KLINISCHE FARMACOLOGIE
CONTENTS
1 Perifeer zenuwstelsel ........................................................................................................................................... 6
1.2 Neurohumorale transmissie: ......................................................................................................................... 7
Cholinerge transmissie: ................................................................................................................................... 7
Noradrenerge transmissie ............................................................................................................................. 10
2 Centraal zenuwstelsel ........................................................................................................................................ 14
2.1 Neurotransmittors en hun receptoren ....................................................................................................... 14
amines ........................................................................................................................................................... 14
aminozuren ................................................................................................................................................... 15
2.2 Psychotrope farmaca .................................................................................................................................. 16
2.2.1 psycholeptica ....................................................................................................................................... 16
2.2.2 Algemene anesthetica .......................................................................................................................... 19
Pijnsystemen ......................................................................................................................................................... 25
Prikkeloverdracht .............................................................................................................................................. 25
Transductie.................................................................................................................................................... 26
Transmissie.................................................................................................................................................... 28
Modulatie ...................................................................................................................................................... 29
Perceptie ....................................................................................................................................................... 30
Opioïde analgetica ............................................................................................................................................ 31
types .............................................................................................................................................................. 31
receptoren..................................................................................................................................................... 31
Effecten: ........................................................................................................................................................ 31
Indicaties: ...................................................................................................................................................... 32
Preparaten .................................................................................................................................................... 32
NSAIDs = ontstekingsremmers .......................................................................................................................... 34
WERKINGSMECHANISME .............................................................................................................................. 34
Effecten ......................................................................................................................................................... 36
Toxiciteit ........................................................................................................................................................ 36
Farmacokinetiek ............................................................................................................................................ 37
Interacties ..................................................................................................................................................... 37
Preparaten .................................................................................................................................................... 38
KLINISCHE FARMACOLOGIE: DIABETES MELLITUS ................................................................................................ 43
Cardiovasculair stelsel ........................................................................................................................................... 44
Fysiologie........................................................................................................................................................... 44
Hartinsufficiëntie............................................................................................................................................... 45
, Behandeling hartinsufficientie ...................................................................................................................... 45
HYPERTENSIE ..................................................................................................................................................... 49
Anti-hypertensieve geneesmiddelen ............................................................................................................ 49
Calciumantagonisten = Ca++ entry blokkers ..................................................................................................... 50
Antimicrobiële middelen ....................................................................................................................................... 53
INDELING ANTIMICROBIËLE MIDDELEN ............................................................................................................ 53
Antibiotica met voornamelijk grampositief spectrum ...................................................................................... 54
Beta-lactam ................................................................................................................................................... 54
Macroliden .................................................................................................................................................... 59
Lincosamiden ................................................................................................................................................ 62
Pleuromutilins ............................................................................................................................................... 62
Rifamycines ................................................................................................................................................... 63
Bacitracine..................................................................................................................................................... 64
Antimicrobiële middelen met vooral gramnegatief spectrum .......................................................................... 64
Aminoglycosiden ........................................................................................................................................... 64
Aminocyclitols ............................................................................................................................................... 67
Polymyxines .................................................................................................................................................. 67
Antimicrobiële middelen met breedspectrum activiteit ................................................................................... 69
Fenicolen ....................................................................................................................................................... 69
Tetracyclines ................................................................................................................................................. 71
Sulfonamiden ................................................................................................................................................ 74
Diaminopyrimidines ...................................................................................................................................... 76
Nitrofuranen ................................................................................................................................................. 77
Fluoroquinolonen .......................................................................................................................................... 77
Kritische antibiotica........................................................................................................................................... 79
Anti-ectoparasitica ................................................................................................................................................ 80
Toedieningsvormen........................................................................................................................................... 80
Diersoortspecifieke eigenschappen .................................................................................................................. 81
therapie ............................................................................................................................................................. 81
Adulticiden ........................................................................................................................................................ 81
Acetylcholinesterase inhibitoren .................................................................................................................. 81
Nicotine receptor agonisten ......................................................................................................................... 82
Natrium-kanaal stimulatoren ........................................................................................................................ 82
Natrium-kanaal inhibitoren ........................................................................................................................... 83
