte van
alle mogelijke gevallen
- We gaan nooit alles helemaal snappen! (daarom nooit zeggen dat iets
bewezen is)
Theorie: een uitspraak (of een verzameling van) uitspraken, hypothesen, verklaringen die
algemene principes over het verband tussen variabelen beschrijven en als getoetst model
waarnemingen uit de werkelijkheid verklaren.
Kenmerken van een goede wetenschappelijke theorie:
(1) Ondersteund door data uit wetenschappelijk onderzoek (evidence-based)
(2) Falsifieerbaar: een theorie moet weerlegd kunnen worden aan de hand van de
verzamelde gegevens
(3) Spaarzaam (parsimonious): als een eenvoudige theorie volstaat, is het niet nodig om
deze complexer te maken. De eenvoudigste uitleg over een patroon in data volstaat -
dit is de de theorie waarbij je de minste uitzonderingen hoeft te maken-.
Soorten onderzoeksvragen:
1. Toegepast (applied): toepassen van fundamenteel onderzoek in de praktijk. Wordt
uitgevoerd met een praktisch probleem in gedachte, en de onderzoekers voeren hun
werk uit in een lokale, real-world context.
2. Fundamenteel (basic): verrijkt het algemene kennisbestand in plaats van een
specifiek praktisch probleem aan te pakken. De kennis die hieruit voortkomt kan later
worden toegepast op vraagstukken in de echte wereld.
3. Translational: vertaling van fundamentele kennis naar de praktijk (zit tussen basic en
applied in)
,Voorbeeld: onderzoeksvragen
Onderzoeksvraag: is er een relatie tussen eenzaamheid en gezondheid?
Antwoord: Dit is een fundamentele vraag, want deze is niet gericht op het zoeken van
een oplossing van een probleem in de praktijk. Maar onderzoekt of er überhaupt een
relatie tussen de twee zaken is?
Onderzoeksvraag: welke maatregelen kunnen huisartsen nemen om eenzaamheid
bij ouderen te signaleren?
Antwoord: Dit is een toegepaste onderzoeksvraag, want deze is gericht op het oplossen
van een praktisch probleem.
Onderzoeksontwerp: hoe? en bij wie?
- De onderzoeksvraag is mede bepalend voor de onderzoeksopzet. De manier van
dataverzameling hangt af van de onderzoeksvraag:
- Wat voor soort empirische gegevens worden verzameld?
- Zijn de gegevens kwalitatief of kwantitatief?
● Kwalitatief: niet-numerieke gegevens
● Kwantitatief: numerieke gegevens
- Hoe worden de gegevens verzameld?
- Bij wie worden de empirische gegevens verzameld?
● De keuzes die je maakt bepalen de geldigheid van de uitkomsten in je
onderzoek.
● Publicatie ongeacht uitkomst: ondersteunende data of niet.
Theorie-data cyclus:
Hypothese: een toetsbare, afgeleid vanuit een theorie over de door de onderzoekers
verwachte uitkomst van een onderzoek.
- Uit één theorie kunnen meerdere hypothesen komen.
Pre-registered: hypothesen en onderzoeksplan worden voor het verzamelen van de data
vastgelegd.
,Waarom kwalitatief onderzoek?
- Begrijpen van sociale fenomenen (alle gedragingen, acties of gebeurtenissen die
plaatsvinden vanwege sociale invloed zoals culturele verschillen) vanuit hun
natuurlijke context
- Doel: empirische patronen vinden die een startpunt kunnen zijn voor theorievorming
(ontwikkeling nieuwe theorie/aanpassing of uitbreiding van bestaande theorie). Dit
kunnen patronen zijn in gesproken of geschreven teksten, observaties van gedrag en
interacties en beeldmateriaal.
Het type onderzoeksvraag dat we kunnen beantwoorden in kwalitatief onderzoek zijn andere
vragen dan in kwantitatief onderzoek. Wat wel hetzelfde is: kunnen we patronen in
empirische gegevens zien terugkomen die steeds weer naar boven komen? > dit kan
aanleiding zijn voor vervolgonderzoek (dit kan dan weer kwantitatief zijn).
Kenmerken kwalitatief onderzoek: (motieven, ervaringen, houding, gedrag)
(1) De onderzoeker is geïnteresseerd in de natuurlijke omgeving van de respondent
(2) De onderzoeker heeft een contextuele benadering (kijken naar hele context van
persoon)
(3) Het perspectief van de respondenten staat centraal
(4) Via specifieke observaties probeert de onderzoeker
• de sociale werkelijkheid te omschrijven in al haar diversiteit
• naar algemeenheden te zoeken die nieuwe theorieën vormen of bestaande
theorieën aanpassen (=Inductie: observatie -> data verzamelen -> patroon
ontdekken -> hypothese of voorlopige theorie formuleren (generaliseren)
Herkennen van een kwalitatief onderzoek: SPI(C)E
Setting: waar/in welke context komt het fenomeen dat wordt onderzocht voor? (in Nederland,
Westerse landen etc.)
