Thema 1 – Basis Concepten
1.1 – Wetenschappelijk Onderzoek
Leerdoelen
➢ Beschrijven waarom wetenschap wordt beoefend
Wetenschap wordt beoefend om kennis op een systematische manier te
verkrijgen. Het is een systematische methode om te leren over de werkelijkheid.
➢ Beschrijven wat de empirische onderzoekscyclus is en uit welke fasen deze
bestaat
Het empirische onderzoekscyclus is een iteratief onderzoeksproces om kennis te
vergaren. Het bestaat uit: Onderzoeksvraag formuleren → Studie ontwerpen →
Data verzamelen → Data analyseren → Rapporteren.
➢ Beschrijven wat dubieuze onderzoekspraktijken zijn
Dubieuze onderzoekspraktijken leiden tot onbetrouwbare kennisverwerving.
Voorbeelden van dubieuze onderzoekspraktijken zijn o.a. het baseren van een
onderzoek op het verkrijgen van het gewenste resultaat, selectief rapporteren,
flexibiliteit bij de analyse van data / hypothesen / dataverzameling. De fasen van
het empirische onderzoekscyclus worden dan vaak te flexibel opgevat.
Empirische onderzoekscyclus = systematisch methode om kennis te vergaren.
• Het is een iteratief proces → stap voor stap herhalend. Begint dus steeds
opnieuw.
o Aan het einde van je cyclus kan je op basis van je resultaten opnieuw een
onderzoeksvraag formuleren.
Het empirische onderzoekscyclus bestaat uit de volgende fasen:
1. Onderzoeksvraag formuleren
2. Studie ontwerpen
3. Data verzamelen
4. Data analyseren
5. Rapporteren
Vroeger werden wetenschappelijke artikelen via journals gepubliceerd.
• Voordeel: artikelen worden eerst beoordeeld door andere wetenschappers
voordat ze worden gepubliceerd.
• Nadeel: onderzoek is niet publiekelijk toegankelijk, maar alleen voor mensen die
verbonden zijn aan instellingen met toegankelijkheid.
Publication bias = de neiging om alleen studies te publiceren die effecten laten zien.
1
, • Zorgt ervoor dat onderzoeken niet goed repliceerbaar zijn, omdat alleen de
onderzoeken worden gepubliceerd die effecten laten zien
o Hierdoor lijken de effecten groter → onderzoek is niet repliceerbaar,
want effecten zijn in werkelijkheid niet zo groot. Daardoor zal je
waarschijnlijk bij het opnieuw uitvoeren van het onderzoek niet even
grote effecten vinden.
Onder dubieuze onderzoekspraktijken vallen:
• Het baseren van de dataverzameling, -analyse en -rapportage op gewenste
resultaten.
• Selectief rapporteren van variabelen of condities.
• Flexibiliteit/selectiviteit bij het opstellen van de hypotheses.
o Bepaalde hypotheses achterwege laten of aanpassen op basis van de
uitkomsten van het onderzoek.
• Flexibiliteit bij dataverzameling.
o Op basis van resultaten besluiten om extra data te verzamelen of juist
eerder stoppen.
• Flexibiliteit bij data-analyse.
o Besluiten om wel of niet extra variabelen te analyseren op basis van de
uitkomsten.
Probleem dubieus onderzoek → fasen van empirische onderzoekscyclus worden te
flexibel opgevat.
Preregistratie = het vast leggen van de onderzoeksvraag, -opzet en methode van
dataverzameling en -analyse.
• Vóórdat data verzameld en geanalyseerd wordt.
• Verkleind publication bias.
Replicatie crisis = slechts helft van onderzoeken kregen effecten in dezelfde richting bij
het opnieuw uitvoeren van het onderzoek.
• Meer bewustwording voor het belang van preregistratie.
Full disclosure = volledige openheid over het onderzoeksproces.
1.2 – Operationalisaties
Leerdoelen
➢ Beschrijven wat variabelen zijn en welke functies ze kunnen hebben
Een variabele is iets dat varieert, of zou kunnen variëren. Variabelen kunnen twee
functies hebben. De term kan zowel gebruikt worden voor theoretische
variabelen (begrip / concept), als voor een reeks datapunten die indicatief is voor
de waarde van die theoretische variabele (gemeten variabele).
➢ Beschrijven wat constructen zijn
Psychologische constructen zijn psychologische variabelen waarbij de definitie is
afgeleid vanuit theorie, en specificeert wat wel/niet tot de variabele behoort.
