Hoofdstuk 5 – Gezondheidsbevordering en -voorlichting door
verpleegkundigen
Dit hoofdstuk gaat over hoe verpleegkundigen mensen helpen
gezond gedrag te ontwikkelen, welke factoren gedrag beïnvloeden en
hoe je een interventie planmatig opbouwt.
5.1 Intentionele vs. faciliterende voorlichting
🟩 Intentionele voorlichting
Gericht op gedragsverandering.
Je wil dat de zorgontvanger een bepaald gezond gedrag gaat
vertonen.
Voorbeelden:
Rookstopbegeleiding
Personen motiveren tot vaccinatie
🟦 Faciliterende voorlichting
Gericht op voorbereiding/ondersteuning van gezondheidsgedrag.
Je helpt iemand een keuze te maken, maar stuurt niet.
Voorbeelden:
Informatie geven over voor- en nadelen van screening
Educatie bij chronische ziekte
➡️
Beide horen bij verpleegkundige gezondheidsbevordering.
5.2 Planmatige bevordering van gezond gedrag
Een goede gezondheidsinterventie is:
✔️ Planmatig
✔️ Op maat van doelgroep
✔️ Wetenschappelijk onderbouwd
✔️ Gericht op determinanten van gedrag
Daarom leer je modellen zoals het Gedragswiel, TTM en Intervention
Mapping.
5.3 Determinanten van gedrag
Gedrag wordt bepaald door drie grote clusters van factoren.
, 5.3.1 Het Gedragswiel © (Gezond Leven)
Dit model toont wat je moet beïnvloeden om gedrag te veranderen.
Het gedragswiel bestaat uit 3 niveaus:
🟦 1. Structurele determinanten (maatschappelijke context)
Dit zijn brede maatschappelijke factoren die gedrag beïnvloeden.
Voorbeelden:
Wetgeving (rookverbod)
Regels (geen alcohol < 18 jaar)
Prijs (accijnzen alcohol/tabak)
Beschikbaarheid (suikervrije opties, fietspaden…)
Sociale normen
➡️
Dit beïnvloed je via beleid, settingen en omgeving.
🟧 2. Sociale determinanten
Relaties, cultuur en sociale omgeving beïnvloeden gedrag.
Voorbeelden:
Steun van familie
Normen in vriendengroep
Opleiding en SES
Culturele waarden
➡️
Interventies richten zich op ouders, peers, groepsnormen…
🟩 3. Individuele determinanten
Binnen de persoon zelf:
✔️
Kennis
Weten wat gezond is.
→ Maar weten leidt niet automatisch tot doen.
✔️
Attitude
verpleegkundigen
Dit hoofdstuk gaat over hoe verpleegkundigen mensen helpen
gezond gedrag te ontwikkelen, welke factoren gedrag beïnvloeden en
hoe je een interventie planmatig opbouwt.
5.1 Intentionele vs. faciliterende voorlichting
🟩 Intentionele voorlichting
Gericht op gedragsverandering.
Je wil dat de zorgontvanger een bepaald gezond gedrag gaat
vertonen.
Voorbeelden:
Rookstopbegeleiding
Personen motiveren tot vaccinatie
🟦 Faciliterende voorlichting
Gericht op voorbereiding/ondersteuning van gezondheidsgedrag.
Je helpt iemand een keuze te maken, maar stuurt niet.
Voorbeelden:
Informatie geven over voor- en nadelen van screening
Educatie bij chronische ziekte
➡️
Beide horen bij verpleegkundige gezondheidsbevordering.
5.2 Planmatige bevordering van gezond gedrag
Een goede gezondheidsinterventie is:
✔️ Planmatig
✔️ Op maat van doelgroep
✔️ Wetenschappelijk onderbouwd
✔️ Gericht op determinanten van gedrag
Daarom leer je modellen zoals het Gedragswiel, TTM en Intervention
Mapping.
5.3 Determinanten van gedrag
Gedrag wordt bepaald door drie grote clusters van factoren.
, 5.3.1 Het Gedragswiel © (Gezond Leven)
Dit model toont wat je moet beïnvloeden om gedrag te veranderen.
Het gedragswiel bestaat uit 3 niveaus:
🟦 1. Structurele determinanten (maatschappelijke context)
Dit zijn brede maatschappelijke factoren die gedrag beïnvloeden.
Voorbeelden:
Wetgeving (rookverbod)
Regels (geen alcohol < 18 jaar)
Prijs (accijnzen alcohol/tabak)
Beschikbaarheid (suikervrije opties, fietspaden…)
Sociale normen
➡️
Dit beïnvloed je via beleid, settingen en omgeving.
🟧 2. Sociale determinanten
Relaties, cultuur en sociale omgeving beïnvloeden gedrag.
Voorbeelden:
Steun van familie
Normen in vriendengroep
Opleiding en SES
Culturele waarden
➡️
Interventies richten zich op ouders, peers, groepsnormen…
🟩 3. Individuele determinanten
Binnen de persoon zelf:
✔️
Kennis
Weten wat gezond is.
→ Maar weten leidt niet automatisch tot doen.
✔️
Attitude
