Participatiewet - Basiskennis 2026 Stuvia
Participatiewet - Basiskennis 2026
Deze samenvatting behandelt de basiskennis van de Participatiewet, die gemeenten
verantwoordelijk maakt voor de ondersteuning van mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt en het verstrekken van bijstandsuitkeringen. Dit document behandelt de
doelgroepen, rechten en plichten, de nieuwe participatieplicht en de wijzigingen vanuit
'Participatiewet in Balans' voor 2026, aangevuld met praktijkcasussen en oefenvragen.
Overzicht Participatiewet
Uitvoerder: gemeenten, sinds invoering van de wet in 2015
Doelgroepen: mensen met bijstandsuitkering, mensen met arbeidsbeperking, jongeren
zonder startkwalificatie, statushouders
2026: 'Participatiewet in Balans' voert ruim 20 wijzigingen door om ondersteuning
menselijker en eenvoudiger te maken
Nieuwe term: 'arbeidsverplichting' wordt vervangen door de bredere 'participatieplicht'
Participatieplicht: geldt voor iedere uitkeringsgerechtigde, tenzij vrijgesteld, en omvat
ook maatschappelijke participatie als werk nog niet mogelijk is
Meer ruimte voor gemeenten: om vrijwilligerswerk, scholing of mantelzorg mee te tellen
als vorm van participatie
1. Achtergrond en doel van de Participatiewet
De Participatiewet is bedoeld om zoveel mogelijk mensen met of zonder arbeidsbeperking te
laten deelnemen aan de arbeidsmarkt of, waar dat (nog) niet mogelijk is, op een andere
manier aan de samenleving te laten meedoen.
• De wet voegde de vroegere Wet werk en bijstand, Wajong (deels) en Wet sociale
werkvoorziening samen tot één regeling
• Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering, waaronder het verstrekken van
bijstandsuitkeringen en het bieden van re-integratieondersteuning
• Het uitgangspunt is dat werk de voorkeur heeft boven een uitkering, maar dat er
ruimte moet zijn voor maatwerk als werk (nog) niet haalbaar is
2. Doelgroepen
• Mensen met een bijstandsuitkering die geen ander vangnet (zoals WW of WIA)
hebben
• Mensen met een arbeidsbeperking die met ondersteuning wel kunnen werken, maar
niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen
• Jongeren zonder startkwalificatie die moeite hebben om zelfstandig werk te vinden
• Statushouders (erkende vluchtelingen) die ondersteuning nodig hebben bij hun weg
naar werk en integratie
Pagina 1 van 8
, Participatiewet - Basiskennis 2026 Stuvia
3. Rechten en plichten
Rechten
• Recht op een bijstandsuitkering als aanvullend vangnet, mits voldaan wordt aan de
voorwaarden (waaronder de vermogenstoets)
• Recht op ondersteuning bij re-integratie, zoals scholing, coaching of
loonkostensubsidie voor de werkgever
• Recht op maatwerk: gemeenten moeten rekening houden met de persoonlijke
omstandigheden van de uitkeringsgerechtigde
Plichten
• De sollicitatieplicht: actief zoeken naar werk en passende vacatures accepteren
• De inlichtingenplicht: relevante wijzigingen (bijvoorbeeld inkomen, samenwonen)
tijdig doorgeven aan de gemeente
• De tegenprestatie: gemeenten kunnen van uitkeringsgerechtigden een
tegenprestatie vragen, zoals vrijwilligerswerk, als aanvulling op de uitkering
Pagina 2 van 8
Participatiewet - Basiskennis 2026
Deze samenvatting behandelt de basiskennis van de Participatiewet, die gemeenten
verantwoordelijk maakt voor de ondersteuning van mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt en het verstrekken van bijstandsuitkeringen. Dit document behandelt de
doelgroepen, rechten en plichten, de nieuwe participatieplicht en de wijzigingen vanuit
'Participatiewet in Balans' voor 2026, aangevuld met praktijkcasussen en oefenvragen.
Overzicht Participatiewet
Uitvoerder: gemeenten, sinds invoering van de wet in 2015
Doelgroepen: mensen met bijstandsuitkering, mensen met arbeidsbeperking, jongeren
zonder startkwalificatie, statushouders
2026: 'Participatiewet in Balans' voert ruim 20 wijzigingen door om ondersteuning
menselijker en eenvoudiger te maken
Nieuwe term: 'arbeidsverplichting' wordt vervangen door de bredere 'participatieplicht'
Participatieplicht: geldt voor iedere uitkeringsgerechtigde, tenzij vrijgesteld, en omvat
ook maatschappelijke participatie als werk nog niet mogelijk is
Meer ruimte voor gemeenten: om vrijwilligerswerk, scholing of mantelzorg mee te tellen
als vorm van participatie
1. Achtergrond en doel van de Participatiewet
De Participatiewet is bedoeld om zoveel mogelijk mensen met of zonder arbeidsbeperking te
laten deelnemen aan de arbeidsmarkt of, waar dat (nog) niet mogelijk is, op een andere
manier aan de samenleving te laten meedoen.
• De wet voegde de vroegere Wet werk en bijstand, Wajong (deels) en Wet sociale
werkvoorziening samen tot één regeling
• Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering, waaronder het verstrekken van
bijstandsuitkeringen en het bieden van re-integratieondersteuning
• Het uitgangspunt is dat werk de voorkeur heeft boven een uitkering, maar dat er
ruimte moet zijn voor maatwerk als werk (nog) niet haalbaar is
2. Doelgroepen
• Mensen met een bijstandsuitkering die geen ander vangnet (zoals WW of WIA)
hebben
• Mensen met een arbeidsbeperking die met ondersteuning wel kunnen werken, maar
niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen
• Jongeren zonder startkwalificatie die moeite hebben om zelfstandig werk te vinden
• Statushouders (erkende vluchtelingen) die ondersteuning nodig hebben bij hun weg
naar werk en integratie
Pagina 1 van 8
, Participatiewet - Basiskennis 2026 Stuvia
3. Rechten en plichten
Rechten
• Recht op een bijstandsuitkering als aanvullend vangnet, mits voldaan wordt aan de
voorwaarden (waaronder de vermogenstoets)
• Recht op ondersteuning bij re-integratie, zoals scholing, coaching of
loonkostensubsidie voor de werkgever
• Recht op maatwerk: gemeenten moeten rekening houden met de persoonlijke
omstandigheden van de uitkeringsgerechtigde
Plichten
• De sollicitatieplicht: actief zoeken naar werk en passende vacatures accepteren
• De inlichtingenplicht: relevante wijzigingen (bijvoorbeeld inkomen, samenwonen)
tijdig doorgeven aan de gemeente
• De tegenprestatie: gemeenten kunnen van uitkeringsgerechtigden een
tegenprestatie vragen, zoals vrijwilligerswerk, als aanvulling op de uitkering
Pagina 2 van 8