2
, ➢ Beschrijven wat het verschil is tussen variabelen en constructen
Het verschil tussen constructen en variabelen is dat constructen niet direct
gemeten kunnen worden, variabelen daarentegen wel. Constructen zijn
gebaseerd op theorie.
➢ Beschrijven wat operationalisaties zijn
Operationalisaties zijn de vertaling van de definitie van een theoretisch construct
naar een meetinstrument of manipulatie. Dus het proces waarbij een construct
wordt omgezet in meetbare variabelen.
➢ Beschrijven wat meetinstrumenten zijn
Meetinstrumenten kwantificeren variabelen op een consistente wijze, en worden
gebruikt om constructen te meten. Er worden GEEN variabelen beïnvloedt. Is dus
een hulpmiddel om gegevens te verzamelen.
➢ Beschrijven wat manipulaties zijn
Manipulaties worden gebruikt om variabelen te manipuleren in een
experimenteel onderzoek, om op deze wijze het causale verband te onderzoeken.
Er worden dus WEL variabelen beïnvloedt.
➢ Beschrijven wat datapunten en -reeksen zijn
Datapunten zijn de waarden die uit de operationalisaties komen. Elke
operationalisatie resulteert per onderzoekseenheid in een datapunt per
variabele. Deze reeks van datapunten representeren de waarde van de
bijbehorende variabelen onder voorwaarde dat de operationalisatie betrouwbaar
is.
➢ Uitleggen hoe variabelen, operationalisaties, meetinstrumenten en
manipulaties zich tot elkaar verhouden
De variabelen is hetgeen dat je wilt onderzoeken, deze maak je meetbaar via een
operationalisatie met behulp van het meetinstrument of manipulatie. Bij een
manipulatie beïnvloed je de variabele in een experiment, om het causale verband
te onderzoeken.
➢ Uitleggen wat een meetmodel is en hoe deze eruit ziet
Een meetmodel is de visualisatie van hoe een variabele via stimuli/items
geoperationaliseerd wordt. Bij een reflectief meetmodel lopen de pijlen van de
ovalen (constructen) naar de rechthoeken (indicatoren). Bij een manipulatief
meetmodel lopen de pijlen van de rechthoeken (indicatoren) naar de ovalen
(constructen).
Variabele = iets dat varieert, of zou kunnen variëren.
Meten van psychologische variabelen is lastig, want:
1. Niet direct observeerbaar.
3
, 2. Geen eenduidige definitie.
3. Geen algemeen gebruikte meeteenheid.
Psychologische constructen = psychologische variabelen waarbij de definitie is
afgeleid vanuit theorie, en specificeert wat wel/niet tot de variabele behoort.
• Zijn theoretisch → we weten niet of ze ‘echt bestaan’.
Onderzoeken van psychologische constructen is lastig, want:
1. Exacte definities zijn niet algemeen bekend.
2. Mensen hebben beperkte mogelijkheid tot introspectie (zelfreflectie).
3. Zijn niet direct observeerbaar.
Operationalisatie = de definitie van een theoretisch construct vertalen/vervormen naar
een meetinstrument of manipulatie.
• Wordt gebruikt om psychologische constructen te meten.
• Resulteren per onderzoekseenheid in een datapunt per variabele →
representeren de waarde van de bijbehorende variabelen onder voorwaarde dat
de operationalisatie betrouwbaar is.
Er zijn twee soorten operationalisaties:
1. Meetinstrumenten.
2. Manipulaties.
Meetinstrumenten = kwantificeren variabelen op een consistente wijze. Oftewel,
variabelen representeren in een datareeks van getallen.
• Er worden GEEN variabelen gemanipuleerd / beïnvloedt.
• Wordt gebruikt om constructen te meten.
• Meetwaarden = de waarden die behaald kunnen worden bij een
operationalisatie.
• Datareeks afkomstig van hetzelfde meetinstrument = variabele.
Manipulaties = variabelen manipuleren in een experimenteel onderzoek om het causale
verband te onderzoeken.
• Er worden WEL variabelen gemanipuleerd / beïnvloedt.
• Om oorzaak/gevolg (causaal) verband aan te tonen tussen twee variabelen.
• Bij experimenteel onderzoek.
• Stimuli aan de deelnemer blootstellen → wel/geen verandering in het construct.
Meetmodel = visualiseert hoe een variabele via stimuli/items geoperationaliseerd
wordt.
• Constructen → ovalen.
• Stimuli die het construct operationaliseren → rechthoek.
• Vaak bij meetinstrumenten, want bij manipulaties worden deelnemers vaak aan
meer dan 1 stimulus blootgesteld.
Reflectief meetmodel = lijnen lopen van het construct → naar indicatoren.
• Richting van pijl is belangrijk.
