Hoofdstuk 03: Kanker als infectieziekte
Concept: Het is lang onduidelijk gebleven hoe kanker ontstaat. Vroege aanwijzingen wezen zowel op omgevingsfactoren als infectieziekte
Antwoord: Twee concurrerende ideeën: kanker door
omgevingsfactoren of door infectie.
• Omgeving: neuskanker bij snuiftabak, scrotumcarcinoom
bij schoorsteenvegers, teer op konijnenoren induceert
tumoren, roken verhoogt longkankerrisico 27×.
• Infectie: Rous toonde aan dat een celvrij filtraat van een kippensarcoom tumoren veroorzaakt → bewijs voor een subcellulair infectieus
agens (RSV).
• Fout spoor: Fibiger dacht dat nematoden maagkanker veroorzaakten (bleek vitamine-A-tekort).
Concept: Het Rous Sarcoma Virus (RSV) transformeert cellen in kweek, waarbij specifieke eigenschappen van kankercellen ontstaan.
Antwoord:
Focusvorming: RSV-infectie veroorzaakt focusvorming: verlies van contactinhibitie, ongeorganiseerde groei.
• Getransformeerde cellen: rondere morfologie, anchorage-independent groei, immortalisatie, minder GF-behoefte, verhoogde
glucose-opname, tumorigeniciteit in vivo.
• Temperatuurgevoelige mutant toont dat een viraal eiwit continu nodig is voor transformatie.
Concept: Naast RNA-tumorvirussen zijn er verschillende klassen DNA-tumorvirussen die cellen transformeren in kweek en tumoren induceren in
proefdieren en soms de mens.
Antwoord:
• Lytische cyclus: virale DNA-replicatie in nucleus, assemblage, cellysis → geen transformatie.
• Transformatie vereist integratie: SV40-DNA integreert zelden in gastheerchromosoom; alleen early region (Large T) blijft behouden.
• Large T inactiveert p53 en Rb → verlies van controle.
• Humaan relevante virussen: HPV16/18, HBV, EBV → samen ~15% van alle kanker wereldwijd.
1
, Concept: Retrovirussen hebben een bijzondere replicatiecyclus met “reverse transcription” of het ssRNA
genoom en integratie van het provirus in het gastcel genoom. DNA-tumorvirussen hebben uiteenlopende
genomen en replicatie mechanismen.
Antwoord:
• Retrovirusstructuur: envelop, Env, diploïd ssRNA, gag-pol-env, RT en integrase.
• Gag codeert voor core-eiwitten, Pol voor reverse transcriptase en integrase, Env voor het envelop-eiwit.
• Replicatiecyclus: RT maakt dsDNA → integratie als provirus → transcriptie door RNA-pol II →
assemblage en budding.
• Reverse transcriptie doorbreekt het centrale dogma.
Concept: Een specifiek RSV-gen bleek verantwoordelijk voor cel
transformatie. Met behulp van een gelabelde DNA probe werd
aangetoond dat dit src gen sterk verwant is aan een normaal
geconserveerd gen in uiteenlopende diersoorten.
Antwoord:
• RSV bevat een extra gen (src) dat ontbreekt in ALV.
• Bishop & Varmus: src-probe hybridiseert met DNA van alle
gewervelden → c-src is evolutionair geconserveerd.
• v-src is een gekidnapte, gemuteerde en constitutief actieve versie
van c-src.
Concept: Acuut transformerende retrovirussen blijken een cellulair proto-oncogen
(c-onc) ingebouwd. De ontregelde expressie van dit gen is verantwoordelijk voor cel transformatie
en tumorvorming.
Antwoord:
• ALV integreert toevallig naast c-src → co-transcriptie → opname in virion → RSV ontstaat.
• v-src staat onder sterke LTR-promotoren en bevat activerende mutaties → permanent actief
kinase.
• Andere voorbeelden: v-myc, v-erbB, v-ras.
2
Concept: Het is lang onduidelijk gebleven hoe kanker ontstaat. Vroege aanwijzingen wezen zowel op omgevingsfactoren als infectieziekte
Antwoord: Twee concurrerende ideeën: kanker door
omgevingsfactoren of door infectie.
• Omgeving: neuskanker bij snuiftabak, scrotumcarcinoom
bij schoorsteenvegers, teer op konijnenoren induceert
tumoren, roken verhoogt longkankerrisico 27×.
• Infectie: Rous toonde aan dat een celvrij filtraat van een kippensarcoom tumoren veroorzaakt → bewijs voor een subcellulair infectieus
agens (RSV).
• Fout spoor: Fibiger dacht dat nematoden maagkanker veroorzaakten (bleek vitamine-A-tekort).
Concept: Het Rous Sarcoma Virus (RSV) transformeert cellen in kweek, waarbij specifieke eigenschappen van kankercellen ontstaan.
Antwoord:
Focusvorming: RSV-infectie veroorzaakt focusvorming: verlies van contactinhibitie, ongeorganiseerde groei.
• Getransformeerde cellen: rondere morfologie, anchorage-independent groei, immortalisatie, minder GF-behoefte, verhoogde
glucose-opname, tumorigeniciteit in vivo.
• Temperatuurgevoelige mutant toont dat een viraal eiwit continu nodig is voor transformatie.
Concept: Naast RNA-tumorvirussen zijn er verschillende klassen DNA-tumorvirussen die cellen transformeren in kweek en tumoren induceren in
proefdieren en soms de mens.
Antwoord:
• Lytische cyclus: virale DNA-replicatie in nucleus, assemblage, cellysis → geen transformatie.
• Transformatie vereist integratie: SV40-DNA integreert zelden in gastheerchromosoom; alleen early region (Large T) blijft behouden.
• Large T inactiveert p53 en Rb → verlies van controle.
• Humaan relevante virussen: HPV16/18, HBV, EBV → samen ~15% van alle kanker wereldwijd.
1
, Concept: Retrovirussen hebben een bijzondere replicatiecyclus met “reverse transcription” of het ssRNA
genoom en integratie van het provirus in het gastcel genoom. DNA-tumorvirussen hebben uiteenlopende
genomen en replicatie mechanismen.
Antwoord:
• Retrovirusstructuur: envelop, Env, diploïd ssRNA, gag-pol-env, RT en integrase.
• Gag codeert voor core-eiwitten, Pol voor reverse transcriptase en integrase, Env voor het envelop-eiwit.
• Replicatiecyclus: RT maakt dsDNA → integratie als provirus → transcriptie door RNA-pol II →
assemblage en budding.
• Reverse transcriptie doorbreekt het centrale dogma.
Concept: Een specifiek RSV-gen bleek verantwoordelijk voor cel
transformatie. Met behulp van een gelabelde DNA probe werd
aangetoond dat dit src gen sterk verwant is aan een normaal
geconserveerd gen in uiteenlopende diersoorten.
Antwoord:
• RSV bevat een extra gen (src) dat ontbreekt in ALV.
• Bishop & Varmus: src-probe hybridiseert met DNA van alle
gewervelden → c-src is evolutionair geconserveerd.
• v-src is een gekidnapte, gemuteerde en constitutief actieve versie
van c-src.
Concept: Acuut transformerende retrovirussen blijken een cellulair proto-oncogen
(c-onc) ingebouwd. De ontregelde expressie van dit gen is verantwoordelijk voor cel transformatie
en tumorvorming.
Antwoord:
• ALV integreert toevallig naast c-src → co-transcriptie → opname in virion → RSV ontstaat.
• v-src staat onder sterke LTR-promotoren en bevat activerende mutaties → permanent actief
kinase.
• Andere voorbeelden: v-myc, v-erbB, v-ras.
2