Perspective: Het perspectief van de personen die meedoen aan het onderzoek. (Diegenen
die antwoorden geven/worden onderzocht. BV: kinderen met ADHD, ouderen tussen 60-70j)
Interest: Wat? Het fenomeen dat wordt onderzocht (ouder-kind relaties, pestgedrag)
Comparison: Een vergelijking die wordt gemaakt (bijvoorbeeld tussen twee groepen).
Evaluation: Wat wordt er onderzocht/geëvalueerd? (Ervaringen, redenen, motieven,
beschrijven)
HC2-Kwalitatieve dataverzameling: (onderzoeksontwerp)
Hoe wordt data verzameld?
>Onderzoeksvraag heeft betrekking op motieven -> kwalitatief interview of focusgroep
Kwalitatief interview
Gesprek waarin de interviewer (hoeft niet per se onderzoeker te zijn) open vragen stelt aan
de geïnterviewde over ideeën, motieven, ervaringen, (gedragingen) met betrekking tot een
bepaald sociaal fenomeen.
>De geïnterviewde is: informant (persoon met speciale kennis of autoriteit) of respondent
(maakt deel uit van de groep die bestudeerd wordt)
, > Het is belangrijk dat de interviewer en moderator zich neutraal opstelt. Diegene mag
doorvragen maar mag zijn of haar eigen mening niet geven of ergens tegen in gaan als hij of
zij het er niet mee eens is.
>Bij dataverzameling van kwalitatieve gegevens middels kwalitatief interview moet de
onderzoeker nadrukkelijk aanwezig zijn (als participant of buitenstaander) Dit kan een rol
gaan spelen in hoeverre participanten informatie delen. De onderzoeker is niet altijd de
interviewer, maar bij het kiezen van wie het interview gaat houden moet de onderzoeker
goed rekening houden met de relatie tussen de participanten en de interviewer. Anders
komen de gegevens niet goed naar voren.
Twee soorten kwalitatieve interviews:
(1) semi-gestructureerd: inhoud, volgorde en formulering van vragen hangen af van
verloop en context van het interview. Er is wel een topiclijst met onderwerpen A,B en
C waar in ieder geval over gepraat moet worden.
(2) ongestructureerd: inhoud, volgorde en formulering van vragen hangen af van
verloop en context van het interview.
Focusgroep
▪ Interactie tussen de respondenten (de onderzoeker is hier vooral in geïnteresseerd)
• Dit maakt anonimiteit en vertrouwelijkheid lastig(er) te waarborgen
▪ Onderwerp is vaak meer specifiek -> meer gedetailleerd ingegaan op een specifiek
onderwerp
▪ De interviewer heeft taak van moderator: (een goede interviewer is niet altijd een
goede moderator)
(1) stelt vragen die de onderzoeker heeft geformuleerd
(2) zorgt ervoor dat het gesprek niet te veel afdwaalt van het bedoelde
onderwerp
(3) zorgt ervoor dat iedereen de kans krijgt om actief deel te nemen aan
het gesprek
(4) zorgt ervoor dat iedereen zich veilig voelt en vrij voelt om dingen te delen
Groepssamenstelling Focusgroep:
• moderator
• 6-10 personen (via één van de genoemde steekproefmethoden)
▪ bij voorkeur homogene groep qua achtergrond (BV: werknemers bij één bepaald bedrijf)
▪ wel een breed scala aan ervaringen (heterogeen)
Kwaliteit van het kwalitatief interview/focusgroep:
> Verloop van gesprek hangt af van de interviewer/moderator
> Interviewer/moderator kan doorvragen om erachter te komen wat de respondent echt
bedoelt -> hogere kwaliteit, als interviewer reageert met eigen mening gaat kwaliteit omlaag
>Interviewer/moderator moet zich bewust zijn van non-verbale signalen van respondenten
>Verstandhouding (rapport) tussen de groep en de moderator speelt een belangrijke rol bij
dataverzameling zodat een respondent zich vrij voelt om alles te vertellen!
● Producent: zelf wetenschappelijk onderzoek uitvoeren
● Consument: resultaten van wetenschappelijk onderzoek lezen, evalueren en
interpreteren om ze te benutten voor hun werk.
● Bronnen van informatie:
1. intuïtie
2. ervaring
3. autoriteit
4. wetenschap
Kenmerken van wetenschappelijk onderzoek:
(1) Empirisch: gebaseerd op systematische waarnemingen
- Gestandaardiseerde methoden waarover nagedacht is, waar kritisch naar
gekeken is, waarin keuzes worden onderbouwd om tot die waarnemingen te
komen.