Chloor-kanaal stimulatoren .......................................................................................................................... 83
Chloor-kanaal inhibitoren ............................................................................................................................. 83
Insect growth regulators ................................................................................................................................... 83
, Resistentie tegen anti-ectoparasitica ................................................................................................................ 84
Casus: Sarcoptes bij een minivarken ................................................................................................................. 85
Casus: Fluralaner toxiciteit bij Ben .................................................................................................................... 85
Casus: kater Odiel.............................................................................................................................................. 86
Anti-epileptica ....................................................................................................................................................... 87
1) Chronische therapie voor primaire idiopathische epilepsie = onderhoudstherapie .................................... 87
2) Status epilepticus = toediening van medicatie tijdens de aanval ................................................................. 88
Lokale anesthetica ................................................................................................................................................ 90
Inhalatie anesthetica ............................................................................................................................................. 93
endocriene farmacologie ...................................................................................................................................... 97
ADRENOCORTICOTROOP HORMOON ............................................................................................................... 97
Mineralocorticoïden ...................................................................................................................................... 98
Glucocorticoïden ........................................................................................................................................... 99
Paard met astma ......................................................................................................................................... 102
Casus Basiel hoest al gans een jaar ............................................................................................................. 102
Casus “Jeanine heeft een vachtprobleem” ................................................................................................. 103
Hemostatische .................................................................................................................................................... 104
Kennisclip hemostatica en antitrombotica ..................................................................................................... 104
Hemostatica ................................................................................................................................................ 104
Antitrombotica ............................................................................................................................................ 105
Casus – Vleckie heeft dyspnee .................................................................................................................... 107
Feliene arteriële thrombo-embolie ............................................................................................................. 107
Renale geneesmiddelen ...................................................................................................................................... 109
Diuretica .......................................................................................................................................................... 109
Anti-diuretica .................................................................................................................................................. 111
Gastro-intestinaal................................................................................................................................................ 113
Kennisclip gastro-intestinaal ........................................................................................................................... 113
Emesis ......................................................................................................................................................... 113
Gastro-prokinetica ...................................................................................................................................... 114
Antidiarreïca ................................................................................................................................................ 115
Kennisclip ulcera – GERD................................................................................................................................. 115
artikels en casussen gastro ............................................................................................................................. 118
Emesis bij honden artikel ............................................................................................................................ 118
Casus: Tony heeft diarree ........................................................................................................................... 121
filmpje behandeling paarden met sucralfaat .............................................................................................. 121
Casus: King heeft een gebrek aan eetlust ................................................................................................... 121
antimycotica ........................................................................................................................................................ 122
, keniisclip antimyocotica .................................................................................................................................. 122
Aspergillose bij vogels ..................................................................................................................................... 124
Casus: Jack met keratomycosis ....................................................................................................................... 124
Kennisclip anthelmintica ..................................................................................................................................... 125
Nematociden ................................................................................................................................................... 125
Nicotine agonisten ...................................................................................................................................... 125
Benzimidazoles en pro-benzimidazoles ...................................................................................................... 125
Macrocyclische lactonen ............................................................................................................................. 126
Nieuwere preparaten: ................................................................................................................................. 128
Casus: Fenbendazole duif................................................................................................................................ 129
Casus: Charolais stier bloedt uit zijn flanken................................................................................................... 129
Casus: ivermectine toxiciteit in een puppy ..................................................................................................... 129
Kennisclip immunomodulerende geneesmiddelen ............................................................................................ 130
Caniene atopische dermatitis= atopie ............................................................................................................ 130
Farmaca ....................................................................................................................................................... 130
Casus: Cooper, dan toch geen euthanasie? .................................................................................................... 132
Casus: James en de neoplasie ......................................................................................................................... 132
Artikel: feliene atopie ...................................................................................................................................... 133
,Werkingsmechanisme ! het belangrijkste van de cursus !
Kennen voor het examen: lessen en online modules !
Eindscoreberekening:
Gewoon wel doen !
12 dec is deadline !!! voor taak en online modules
Leerpad cytostatica is GEEN leerstof maar wel verplicht !
Doseringen en merknamen zijn GEEN leerstof.
Actieve substantie MOET JE WEL KENNEN !
Als er bij de online module informatief bij staat is het GEEN leerstof!!
Informatie over de taak in de eerste powerpoint.
Examen:
- Invulvragen
- Korte open vragen
- Korte casus
- Quotering (geen punten aftrek op iets fout !!)
- Voorbeeldexamen op Ufora
Inhoudstabel voor ernaast houden staat online
,1 PERIFEER ZENUWSTELSEL
somatisch zenuwstelsel → dwarsgestreept skeletspierweefsel
→ contractie
autonoom zenuwstelsel:
1. Parasympathicus → tijdens rust ( live an let live)
2. (Ortho)Sympathicus → tijdens inspanning (fight or flight)
3. Enterisch zenuwstelsel → in de darmwand
Parasympathicus:
- n. facialis → speekselklieren, traanklieren
- n. oculomotorius → ogen: pupilvernauwing
- n. glossopharyngeus → speekselklieren
- n. vagus → hart, long, bovenste gastro-intestinale tractus:
stimulatie secretie, peristaltiek
- craniosacraal ontspringen ook parasympathische vezels:
- nn. erigentes → pelvische ganglia → lagere gastro-
intestinale tractus, blaas, genitalia
- schakeling dichtbij doelwitorgaan
- lang preganglionair neuron, korte postganglionaire neuron
orthosympathicus:
- preganglionaire neuronen ontspringen uit de thoracolumbale segmenten van het ruggenmerg, en
verzamelen zich dan in de truncus sympathicus
- kort preganglionair neuron, lang postganglionair neuron
- Een preganglionair neuron kan op hetzelfde niveau ter hoogte van de truncus sympathicus schakelen, op
een hoger niveau in de truncus sympathicus of schakelen ter hoogte van de prevertebrale ganglia.