4
1.1 – Wetenschappelijk Onderzoek
Leerdoelen
➢ Beschrijven waarom wetenschap wordt beoefend
Wetenschap wordt beoefend om kennis op een systematische manier te
verkrijgen. Het is een systematische methode om te leren over de werkelijkheid.
➢ Beschrijven wat de empirische onderzoekscyclus is en uit welke fasen deze
bestaat
Het empirische onderzoekscyclus is een iteratief onderzoeksproces om kennis te
vergaren. Het bestaat uit: Onderzoeksvraag formuleren → Studie ontwerpen →
Data verzamelen → Data analyseren → Rapporteren.
➢ Beschrijven wat dubieuze onderzoekspraktijken zijn
Dubieuze onderzoekspraktijken leiden tot onbetrouwbare kennisverwerving.
Voorbeelden van dubieuze onderzoekspraktijken zijn o.a. het baseren van een
onderzoek op het verkrijgen van het gewenste resultaat, selectief rapporteren,
flexibiliteit bij de analyse van data / hypothesen / dataverzameling. De fasen van
het empirische onderzoekscyclus worden dan vaak te flexibel opgevat.
Empirische onderzoekscyclus = systematisch methode om kennis te vergaren.
• Het is een iteratief proces → stap voor stap herhalend. Begint dus steeds
opnieuw.
o Aan het einde van je cyclus kan je op basis van je resultaten opnieuw een
onderzoeksvraag formuleren.
Het empirische onderzoekscyclus bestaat uit de volgende fasen:
1. Onderzoeksvraag formuleren
2. Studie ontwerpen
3. Data verzamelen
4. Data analyseren
5. Rapporteren
Vroeger werden wetenschappelijke artikelen via journals gepubliceerd.
• Voordeel: artikelen worden eerst beoordeeld door andere wetenschappers
voordat ze worden gepubliceerd.
• Nadeel: onderzoek is niet publiekelijk toegankelijk, maar alleen voor mensen die
verbonden zijn aan instellingen met toegankelijkheid.
Publication bias = de neiging om alleen studies te publiceren die effecten laten zien.
1
, • Zorgt ervoor dat onderzoeken niet goed repliceerbaar zijn, omdat alleen de
onderzoeken worden gepubliceerd die effecten laten zien
o Hierdoor lijken de effecten groter → onderzoek is niet repliceerbaar,
want effecten zijn in werkelijkheid niet zo groot. Daardoor zal je
waarschijnlijk bij het opnieuw uitvoeren van het onderzoek niet even
grote effecten vinden.
Onder dubieuze onderzoekspraktijken vallen:
• Het baseren van de dataverzameling, -analyse en -rapportage op gewenste
resultaten.
• Selectief rapporteren van variabelen of condities.
• Flexibiliteit/selectiviteit bij het opstellen van de hypotheses.
o Bepaalde hypotheses achterwege laten of aanpassen op basis van de
uitkomsten van het onderzoek.
• Flexibiliteit bij dataverzameling.
o Op basis van resultaten besluiten om extra data te verzamelen of juist
eerder stoppen.
• Flexibiliteit bij data-analyse.
o Besluiten om wel of niet extra variabelen te analyseren op basis van de
uitkomsten.
Probleem dubieus onderzoek → fasen van empirische onderzoekscyclus worden te
flexibel opgevat.
Preregistratie = het vast leggen van de onderzoeksvraag, -opzet en methode van
dataverzameling en -analyse.
• Vóórdat data verzameld en geanalyseerd wordt.
• Verkleind publication bias.
Replicatie crisis = slechts helft van onderzoeken kregen effecten in dezelfde richting bij
het opnieuw uitvoeren van het onderzoek.
• Meer bewustwording voor het belang van preregistratie.
Full disclosure = volledige openheid over het onderzoeksproces.
1.2 – Operationalisaties
Leerdoelen
➢ Beschrijven wat variabelen zijn en welke functies ze kunnen hebben
Een variabele is iets dat varieert, of zou kunnen variëren. Variabelen kunnen twee
functies hebben. De term kan zowel gebruikt worden voor theoretische
variabelen (begrip / concept), als voor een reeks datapunten die indicatief is voor
de waarde van die theoretische variabele (gemeten variabele).
➢ Beschrijven wat constructen zijn
Psychologische constructen zijn psychologische variabelen waarbij de definitie is
afgeleid vanuit theorie, en specificeert wat wel/niet tot de variabele behoort.
2
, ➢ Beschrijven wat het verschil is tussen variabelen en constructen
Het verschil tussen constructen en variabelen is dat constructen niet direct
gemeten kunnen worden, variabelen daarentegen wel. Constructen zijn
gebaseerd op theorie.