- Om vervolgens de data die eruit voortkomen top een systematische manier te
analyseren
(2) Controleerbaar: alle onderzoeksstappen kunnen worden nagegaan en de conclusie
blijft hetzelfde.
- Denk aan peer review.
(3) Probabilistisch: resultaten van onderzoek verklaren maar een (groot) gedeelte van
alle mogelijke gevallen
- We gaan nooit alles helemaal snappen! (daarom nooit zeggen dat iets
bewezen is)
Theorie: een uitspraak (of een verzameling van) uitspraken, hypothesen, verklaringen die
algemene principes over het verband tussen variabelen beschrijven en als getoetst model
waarnemingen uit de werkelijkheid verklaren.
Kenmerken van een goede wetenschappelijke theorie:
(1) Ondersteund door data uit wetenschappelijk onderzoek (evidence-based)
(2) Falsifieerbaar: een theorie moet weerlegd kunnen worden aan de hand van de
verzamelde gegevens
(3) Spaarzaam (parsimonious): als een eenvoudige theorie volstaat, is het niet nodig om
deze complexer te maken. De eenvoudigste uitleg over een patroon in data volstaat -
dit is de de theorie waarbij je de minste uitzonderingen hoeft te maken-.
Soorten onderzoeksvragen:
1. Toegepast (applied): toepassen van fundamenteel onderzoek in de praktijk. Wordt
uitgevoerd met een praktisch probleem in gedachte, en de onderzoekers voeren hun
werk uit in een lokale, real-world context.
2. Fundamenteel (basic): verrijkt het algemene kennisbestand in plaats van een
specifiek praktisch probleem aan te pakken. De kennis die hieruit voortkomt kan later
worden toegepast op vraagstukken in de echte wereld.
3. Translational: vertaling van fundamentele kennis naar de praktijk (zit tussen basic en
applied in)
,Voorbeeld: onderzoeksvragen
Onderzoeksvraag: is er een relatie tussen eenzaamheid en gezondheid?
Antwoord: Dit is een fundamentele vraag, want deze is niet gericht op het zoeken van
een oplossing van een probleem in de praktijk. Maar onderzoekt of er überhaupt een
relatie tussen de twee zaken is?
Onderzoeksvraag: welke maatregelen kunnen huisartsen nemen om eenzaamheid
bij ouderen te signaleren?
Antwoord: Dit is een toegepaste onderzoeksvraag, want deze is gericht op het oplossen
van een praktisch probleem.
Onderzoeksontwerp: hoe? en bij wie?
- De onderzoeksvraag is mede bepalend voor de onderzoeksopzet. De manier van
dataverzameling hangt af van de onderzoeksvraag:
- Wat voor soort empirische gegevens worden verzameld?
- Zijn de gegevens kwalitatief of kwantitatief?
● Kwalitatief: niet-numerieke gegevens
● Kwantitatief: numerieke gegevens
- Hoe worden de gegevens verzameld?
- Bij wie worden de empirische gegevens verzameld?
● De keuzes die je maakt bepalen de geldigheid van de uitkomsten in je
onderzoek.
● Publicatie ongeacht uitkomst: ondersteunende data of niet.
Theorie-data cyclus:
Hypothese: een toetsbare, afgeleid vanuit een theorie over de door de onderzoekers
verwachte uitkomst van een onderzoek.
- Uit één theorie kunnen meerdere hypothesen komen.
Pre-registered: hypothesen en onderzoeksplan worden voor het verzamelen van de data
vastgelegd.
,Waarom kwalitatief onderzoek?
- Begrijpen van sociale fenomenen (alle gedragingen, acties of gebeurtenissen die
plaatsvinden vanwege sociale invloed zoals culturele verschillen) vanuit hun
natuurlijke context
- Doel: empirische patronen vinden die een startpunt kunnen zijn voor theorievorming
(ontwikkeling nieuwe theorie/aanpassing of uitbreiding van bestaande theorie). Dit
kunnen patronen zijn in gesproken of geschreven teksten, observaties van gedrag en
interacties en beeldmateriaal.
Het type onderzoeksvraag dat we kunnen beantwoorden in kwalitatief onderzoek zijn andere
vragen dan in kwantitatief onderzoek. Wat wel hetzelfde is: kunnen we patronen in
empirische gegevens zien terugkomen die steeds weer naar boven komen? > dit kan
aanleiding zijn voor vervolgonderzoek (dit kan dan weer kwantitatief zijn).