- Bijniermerg is een speciaal geval: een preganglionair neuron schakelt rechtstreeks naar het bijniermerg. Bij
activatie ontstaat er adrenaline vrijstelling
Effecten parasympaticus:
Bloedvaten vooral sympathisch geactiveerd door noradrenaline → contractie, bloeddruk stijgt
Enkele bloedvaten door PS: genitalia, neusmucosa en secretieklieren.
,1.2 NEUROHUMORALE TRANSMISSIE :
Cholinerge (acetylcholine) en adrenerge (noradrenaline/adrenaline) transmissie
- Somatisch:
o Upper motor neuron vanuit hersencortex naar segment in
ruggenmerg → lower motor neuron naar skeletspier
o Neurotransmittor = acetylcholine → bindt op musculaire
nicotinereceptor (NmR) → spiercontractie
- Parasympathicus:
o Lang preganglionair neuron stelt acetylcholine vrij → bindt op
neuronale nicotinereceptor van kort postganglionair neuron →
stelt acetylcholine vrij → bindt op muscarine receptor van
doelwitorgaan
- Sympathicus:
o Kort preganglionair neuron stelt acetylcholine vrij → bindt op
neuronale nicotinereceptor van lang postganglionair neuron →
noradrenaline en adrenaline vrijgesteld → bindt op alfa/beta-receptoren van doelwitorgaan
CHOLINERGE TRANSMISSIE:
- Acetylcholinesterase breekt acetylcholine af in acetaat en choline ter hoogte van de synaptische spleet.
Choline wordt gerecycleerd.
- Acetylcholinesterase inhibitoren zorgen ervoor dat acetylcholinesterase wordt
geremd en acetylcholine dus niet wordt afgebroken. De receptor wordt dan continu
geactiveerd → spastische paralyse.
o Carbamaten: propoxur (tijdelijk)
o Fosfaten: foxim en dimpylaat (irreversibel -> langer)
o -> gebruikt als anti-ectoparasitica ! maar is wel niet heel veilig kan dus voor
spastische paralyse bij huisdier veroorzaken. Dan gebruik maken van antidood.
o Antidood = atropine → antagonist van muscarine en nicotine receptoren
MUSCARINE AGONISTEN = PARASYMPATHICOMIMETICA
Rode vliegenzwam → stimuleert muscarine receptoren
Gevolgen: bradycardie, hypotensie
- Bradycardie via Nx
- Hypotensie via indirecte inhibitie sympathicus.
Preparaten en indicaties:
- Bethanechol → Behandeling van blaas- en darmatonie of hypotonie
- Pilocarpine → Behandeling van glaucoom (daling oogboldruk door miosis)
Effecten selectieve stimulatie muscarine receptoren:
- hart → hartritme en cardiac output daalt
- bloedvaten → vasodilatatie (indirect)
- gladde spiercellen → contractie (niet van
bloedvaten)
o bronchoconstrictie
o GI motilitiet stijgt
- exocriene klieren → secretie
- oog → miose, verminderde intra-oculaire
druk, verhoogde afvoer oogkamervocht
,MUSCARINE ANTAGONISTEN = ANTICHOLINERGICA/PARASYMPATHICOLYTICA
Uit planten:
- Atropa belladonna -> atropine (eerder gezien als antidood bij intoxicatie met acetylcholinesterase
inhibitoren)
- Datura stramonium -> hyoscine
Effecten muscarine antagonisten:
- Hart → inhibitie n. vagus -> milde tachycardie (let op de n. vagus inhibeert het hart maar door de n.
vagus te inhiberen krijg je dus een milde tachycadie)
- Bloedvaten weinig effect want de contractie van bloedvaten is sympatisch geregeld.
- Klieren → inhibitie secretie
- Gladde spiercellen → inhibitie contractie (bv bronchodilatatie)
- Oog → mydriasis, verhoogde oogboldruk !
Indicaties:
- Anesthesie: premedicatie
o Tegengaan cardiovasculaire depressie. (anesthetica zorgen voor hypotensie en bradycardie, door een
premedicatie te geven van een muscarine antagonist kan dit helpen.)
