Bestuursrecht — samenvatting per week
BESTUURSRECHT
Definitieve samenvatting per week — tentamenvoorbereiding
Gebaseerd op de cursushandleiding, de leerdoelen per week, de collegestof en de
werkgroepuitwerkingen.
Elke week is opgehangen aan de overkoepelende cursusdoelen uit de cursushandleiding — zie de
inleiding voor het overzicht.
Hoe gebruik je dit document
• Elke week begint met de specifieke leerdoelen en een korte koppeling aan de
overkoepelende cursusdoelen.
• Daarna volgen de kernbegrippen, stappenplannen (toepassen op een casus) en
relevante jurisprudentie.
• Stappenplannen staan in blauwe kaders, jurisprudentie in gele kaders, en de
koppeling aan cursusdoelen in groene kaders — zo kun je snel scannen.
• Controleer artikelnummers altijd zelf in de wet; dit document is een samenvatting,
geen vervanging van de wet of het boek.
Pagina 1 van 27
,Bestuursrecht — samenvatting per week
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ..................................................................................................................................2
Week 1 — Partijen in het bestuursrecht ............................................................................................4
1.1 De drie functies van het bestuursrecht .....................................................................................4
Spanning tussen de functies.......................................................................................................4
Juridische en ethische redenen bij de afweging .........................................................................4
1.2 Het bestuursorgaan (art. 1:1 Awb) ...........................................................................................5
A-orgaan .....................................................................................................................................5
B-orgaan .....................................................................................................................................5
1.3 Het belanghebbendebegrip (art. 1:2 Awb) ...............................................................................6
Week 2 — Bestuurshandelingen en het besluitbegrip .......................................................................7
2.1 Bestuurshandelingen: twee categorieën ..................................................................................7
2.2 Het besluit (art. 1:3 lid 1 Awb) ..................................................................................................7
2.3 Soorten besluiten .....................................................................................................................7
2.4 Verruimingen van het besluitbegrip ..........................................................................................8
Wettelijke gelijkstellingen ............................................................................................................8
Jurisprudentiële gelijkstellingen ..................................................................................................8
Week 3 — Rechtsbescherming tegen bestuurshandelingen .............................................................9
3.1 Bestuurshandelingen en beroep — de hoofdregel ...................................................................9
Uitzonderingen: wanneer staat géén beroep open? ...................................................................9
3.2 Dicta: wat beslist het bestuursorgaan/de bestuursrechter? ...................................................10
Varianten van dicta ...................................................................................................................10
3.3 Taakverdeling bestuursrechter en burgerlijke rechter ............................................................11
Formele rechtskracht — definitie ..............................................................................................11
Uitzonderingen op de formele rechtskracht ..............................................................................11
3.4 Formele rechtskracht en de vrijwarende werking van vergunningen .....................................12
3.5 Overige begrippen — week 3 .................................................................................................12
Week 4 — Normering van bestuurshandelen I ................................................................................12
4.1 Formeel versus materieel: het onderscheid ...........................................................................12
4.2 Algemene normen voor het bestuurshandelen (art. 2:1–2:4 Awb) .........................................13
4.3 Formeel zorgvuldigheidsbeginsel (art. 3:2 Awb) ....................................................................13
4.4 Hoorplicht (art. 4:7 en 4:8 Awb)..............................................................................................14
4.5 Normen voor de voorbereiding van besluiten (art. 4:1, 4:5 en 4:6 Awb) ................................14
4.6 Advisering (art. 3:5–3:9 Awb) .................................................................................................14
4.7 Beslistermijn (art. 4:13 e.v. Awb)............................................................................................14
4.8 Daadwerkelijke belangenafweging (art. 3:4 lid 1 Awb)...........................................................14
4.9 Motiveringsplicht (art. 3:46–3:50 Awb) ...................................................................................15
4.10 Formeel rechtszekerheidsbeginsel.......................................................................................15
4.11 Bekendmaking van beschikkingen (art. 3:40–3:45 Awb) .....................................................15
Week 5 — Normering van bestuurshandelen II ...............................................................................15
Pagina 2 van 27
, Bestuursrecht — samenvatting per week
5.1 Evenredigheidsbeginsel (art. 3:4 lid 2 Awb) ...........................................................................15
Ontwikkeling van de rechterlijke toetsing..................................................................................15
5.2 Gelijkheidsbeginsel ................................................................................................................16
5.3 Materieel rechtszekerheidsbeginsel en vertrouwensbeginsel ................................................17
Materieel rechtszekerheidsbeginsel (ongeschreven) ...............................................................17
Intrekking/wijziging van een begunstigende beschikking .........................................................17
Vertrouwensbeginsel (ongeschreven) ......................................................................................17
5.4 De abbb contra legem ............................................................................................................18
5.5 Beleidsregels en de inherente afwijkingsbevoegdheid...........................................................18
Week 6 — Handhaving ....................................................................................................................19
6.1 De toezichthouder (art. 5:11–5:20 Awb).................................................................................19