Kenmerken kwalitatief onderzoek: (motieven, ervaringen, houding, gedrag)
(1) De onderzoeker is geïnteresseerd in de natuurlijke omgeving van de respondent
(2) De onderzoeker heeft een contextuele benadering (kijken naar hele context van
persoon)
(3) Het perspectief van de respondenten staat centraal
(4) Via specifieke observaties probeert de onderzoeker
• de sociale werkelijkheid te omschrijven in al haar diversiteit
• naar algemeenheden te zoeken die nieuwe theorieën vormen of bestaande
theorieën aanpassen (=Inductie: observatie -> data verzamelen -> patroon
ontdekken -> hypothese of voorlopige theorie formuleren (generaliseren)
Herkennen van een kwalitatief onderzoek: SPI(C)E
Setting: waar/in welke context komt het fenomeen dat wordt onderzocht voor? (in Nederland,
Westerse landen etc.)
Perspective: Het perspectief van de personen die meedoen aan het onderzoek. (Diegenen
die antwoorden geven/worden onderzocht. BV: kinderen met ADHD, ouderen tussen 60-70j)
Interest: Wat? Het fenomeen dat wordt onderzocht (ouder-kind relaties, pestgedrag)
Comparison: Een vergelijking die wordt gemaakt (bijvoorbeeld tussen twee groepen).
Evaluation: Wat wordt er onderzocht/geëvalueerd? (Ervaringen, redenen, motieven,
beschrijven)
HC2-Kwalitatieve dataverzameling: (onderzoeksontwerp)
Hoe wordt data verzameld?
>Onderzoeksvraag heeft betrekking op motieven -> kwalitatief interview of focusgroep
Kwalitatief interview
Gesprek waarin de interviewer (hoeft niet per se onderzoeker te zijn) open vragen stelt aan
de geïnterviewde over ideeën, motieven, ervaringen, (gedragingen) met betrekking tot een
bepaald sociaal fenomeen.
>De geïnterviewde is: informant (persoon met speciale kennis of autoriteit) of respondent
(maakt deel uit van de groep die bestudeerd wordt)
, > Het is belangrijk dat de interviewer en moderator zich neutraal opstelt. Diegene mag
doorvragen maar mag zijn of haar eigen mening niet geven of ergens tegen in gaan als hij of
zij het er niet mee eens is.
>Bij dataverzameling van kwalitatieve gegevens middels kwalitatief interview moet de
onderzoeker nadrukkelijk aanwezig zijn (als participant of buitenstaander) Dit kan een rol
gaan spelen in hoeverre participanten informatie delen. De onderzoeker is niet altijd de
interviewer, maar bij het kiezen van wie het interview gaat houden moet de onderzoeker
goed rekening houden met de relatie tussen de participanten en de interviewer. Anders
komen de gegevens niet goed naar voren.
Twee soorten kwalitatieve interviews:
(1) semi-gestructureerd: inhoud, volgorde en formulering van vragen hangen af van
verloop en context van het interview. Er is wel een topiclijst met onderwerpen A,B en
C waar in ieder geval over gepraat moet worden.
(2) ongestructureerd: inhoud, volgorde en formulering van vragen hangen af van
verloop en context van het interview.
Focusgroep
▪ Interactie tussen de respondenten (de onderzoeker is hier vooral in geïnteresseerd)
• Dit maakt anonimiteit en vertrouwelijkheid lastig(er) te waarborgen
▪ Onderwerp is vaak meer specifiek -> meer gedetailleerd ingegaan op een specifiek
onderwerp
▪ De interviewer heeft taak van moderator: (een goede interviewer is niet altijd een
goede moderator)
(1) stelt vragen die de onderzoeker heeft geformuleerd
(2) zorgt ervoor dat het gesprek niet te veel afdwaalt van het bedoelde
onderwerp
(3) zorgt ervoor dat iedereen de kans krijgt om actief deel te nemen aan
het gesprek
(4) zorgt ervoor dat iedereen zich veilig voelt en vrij voelt om dingen te delen
Groepssamenstelling Focusgroep:
• moderator
• 6-10 personen (via één van de genoemde steekproefmethoden)
▪ bij voorkeur homogene groep qua achtergrond (BV: werknemers bij één bepaald bedrijf)
▪ wel een breed scala aan ervaringen (heterogeen)
Kwaliteit van het kwalitatief interview/focusgroep:
> Verloop van gesprek hangt af van de interviewer/moderator
> Interviewer/moderator kan doorvragen om erachter te komen wat de respondent echt
bedoelt -> hogere kwaliteit, als interviewer reageert met eigen mening gaat kwaliteit omlaag
>Interviewer/moderator moet zich bewust zijn van non-verbale signalen van respondenten
>Verstandhouding (rapport) tussen de groep en de moderator speelt een belangrijke rol bij
dataverzameling zodat een respondent zich vrij voelt om alles te vertellen!