o Intubatie tegen laryngospasmen (Dus medicatie voor vergemakkelijken van de intubatie bij bv
gasanesthesie )
- Astma/COPD: overmatige bronchoconstrictie + bronchosecretie
- Gastro-enterologie: spasmen (KOLIEK)
- Neuronaal: emesis (wagenziekte)
- Oftalmologie: oogonderzoek (fundus beter te zien bij mydriasis)
- Intoxicatie met acetylcholine-esterase inhibitoren
Preparaten:
- Atropine -> premedicatie en bij intoxicatie
- hyoscine
- Hyoscine butylbromide → kan niet door bloed-hersenbarriere ! dus geen effect op CZS (vb is buscopan
bij KOLIEK) gebruikt voor gastro intestinaal stelsel
- Tropicamide → gebruikt bij onderzoek aan het oog
- Tiotropium (LAMA) → gebruikt bij COPD, 8-12 uur = long acting (gebruikt bij ademhalingsstelsel)
o Puffer gebruik op schema om de 12 uur -> 2x per dag
- Ipratropium (SAMA) → gebruikt bij COPD, 3-5 uur=short acting (gebruikt bij ademhalingstelsel)
o Puffer gebruik als nodig
- Glycopyrrolaat
o vervanging van atropine bij premedicatie van anestesie. Bv bij kijzersnee van een teef
o Minder tachycardie uitlokken
o Minder neveneffecten thv CZS (door polaire N-verbinding niet door BHB en placenta)
o Verminderde gastro-intestinale motiliteit
o Verminderde bronchiale secreties
o Langere werkingsduur dan atropine
o Niet door placentabarriere door polariteit
,NEUROMUSCULAIRE BLOKKERS
Actiepotentiaal ter hoogte van het pre-synaptische neuron veroorzaakt calciuminflux, waardoor acetylcholine
wordt vrijgesteld in de synaptische spleet.
Neuromusculaire blokkers zorgen ervoor dat acetylcholine niet kan binden op musculaire nicotinereceptoren,
waardoor er een slappe paralyse optreedt → enkel effect op skeletspieren! -> Geen anesthesie en geen
analgesie!
indicaties:
- Als premedicatie bij anesthesie: intubatie en Mechanische beademing (zorgen dat spieren niet tegen
werken)
- Thoraco-abdominale chirurgie (zorgen dat spieren niet tegenwerken)
- Orthopedische chirurgie → makkelijker repositie
- Cocktail anesthesie → potentialisatie -> dosisverlaging + verlaagde kans op toxiciteit
2 types:
1. Niet-depolariserende (geen contractie)
o Rocuronium = antagonist nicotinereceptor
= competatieve agonist met Hoge affiniteit, maar geen intrinsieke activiteit
Gemiddeld tot lang werkzaam door moeilijke eliminatie → meer toxiciteit, lagere dosis
2. Depolariserende (contractie)
o Suxamethonium
Fase 1 = depolarisatie + spiercontractie
Fase 2 = vertraagde en ovolledige repolarisatie + membraandesensitisatie -> slappe paralyse
Natriuminflux → depolarisatie met contractie → kaliumefflux → hyperpolarisatie
Kort werkzaam (<2 min) door hydrolyse van choline-esterase → minder toxiciteit, hogere dosis
Klinische interacties
- Niet-depolariserende en depolariserende neuromusculaire blokkers mogen niet samen gebruikt worden.
- Acetylcholine/cholinesterase inhibitoren
o Niet depol -> antagonisme
o Depolariseren: 1 fase synergisme en 2de fase antagonisme.
- Aminoglycosiden zijn positief geladen en gaan in competitie met calciuminflux ter hoogte van de
neuromusculaire eindplaat → verminderde vrijstelling van acetylcholine (synergisme)
- Inhalatie anesthetica en lokale anesthetica → membraanstabilisatie, potentialisatie van neuromusculaire
blokkers (synergisme)
Centraal werkzame skeletspierontspanners
- Diazepam → werkt spierrelaxerend ter hoogte van het CZS
, NORADRENERGE TRANSMISSIE
Noradrenaline vooral ter hoogte van synapsen actief, adrenaline in de circulatie
Tyrosine → L-DOPA → dopamine → noradrenaline → adrenaline
Postsynaptisch: alfa- en beta-receptoren
Presynaptisch: alfa2-receptoren → inhibitoire werking op vrijstelling noradrenaline (negatieve feedback)
Noradrenaline wordt in de synaptische spleet gerecycleerd of afgebroken
Effecten:
- Alfa1- en alfa2-receptoren op bloedvaten → vasoconstrictie → stijging bloeddruk
- Beta1-receptoren op hart → stijging contractiliteit, hartritme en cardiac output (positief inotroop en
chronotroop effect)
- Beta2-receptoren op bloedvaten skeletspier → vasodilatatie
- Beta2-receptoren op bronchiolen → bronchodilatatie
NIET SELECTIEVE ALFA- EN BETA-AGONISTEN
Gevolgen noradrenaline: (alfa receptor)
- Vasoconstrictie → stijging bloeddruk → baroreceptor
reflex → bradycardie (daarom minder gebruikt)
Gevolgen adrenaline ter hoogte van hartspier: (betha receptor)
- Stijging hartritme
- Stijging impulsgeleiding
- Stijging prikkelbaarheid
- Stijging contractiekracht
- Cardiac output stijgt
- Daling nuteffect = verhouding tussen geleverde arbeid en gebruikte energie (heel
verhaal over frank) -> gevaar voor hartfalen !
