Biologie CE stof 'Dieren' en 'Planten' [samenvatting VMBO]

Samenvatting stof ‘Dieren’ & ‘Planten’ – biologie examen
1. Dieren
Ademhaling bij dieren
Ademhalingsorganen

 Nemen zuurstof op uit de omgeving.
 Geven koolstofdioxide af.

 Longen
o Ademhalen in de lucht.
o Zuurstof wordt vervoerd via het bloed.
 Reptielen, vogels en zoogdieren.

 Kieuwen
o Ademhalen in het water.
 Water stroomt door de kieuwen.
o Zuurstof wordt vervoerd via het bloed.
 Vissen
 Amfibieën
 Jonge amfibieën (bijvoorbeeld kikkervisje) halen adem met kieuwen.
 Volwassen amfibiën (bijvoorbeeld kikker) met longen en via de huid
 Ze hebben een dunne huid zonder hoornlaag. .

 Tracheeën
o Ademhalen in de lucht.
o Niet één ademhalingsorgaan maar een netwerk van buisjes (tracheën) aan de zijkant van het
lichaam.
 Door bewegingen van het achterlijf, stroomt lucht in en uit de buisjes.
 Zuurstof hoeft niet vervoerd te worden door het bloed.
 De zuurstof komt vanuit de tracheeën direct bij de cellen.

 Eencellige dieren
o Hebben geen ademhalingsorgaan nodig.
o Halen direct zuurstof uit het water.
 Via de celmembraan.


Voortbewegen
Beweging bij dieren

 Bouw van de ledematen is is afhankelijk van waar ze voor gebruikt worden.
Voorbeelden
o In de lucht: vleugels;
o onder de grond: graafpoten;
o in het water: zwemvliezen.

Voeten bij zoogdieren

 Hebben allemaal hetzelfde bouwplan

voet van de voorpoot voet van de achterpoot
handwortelbeentjes voetwortelbeentjes
middenhandsbeentjes middenvoetsbeentjes

, vingerkootjes teenkootjes
 Zoolgangers gebruiken bij het lopen hun hele voet.
Voorbeelden:
o mens;
o aap;
o beer.
 Teengangers lopen op hun teenkootjes.
o De middenvoetsbeentjes en voetwortelbeentjes raken de grond niet.
Voorbeelden:
 kat;
 hond.
 Hoefgangers (hoefdieren)
o Lopen op de toppen van hun tenen.
 Laatste teenkootje wordt verstevigd door een hoef.
o Hebben lange benen.
o Kunnen goed rennen en dit lang volhouden.
Voorbeelden:
 paard;
 olifant.

Vogels

 Hebben vleugels en poten.
 Vleugels zijn bij alle vogels vrijwel hetzelfde gebouwd.
o Zijn voor de voortbeweging in de lucht.
 Poten verschillen.
o Afhankelijk van hoe ze gebruikt worden.
Bijvoorbeeld:
 om te klimmen.
 Specht.
 om een prooi te pakken en vast te houden.
 Roofvogels (buizerd, torenvalk).
 om door het water te lopen.
 Lange poten nodig.
 Steltlopers (grutto, kluut).
 om te zwemmen.
 Zwemvliezen tussen de tenen.
 Eend.

Voedsel bemachtigen