6.2 Bestuursrechtelijk toezicht versus strafrechtelijke opsporing .................................................19
6.3 Possibiliteit: mag het bestuursorgaan sanctioneren? .............................................................19
Last onder bestuursdwang (afd. 5.3.1 Awb) .............................................................................20
Last onder dwangsom (afd. 5.3.2 Awb) ....................................................................................20
Bestuurlijke boete — extra possibiliteitsvereisten.....................................................................20
6.4 Opportuniteit: beginselplicht tot handhaving ..........................................................................20
Begunstigingstermijn en dispositievereiste ...............................................................................20
Gedogen ...................................................................................................................................21
Rechtsbescherming bij gedogen ..............................................................................................21
6.5 Criminal charge ......................................................................................................................21
6.6 Maatvoering: eisen aan handhavingsbesluiten ......................................................................21
6.7 De bestuurlijke boete als punitieve sanctie ............................................................................22
6.8 Het mogelijk sanctionerende karakter van intrekking .............................................................22
6.9 Strafrechtelijke en bestuurlijk punitieve handhaving ..............................................................22
6.10 Cumulatie en samenloop van sancties.................................................................................22
Week 7 — Bestuursprocesrecht ......................................................................................................23
7.1 Eisen voor een ontvankelijk bezwaar of beroep .....................................................................23
7.2 Toetsing ex tunc en ex nunc ..................................................................................................24
7.3 Grenzen van het geding en ambtshalve aanvullen van de rechtsgronden ............................24
7.4 Ambtshalve toetsing aan bepalingen van openbare orde ......................................................24
7.5 De vier uitspraakbevoegdheden van art. 8:72 Awb................................................................25
7.6 Finale geschillenbeslechting ..................................................................................................25
7.7 Relativiteitsvereiste (art. 8:69a Awb) ......................................................................................26
7.8 Schadevergoeding bij een onrechtmatig besluit.....................................................................26
Bevoegdheidsverdeling (art. 8:89 Awb) ....................................................................................26
De verzoekschriftprocedure (art. 8:90 e.v. Awb) ......................................................................26
7.9 Dicta en proceskostenveroordeling ........................................................................................26
7.10 Overige begrippen en jurisprudentie ....................................................................................27
Integratie — stappenplan 'van besluit tot uitspraak'.........................................................................27
Pagina 3 van 27
BESTUURSRECHT
Definitieve samenvatting per week — tentamenvoorbereiding
Gebaseerd op de cursushandleiding, de leerdoelen per week, de collegestof en de
werkgroepuitwerkingen.
Elke week is opgehangen aan de overkoepelende cursusdoelen uit de cursushandleiding — zie de
inleiding voor het overzicht.
Hoe gebruik je dit document
• Elke week begint met de specifieke leerdoelen en een korte koppeling aan de
overkoepelende cursusdoelen.
• Daarna volgen de kernbegrippen, stappenplannen (toepassen op een casus) en
relevante jurisprudentie.
• Stappenplannen staan in blauwe kaders, jurisprudentie in gele kaders, en de
koppeling aan cursusdoelen in groene kaders — zo kun je snel scannen.
• Controleer artikelnummers altijd zelf in de wet; dit document is een samenvatting,
geen vervanging van de wet of het boek.
Pagina 1 van 27
,Bestuursrecht — samenvatting per week
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ..................................................................................................................................2
Week 1 — Partijen in het bestuursrecht ............................................................................................4
1.1 De drie functies van het bestuursrecht .....................................................................................4
Spanning tussen de functies.......................................................................................................4
Juridische en ethische redenen bij de afweging .........................................................................4
1.2 Het bestuursorgaan (art. 1:1 Awb) ...........................................................................................5
A-orgaan .....................................................................................................................................5
B-orgaan .....................................................................................................................................5
1.3 Het belanghebbendebegrip (art. 1:2 Awb) ...............................................................................6
Week 2 — Bestuurshandelingen en het besluitbegrip .......................................................................7
2.1 Bestuurshandelingen: twee categorieën ..................................................................................7
2.2 Het besluit (art. 1:3 lid 1 Awb) ..................................................................................................7
2.3 Soorten besluiten .....................................................................................................................7
2.4 Verruimingen van het besluitbegrip ..........................................................................................8
Wettelijke gelijkstellingen ............................................................................................................8
Jurisprudentiële gelijkstellingen ..................................................................................................8
Week 3 — Rechtsbescherming tegen bestuurshandelingen .............................................................9
3.1 Bestuurshandelingen en beroep — de hoofdregel ...................................................................9
Uitzonderingen: wanneer staat géén beroep open? ...................................................................9
3.2 Dicta: wat beslist het bestuursorgaan/de bestuursrechter? ...................................................10
Varianten van dicta ...................................................................................................................10