Gevolgen adrenaline ter hoogte van de bloedvaten
- Lage dosis: stimulatie beta-receptoren → hartritme stijgt
- Hoge dosis: stimulatie beta-receptoren en alfa-receptoren → hartritme stijgt + vasoconstrictie + stijging
bloeddruk
o Geen baroreceptorreflex omdat beta-receptoren ook worden gestimuleerd: hartritme en cardiac
output blijven hoog
CONTENTS
1 Perifeer zenuwstelsel ........................................................................................................................................... 6
1.2 Neurohumorale transmissie: ......................................................................................................................... 7
Cholinerge transmissie: ................................................................................................................................... 7
Noradrenerge transmissie ............................................................................................................................. 10
2 Centraal zenuwstelsel ........................................................................................................................................ 14
2.1 Neurotransmittors en hun receptoren ....................................................................................................... 14
amines ........................................................................................................................................................... 14
aminozuren ................................................................................................................................................... 15
2.2 Psychotrope farmaca .................................................................................................................................. 16
2.2.1 psycholeptica ....................................................................................................................................... 16
2.2.2 Algemene anesthetica .......................................................................................................................... 19
Pijnsystemen ......................................................................................................................................................... 25
Prikkeloverdracht .............................................................................................................................................. 25
Transductie.................................................................................................................................................... 26
Transmissie.................................................................................................................................................... 28
Modulatie ...................................................................................................................................................... 29
Perceptie ....................................................................................................................................................... 30
Opioïde analgetica ............................................................................................................................................ 31
types .............................................................................................................................................................. 31
receptoren..................................................................................................................................................... 31
Effecten: ........................................................................................................................................................ 31
Indicaties: ...................................................................................................................................................... 32
Preparaten .................................................................................................................................................... 32
NSAIDs = ontstekingsremmers .......................................................................................................................... 34
WERKINGSMECHANISME .............................................................................................................................. 34
Effecten ......................................................................................................................................................... 36
Toxiciteit ........................................................................................................................................................ 36
Farmacokinetiek ............................................................................................................................................ 37
Interacties ..................................................................................................................................................... 37
Preparaten .................................................................................................................................................... 38
KLINISCHE FARMACOLOGIE: DIABETES MELLITUS ................................................................................................ 43
Cardiovasculair stelsel ........................................................................................................................................... 44
Fysiologie........................................................................................................................................................... 44
Hartinsufficiëntie............................................................................................................................................... 45
, Behandeling hartinsufficientie ...................................................................................................................... 45
HYPERTENSIE ..................................................................................................................................................... 49
Anti-hypertensieve geneesmiddelen ............................................................................................................ 49
Calciumantagonisten = Ca++ entry blokkers ..................................................................................................... 50
Antimicrobiële middelen ....................................................................................................................................... 53
INDELING ANTIMICROBIËLE MIDDELEN ............................................................................................................ 53
Antibiotica met voornamelijk grampositief spectrum ...................................................................................... 54
Beta-lactam ................................................................................................................................................... 54
Macroliden .................................................................................................................................................... 59
Lincosamiden ................................................................................................................................................ 62
Pleuromutilins ............................................................................................................................................... 62
Rifamycines ................................................................................................................................................... 63
Bacitracine..................................................................................................................................................... 64
Antimicrobiële middelen met vooral gramnegatief spectrum .......................................................................... 64
Aminoglycosiden ........................................................................................................................................... 64
Aminocyclitols ............................................................................................................................................... 67
Polymyxines .................................................................................................................................................. 67
Antimicrobiële middelen met breedspectrum activiteit ................................................................................... 69
Fenicolen ....................................................................................................................................................... 69
Tetracyclines ................................................................................................................................................. 71
Sulfonamiden ................................................................................................................................................ 74
Diaminopyrimidines ...................................................................................................................................... 76
Nitrofuranen ................................................................................................................................................. 77
Fluoroquinolonen .......................................................................................................................................... 77
Kritische antibiotica........................................................................................................................................... 79
Anti-ectoparasitica ................................................................................................................................................ 80
Toedieningsvormen........................................................................................................................................... 80
Diersoortspecifieke eigenschappen .................................................................................................................. 81
therapie ............................................................................................................................................................. 81
Adulticiden ........................................................................................................................................................ 81
Acetylcholinesterase inhibitoren .................................................................................................................. 81
Nicotine receptor agonisten ......................................................................................................................... 82
Natrium-kanaal stimulatoren ........................................................................................................................ 82
