Chemie scheikunde 6e editie 5VWO complete samenvatting H12 tm H15

H12 Medicijnen op hun plek


P1 Een medicijn op weg


Een pil bij pijn
Medicijnen bevatten meestal een bindmiddel, een conserveringsmiddel en
een stof die ervoor zorgt dat de pil in het maag-darmkanaal makkelijk
uiteenvalt. Als de hoeveelheid werkzame stof erg klein is, is een vulstof
nodig.


De werkzame stof op de juiste plek
Het transport van de werkzame stof in een medicijn vanuit de maag of
darm naar het bloed blijkt voornamelijk af te hangen van twee factoren:
diffusie en de pH in het maag-darmkanaal. Bij diffusie gaan de moleculen
van een stof van een plek met hogere concentratie naar een plek met
lagere concentratie. Als de werkzame stof in het bloed is beland, wordt het
door het hele lichaam rondgepompt. Zo komt de werkzame stof vanzelf
ook op de plaats waar het nodig is. De lever zet de stof vaak om in andere,
meestal niet-werkzame stoffen. Deze worden in de nieren uit het bloed
gehaald en via de urine uitgescheiden. De werkzame stof ondergaat een
weg door het lichaam: opname in het bloed, verdeling over het lichaam,
omzetting en uitscheiding. De snelheid van opname in het bloed en de
efficiëntie waarmee omzetting en uitscheiding plaatsvinden, bepalen hoe
vaak je een nieuwe pil nodig hebt. Je kunt medicijnen ook binnenkrijgen
door een zetpil, inhaleren of direct inbrengen in de bloedbaan.


Membranen
Een celmembraan is een dubbellaag van deeltjes met een hydrofiele kop
en een hydrofobe staart. Om het hydrofobe deel van een celmembraan te
kunnen passeren moet een deeltje niet al te groot zijn en enigszins
hydrofoob. Een celmembraan bevat ook kleine hydrofiele poriën, war
kleine hydrofiele deeltjes of kleine ionen doorheen kunnen. De opbouw
van het celmembraan zorgt voor selectiviteit bij het transport van deeltjes.


pH in het maagdarmkanaal
Het opnemen van een medicijn hangt af van de pH van de omgeving. De
moleculen van een medicijn kunnen door de pH veranderen in ionen.

,Hierdoor veranderen de mogelijkheden om door een membraan
getransporteerd te worden.

, P2 Transport en pH


Opname van aspirine
De werkzame stof in aspirine is acetylsalicylzuur. Het molecuul kan in
water een H-ion afstaan aan een watermolecuul. Er ontstaat dan een
negatief geladen zuurrestion. Het moet celmembranen passeren om in het
bloed terecht te komen. Een zuur dat in oplossing volledig reageert met
water heet een sterk zuur. De notatie voor een oplossing van een sterk
zuur HA is H3O+ (aq) + A- (aq). Een zuur dat met water een
evenwichtsreactie vormt, heet een zwak zuur. De notatie voor een
oplossing van een zwak zuur HA is HA(aq). De belangrijkste sterke zuren
zijn: Waterstofchloride, HCl; Salpeterzuur, HNO3; Zwavelzuur, H2SO4.


Zwakke basen
Als je een sterke base in water brengt, nemen alle deeltjes van de base
een H-ion van een watermolecuul op. O2- is de belangrijkste sterke base.
Bij een zwakke base nemen niet alle moleculen van de base een H-ion van
watermoleculen op. Dit geef je weer als een evenwicht. De algemene
notatie van een oplossing van een zwakke base is B(aq). Het evenwicht
van HA:
- HA (aq) + H2O (l) ⇋ H3O+ (aq) + A- (aq)
Het koppel HA/A- is een zuur-basekoppel. A- is ook de geconjugeerde base.
Naarmate het zuur zwakker is, is de geconjugeerde base van dit zuur
sterker.


Kz en Kb
Kz is de zuurconstante. Hoe kleiner de Kz-waarde is, des te zwakker is het
zuur. pKz = -logKz. De Kb is de baseconstante. Hoe kleiner de Kb-waarde is,
des te zwakker is het zuur.


Medicijnen
Veel van de werkzame stoffen in medicijnen zijn zwakke zuren en basen.
De ligging van een evenwicht hangt af van de pH. Acetylsalicylzuur is een
zwak zuur. De notatie is:
- HAsp (aq) + H2O (l) ⇋ H3O+ (aq) + Asp- (aq)