3.3 Taakverdeling bestuursrechter en burgerlijke rechter ............................................................11
Formele rechtskracht — definitie ..............................................................................................11
Uitzonderingen op de formele rechtskracht ..............................................................................11
3.4 Formele rechtskracht en de vrijwarende werking van vergunningen .....................................12
3.5 Overige begrippen — week 3 .................................................................................................12
Week 4 — Normering van bestuurshandelen I ................................................................................12
4.1 Formeel versus materieel: het onderscheid ...........................................................................12
4.2 Algemene normen voor het bestuurshandelen (art. 2:1–2:4 Awb) .........................................13
4.3 Formeel zorgvuldigheidsbeginsel (art. 3:2 Awb) ....................................................................13
4.4 Hoorplicht (art. 4:7 en 4:8 Awb)..............................................................................................14
4.5 Normen voor de voorbereiding van besluiten (art. 4:1, 4:5 en 4:6 Awb) ................................14
4.6 Advisering (art. 3:5–3:9 Awb) .................................................................................................14
4.7 Beslistermijn (art. 4:13 e.v. Awb)............................................................................................14
4.8 Daadwerkelijke belangenafweging (art. 3:4 lid 1 Awb)...........................................................14
4.9 Motiveringsplicht (art. 3:46–3:50 Awb) ...................................................................................15
4.10 Formeel rechtszekerheidsbeginsel.......................................................................................15
4.11 Bekendmaking van beschikkingen (art. 3:40–3:45 Awb) .....................................................15
Week 5 — Normering van bestuurshandelen II ...............................................................................15
Pagina 2 van 27
, Bestuursrecht — samenvatting per week
5.1 Evenredigheidsbeginsel (art. 3:4 lid 2 Awb) ...........................................................................15
Ontwikkeling van de rechterlijke toetsing..................................................................................15
5.2 Gelijkheidsbeginsel ................................................................................................................16
5.3 Materieel rechtszekerheidsbeginsel en vertrouwensbeginsel ................................................17
Materieel rechtszekerheidsbeginsel (ongeschreven) ...............................................................17
Intrekking/wijziging van een begunstigende beschikking .........................................................17
Vertrouwensbeginsel (ongeschreven) ......................................................................................17
5.4 De abbb contra legem ............................................................................................................18
5.5 Beleidsregels en de inherente afwijkingsbevoegdheid...........................................................18
Week 6 — Handhaving ....................................................................................................................19
6.1 De toezichthouder (art. 5:11–5:20 Awb).................................................................................19
6.2 Bestuursrechtelijk toezicht versus strafrechtelijke opsporing .................................................19
6.3 Possibiliteit: mag het bestuursorgaan sanctioneren? .............................................................19
Last onder bestuursdwang (afd. 5.3.1 Awb) .............................................................................20
Last onder dwangsom (afd. 5.3.2 Awb) ....................................................................................20
Bestuurlijke boete — extra possibiliteitsvereisten.....................................................................20
6.4 Opportuniteit: beginselplicht tot handhaving ..........................................................................20
Begunstigingstermijn en dispositievereiste ...............................................................................20
Gedogen ...................................................................................................................................21
Rechtsbescherming bij gedogen ..............................................................................................21
6.5 Criminal charge ......................................................................................................................21
6.6 Maatvoering: eisen aan handhavingsbesluiten ......................................................................21
6.7 De bestuurlijke boete als punitieve sanctie ............................................................................22
6.8 Het mogelijk sanctionerende karakter van intrekking .............................................................22
6.9 Strafrechtelijke en bestuurlijk punitieve handhaving ..............................................................22
6.10 Cumulatie en samenloop van sancties.................................................................................22
Week 7 — Bestuursprocesrecht ......................................................................................................23
7.1 Eisen voor een ontvankelijk bezwaar of beroep .....................................................................23
7.2 Toetsing ex tunc en ex nunc ..................................................................................................24
7.3 Grenzen van het geding en ambtshalve aanvullen van de rechtsgronden ............................24
7.4 Ambtshalve toetsing aan bepalingen van openbare orde ......................................................24
7.5 De vier uitspraakbevoegdheden van art. 8:72 Awb................................................................25
7.6 Finale geschillenbeslechting ..................................................................................................25
7.7 Relativiteitsvereiste (art. 8:69a Awb) ......................................................................................26
7.8 Schadevergoeding bij een onrechtmatig besluit.....................................................................26
Bevoegdheidsverdeling (art. 8:89 Awb) ....................................................................................26
De verzoekschriftprocedure (art. 8:90 e.v. Awb) ......................................................................26
7.9 Dicta en proceskostenveroordeling ........................................................................................26
7.10 Overige begrippen en jurisprudentie ....................................................................................27
Integratie — stappenplan 'van besluit tot uitspraak'.........................................................................27
Pagina 3 van 27