Natrium-kanaal inhibitoren ........................................................................................................................... 83
Chloor-kanaal stimulatoren .......................................................................................................................... 83
Chloor-kanaal inhibitoren ............................................................................................................................. 83
Insect growth regulators ................................................................................................................................... 83
, Resistentie tegen anti-ectoparasitica ................................................................................................................ 84
Casus: Sarcoptes bij een minivarken ................................................................................................................. 85
Casus: Fluralaner toxiciteit bij Ben .................................................................................................................... 85
Casus: kater Odiel.............................................................................................................................................. 86
Anti-epileptica ....................................................................................................................................................... 87
1) Chronische therapie voor primaire idiopathische epilepsie = onderhoudstherapie .................................... 87
2) Status epilepticus = toediening van medicatie tijdens de aanval ................................................................. 88
Lokale anesthetica ................................................................................................................................................ 90
Inhalatie anesthetica ............................................................................................................................................. 93
endocriene farmacologie ...................................................................................................................................... 97
ADRENOCORTICOTROOP HORMOON ............................................................................................................... 97
Mineralocorticoïden ...................................................................................................................................... 98
Glucocorticoïden ........................................................................................................................................... 99
Paard met astma ......................................................................................................................................... 102
Casus Basiel hoest al gans een jaar ............................................................................................................. 102
Casus “Jeanine heeft een vachtprobleem” ................................................................................................. 103
Hemostatische .................................................................................................................................................... 104
Kennisclip hemostatica en antitrombotica ..................................................................................................... 104
Hemostatica ................................................................................................................................................ 104
Antitrombotica ............................................................................................................................................ 105
Casus – Vleckie heeft dyspnee .................................................................................................................... 107
Feliene arteriële thrombo-embolie ............................................................................................................. 107
Renale geneesmiddelen ...................................................................................................................................... 109
Diuretica .......................................................................................................................................................... 109
Anti-diuretica .................................................................................................................................................. 111
Gastro-intestinaal................................................................................................................................................ 113
Kennisclip gastro-intestinaal ........................................................................................................................... 113
Emesis ......................................................................................................................................................... 113
Gastro-prokinetica ...................................................................................................................................... 114
Antidiarreïca ................................................................................................................................................ 115
Kennisclip ulcera – GERD................................................................................................................................. 115
artikels en casussen gastro ............................................................................................................................. 118
Emesis bij honden artikel ............................................................................................................................ 118
Casus: Tony heeft diarree ........................................................................................................................... 121
filmpje behandeling paarden met sucralfaat .............................................................................................. 121
Casus: King heeft een gebrek aan eetlust ................................................................................................... 121
antimycotica ........................................................................................................................................................ 122
, keniisclip antimyocotica .................................................................................................................................. 122
Aspergillose bij vogels ..................................................................................................................................... 124
Casus: Jack met keratomycosis ....................................................................................................................... 124
Kennisclip anthelmintica ..................................................................................................................................... 125
Nematociden ................................................................................................................................................... 125
Nicotine agonisten ...................................................................................................................................... 125
Benzimidazoles en pro-benzimidazoles ...................................................................................................... 125
Macrocyclische lactonen ............................................................................................................................. 126
Nieuwere preparaten: ................................................................................................................................. 128
Casus: Fenbendazole duif................................................................................................................................ 129
Casus: Charolais stier bloedt uit zijn flanken................................................................................................... 129
Casus: ivermectine toxiciteit in een puppy ..................................................................................................... 129
Kennisclip immunomodulerende geneesmiddelen ............................................................................................ 130
Caniene atopische dermatitis= atopie ............................................................................................................ 130
Farmaca ....................................................................................................................................................... 130
Casus: Cooper, dan toch geen euthanasie? .................................................................................................... 132
Casus: James en de neoplasie ......................................................................................................................... 132
Artikel: feliene atopie ...................................................................................................................................... 133
,Werkingsmechanisme ! het belangrijkste van de cursus !
Kennen voor het examen: lessen en online modules !
Eindscoreberekening:
Gewoon wel doen !
12 dec is deadline !!! voor taak en online modules
Leerpad cytostatica is GEEN leerstof maar wel verplicht !
Doseringen en merknamen zijn GEEN leerstof.
Actieve substantie MOET JE WEL KENNEN !
Als er bij de online module informatief bij staat is het GEEN leerstof!!
Informatie over de taak in de eerste powerpoint.
Examen:
- Invulvragen
- Korte open vragen
- Korte casus
- Quotering (geen punten aftrek op iets fout !!)
- Voorbeeldexamen op Ufora
Inhoudstabel voor ernaast houden staat online
,1 PERIFEER ZENUWSTELSEL
somatisch zenuwstelsel → dwarsgestreept skeletspierweefsel
→ contractie
autonoom zenuwstelsel:
1. Parasympathicus → tijdens rust ( live an let live)
2. (Ortho)Sympathicus → tijdens inspanning (fight or flight)
3. Enterisch zenuwstelsel → in de darmwand
Parasympathicus:
- n. facialis → speekselklieren, traanklieren
- n. oculomotorius → ogen: pupilvernauwing
- n. glossopharyngeus → speekselklieren
- n. vagus → hart, long, bovenste gastro-intestinale tractus:
stimulatie secretie, peristaltiek
- craniosacraal ontspringen ook parasympathische vezels:
- nn. erigentes → pelvische ganglia → lagere gastro-
intestinale tractus, blaas, genitalia
- schakeling dichtbij doelwitorgaan
- lang preganglionair neuron, korte postganglionaire neuron
orthosympathicus:
- preganglionaire neuronen ontspringen uit de thoracolumbale segmenten van het ruggenmerg, en
verzamelen zich dan in de truncus sympathicus
- kort preganglionair neuron, lang postganglionair neuron
- Een preganglionair neuron kan op hetzelfde niveau ter hoogte van de truncus sympathicus schakelen, op
een hoger niveau in de truncus sympathicus of schakelen ter hoogte van de prevertebrale ganglia.