➢ Beschrijven wat operationalisaties zijn
Operationalisaties zijn de vertaling van de definitie van een theoretisch construct
naar een meetinstrument of manipulatie. Dus het proces waarbij een construct
wordt omgezet in meetbare variabelen.
➢ Beschrijven wat meetinstrumenten zijn
Meetinstrumenten kwantificeren variabelen op een consistente wijze, en worden
gebruikt om constructen te meten. Er worden GEEN variabelen beïnvloedt. Is dus
een hulpmiddel om gegevens te verzamelen.
➢ Beschrijven wat manipulaties zijn
Manipulaties worden gebruikt om variabelen te manipuleren in een
experimenteel onderzoek, om op deze wijze het causale verband te onderzoeken.
Er worden dus WEL variabelen beïnvloedt.
➢ Beschrijven wat datapunten en -reeksen zijn
Datapunten zijn de waarden die uit de operationalisaties komen. Elke
operationalisatie resulteert per onderzoekseenheid in een datapunt per
variabele. Deze reeks van datapunten representeren de waarde van de
bijbehorende variabelen onder voorwaarde dat de operationalisatie betrouwbaar
is.
➢ Uitleggen hoe variabelen, operationalisaties, meetinstrumenten en
manipulaties zich tot elkaar verhouden
De variabelen is hetgeen dat je wilt onderzoeken, deze maak je meetbaar via een
operationalisatie met behulp van het meetinstrument of manipulatie. Bij een
manipulatie beïnvloed je de variabele in een experiment, om het causale verband
te onderzoeken.
➢ Uitleggen wat een meetmodel is en hoe deze eruit ziet
Een meetmodel is de visualisatie van hoe een variabele via stimuli/items
geoperationaliseerd wordt. Bij een reflectief meetmodel lopen de pijlen van de
ovalen (constructen) naar de rechthoeken (indicatoren). Bij een manipulatief
meetmodel lopen de pijlen van de rechthoeken (indicatoren) naar de ovalen
(constructen).
Variabele = iets dat varieert, of zou kunnen variëren.
Meten van psychologische variabelen is lastig, want:
1. Niet direct observeerbaar.
3
, 2. Geen eenduidige definitie.
3. Geen algemeen gebruikte meeteenheid.
Psychologische constructen = psychologische variabelen waarbij de definitie is
afgeleid vanuit theorie, en specificeert wat wel/niet tot de variabele behoort.
• Zijn theoretisch → we weten niet of ze ‘echt bestaan’.
Onderzoeken van psychologische constructen is lastig, want:
1. Exacte definities zijn niet algemeen bekend.
2. Mensen hebben beperkte mogelijkheid tot introspectie (zelfreflectie).
3. Zijn niet direct observeerbaar.
Operationalisatie = de definitie van een theoretisch construct vertalen/vervormen naar
een meetinstrument of manipulatie.
• Wordt gebruikt om psychologische constructen te meten.
• Resulteren per onderzoekseenheid in een datapunt per variabele →
representeren de waarde van de bijbehorende variabelen onder voorwaarde dat
de operationalisatie betrouwbaar is.
Er zijn twee soorten operationalisaties:
1. Meetinstrumenten.
2. Manipulaties.
Meetinstrumenten = kwantificeren variabelen op een consistente wijze. Oftewel,
variabelen representeren in een datareeks van getallen.
• Er worden GEEN variabelen gemanipuleerd / beïnvloedt.
• Wordt gebruikt om constructen te meten.
• Meetwaarden = de waarden die behaald kunnen worden bij een
operationalisatie.
• Datareeks afkomstig van hetzelfde meetinstrument = variabele.
Manipulaties = variabelen manipuleren in een experimenteel onderzoek om het causale
verband te onderzoeken.
• Er worden WEL variabelen gemanipuleerd / beïnvloedt.
• Om oorzaak/gevolg (causaal) verband aan te tonen tussen twee variabelen.
• Bij experimenteel onderzoek.
• Stimuli aan de deelnemer blootstellen → wel/geen verandering in het construct.
Meetmodel = visualiseert hoe een variabele via stimuli/items geoperationaliseerd
wordt.
• Constructen → ovalen.
• Stimuli die het construct operationaliseren → rechthoek.
• Vaak bij meetinstrumenten, want bij manipulaties worden deelnemers vaak aan
meer dan 1 stimulus blootgesteld.
Reflectief meetmodel = lijnen lopen van het construct → naar indicatoren.
• Richting van pijl is belangrijk.
4