- Bijniermerg is een speciaal geval: een preganglionair neuron schakelt rechtstreeks naar het bijniermerg. Bij
activatie ontstaat er adrenaline vrijstelling
Effecten parasympaticus:
Bloedvaten vooral sympathisch geactiveerd door noradrenaline → contractie, bloeddruk stijgt
Enkele bloedvaten door PS: genitalia, neusmucosa en secretieklieren.
,1.2 NEUROHUMORALE TRANSMISSIE :
Cholinerge (acetylcholine) en adrenerge (noradrenaline/adrenaline) transmissie
- Somatisch:
o Upper motor neuron vanuit hersencortex naar segment in
ruggenmerg → lower motor neuron naar skeletspier
o Neurotransmittor = acetylcholine → bindt op musculaire
nicotinereceptor (NmR) → spiercontractie
- Parasympathicus:
o Lang preganglionair neuron stelt acetylcholine vrij → bindt op
neuronale nicotinereceptor van kort postganglionair neuron →
stelt acetylcholine vrij → bindt op muscarine receptor van
doelwitorgaan
- Sympathicus:
o Kort preganglionair neuron stelt acetylcholine vrij → bindt op
neuronale nicotinereceptor van lang postganglionair neuron →
noradrenaline en adrenaline vrijgesteld → bindt op alfa/beta-receptoren van doelwitorgaan
CHOLINERGE TRANSMISSIE:
- Acetylcholinesterase breekt acetylcholine af in acetaat en choline ter hoogte van de synaptische spleet.
Choline wordt gerecycleerd.
- Acetylcholinesterase inhibitoren zorgen ervoor dat acetylcholinesterase wordt
geremd en acetylcholine dus niet wordt afgebroken. De receptor wordt dan continu
geactiveerd → spastische paralyse.
o Carbamaten: propoxur (tijdelijk)
o Fosfaten: foxim en dimpylaat (irreversibel -> langer)
o -> gebruikt als anti-ectoparasitica ! maar is wel niet heel veilig kan dus voor
spastische paralyse bij huisdier veroorzaken. Dan gebruik maken van antidood.
o Antidood = atropine → antagonist van muscarine en nicotine receptoren
MUSCARINE AGONISTEN = PARASYMPATHICOMIMETICA
Rode vliegenzwam → stimuleert muscarine receptoren
Gevolgen: bradycardie, hypotensie
- Bradycardie via Nx
- Hypotensie via indirecte inhibitie sympathicus.
Preparaten en indicaties:
- Bethanechol → Behandeling van blaas- en darmatonie of hypotonie
- Pilocarpine → Behandeling van glaucoom (daling oogboldruk door miosis)
Effecten selectieve stimulatie muscarine receptoren:
- hart → hartritme en cardiac output daalt
- bloedvaten → vasodilatatie (indirect)
- gladde spiercellen → contractie (niet van
bloedvaten)
o bronchoconstrictie
o GI motilitiet stijgt
- exocriene klieren → secretie
- oog → miose, verminderde intra-oculaire
druk, verhoogde afvoer oogkamervocht
,MUSCARINE ANTAGONISTEN = ANTICHOLINERGICA/PARASYMPATHICOLYTICA
Uit planten:
- Atropa belladonna -> atropine (eerder gezien als antidood bij intoxicatie met acetylcholinesterase
inhibitoren)
- Datura stramonium -> hyoscine
Effecten muscarine antagonisten:
- Hart → inhibitie n. vagus -> milde tachycardie (let op de n. vagus inhibeert het hart maar door de n.
vagus te inhiberen krijg je dus een milde tachycadie)
- Bloedvaten weinig effect want de contractie van bloedvaten is sympatisch geregeld.
- Klieren → inhibitie secretie
- Gladde spiercellen → inhibitie contractie (bv bronchodilatatie)
- Oog → mydriasis, verhoogde oogboldruk !
Indicaties:
- Anesthesie: premedicatie
o Tegengaan cardiovasculaire depressie. (anesthetica zorgen voor hypotensie en bradycardie, door een
premedicatie te geven van een muscarine antagonist kan dit helpen.)
o Intubatie tegen laryngospasmen (Dus medicatie voor vergemakkelijken van de intubatie bij bv
gasanesthesie )
- Astma/COPD: overmatige bronchoconstrictie + bronchosecretie
- Gastro-enterologie: spasmen (KOLIEK)
- Neuronaal: emesis (wagenziekte)
- Oftalmologie: oogonderzoek (fundus beter te zien bij mydriasis)
- Intoxicatie met acetylcholine-esterase inhibitoren
Preparaten:
- Atropine -> premedicatie en bij intoxicatie
- hyoscine
- Hyoscine butylbromide → kan niet door bloed-hersenbarriere ! dus geen effect op CZS (vb is buscopan
bij KOLIEK) gebruikt voor gastro intestinaal stelsel
- Tropicamide → gebruikt bij onderzoek aan het oog
- Tiotropium (LAMA) → gebruikt bij COPD, 8-12 uur = long acting (gebruikt bij ademhalingsstelsel)
o Puffer gebruik op schema om de 12 uur -> 2x per dag
- Ipratropium (SAMA) → gebruikt bij COPD, 3-5 uur=short acting (gebruikt bij ademhalingstelsel)
o Puffer gebruik als nodig
- Glycopyrrolaat
o vervanging van atropine bij premedicatie van anestesie. Bv bij kijzersnee van een teef
o Minder tachycardie uitlokken
o Minder neveneffecten thv CZS (door polaire N-verbinding niet door BHB en placenta)
o Verminderde gastro-intestinale motiliteit
o Verminderde bronchiale secreties
o Langere werkingsduur dan atropine
o Niet door placentabarriere door polariteit
,NEUROMUSCULAIRE BLOKKERS
Actiepotentiaal ter hoogte van het pre-synaptische neuron veroorzaakt calciuminflux, waardoor acetylcholine
wordt vrijgesteld in de synaptische spleet.
Neuromusculaire blokkers zorgen ervoor dat acetylcholine niet kan binden op musculaire nicotinereceptoren,
waardoor er een slappe paralyse optreedt → enkel effect op skeletspieren! -> Geen anesthesie en geen
analgesie!
indicaties:
- Als premedicatie bij anesthesie: intubatie en Mechanische beademing (zorgen dat spieren niet tegen
werken)
- Thoraco-abdominale chirurgie (zorgen dat spieren niet tegenwerken)
- Orthopedische chirurgie → makkelijker repositie
- Cocktail anesthesie → potentialisatie -> dosisverlaging + verlaagde kans op toxiciteit
2 types:
1. Niet-depolariserende (geen contractie)
o Rocuronium = antagonist nicotinereceptor
= competatieve agonist met Hoge affiniteit, maar geen intrinsieke activiteit
Gemiddeld tot lang werkzaam door moeilijke eliminatie → meer toxiciteit, lagere dosis
2. Depolariserende (contractie)
o Suxamethonium
Fase 1 = depolarisatie + spiercontractie
Fase 2 = vertraagde en ovolledige repolarisatie + membraandesensitisatie -> slappe paralyse
Natriuminflux → depolarisatie met contractie → kaliumefflux → hyperpolarisatie
Kort werkzaam (<2 min) door hydrolyse van choline-esterase → minder toxiciteit, hogere dosis
Klinische interacties
- Niet-depolariserende en depolariserende neuromusculaire blokkers mogen niet samen gebruikt worden.
- Acetylcholine/cholinesterase inhibitoren
o Niet depol -> antagonisme
o Depolariseren: 1 fase synergisme en 2de fase antagonisme.
- Aminoglycosiden zijn positief geladen en gaan in competitie met calciuminflux ter hoogte van de
neuromusculaire eindplaat → verminderde vrijstelling van acetylcholine (synergisme)
- Inhalatie anesthetica en lokale anesthetica → membraanstabilisatie, potentialisatie van neuromusculaire
blokkers (synergisme)
Centraal werkzame skeletspierontspanners
- Diazepam → werkt spierrelaxerend ter hoogte van het CZS
, NORADRENERGE TRANSMISSIE
Noradrenaline vooral ter hoogte van synapsen actief, adrenaline in de circulatie
Tyrosine → L-DOPA → dopamine → noradrenaline → adrenaline
Postsynaptisch: alfa- en beta-receptoren
Presynaptisch: alfa2-receptoren → inhibitoire werking op vrijstelling noradrenaline (negatieve feedback)
Noradrenaline wordt in de synaptische spleet gerecycleerd of afgebroken
Effecten:
- Alfa1- en alfa2-receptoren op bloedvaten → vasoconstrictie → stijging bloeddruk
- Beta1-receptoren op hart → stijging contractiliteit, hartritme en cardiac output (positief inotroop en
chronotroop effect)
- Beta2-receptoren op bloedvaten skeletspier → vasodilatatie
- Beta2-receptoren op bronchiolen → bronchodilatatie
NIET SELECTIEVE ALFA- EN BETA-AGONISTEN
Gevolgen noradrenaline: (alfa receptor)
- Vasoconstrictie → stijging bloeddruk → baroreceptor
reflex → bradycardie (daarom minder gebruikt)
Gevolgen adrenaline ter hoogte van hartspier: (betha receptor)
- Stijging hartritme
- Stijging impulsgeleiding
- Stijging prikkelbaarheid
- Stijging contractiekracht
- Cardiac output stijgt
- Daling nuteffect = verhouding tussen geleverde arbeid en gebruikte energie (heel
verhaal over frank) -> gevaar voor hartfalen !
Gevolgen adrenaline ter hoogte van de bloedvaten
- Lage dosis: stimulatie beta-receptoren → hartritme stijgt
- Hoge dosis: stimulatie beta-receptoren en alfa-receptoren → hartritme stijgt + vasoconstrictie + stijging
bloeddruk
o Geen baroreceptorreflex omdat beta-receptoren ook worden gestimuleerd: hartritme en cardiac
output blijven hoog
