,Titel: Cognitieve achteruitgang
Ondertitel: Onderzoek naar een product dat helpt om gesprekken over
cognitieve achteruitgang eenvoudiger te maken
Auteur: Studentnummer:
Opleiding: Toegepaste Psychologie
Academie voor Sociale Studies
Hanzehogeschool Groningen
Opdrachtgever: Innovatiewerkplaats Senioren: Welzijn, Wonen, Zorg en
Samenleven Leeratelier Mee (blijven) doen
Afstudeerdocent
: Datum: 2
juni 2026
Plaats: Groningen
2
,Voorwoord
Beste lezer,
Voor u heeft u mijn afstudeeropdracht voor het afronden van de opleiding
Toegepaste Psychologie aan de Hanzehogeschool in Groningen. Het onderzoek is
uitgevoerd in opdracht van de Innovatiewerkplaats Senioren van de
Hanzehogeschool in Groningen. Specifiek is dit onderzoek ontstaan uit het
leeratelier Mee (blijven) doen. Het leeratelier houdt zich bezig met
hoe ouderen mee kunnen blijven doen in de maatschappij. In dit onderzoek is de
focus gelegd op hoe 65+ vrijwilligers met cognitieve achteruitgang hun
vrijwilligerswerk langer kunnen blijven doen.
De keuze voor dit onderwerp vloeit voort uit mijn nieuwsgierigheid naar de
doelgroep. Deze nieuwsgierigheid is aangewakkerd door mijn directe omgeving
waarin mensen met ouderen
werken. Ik wilde deze doelgroep graag leren kennen. Daarnaast heb ik ook met
deze doelgroep mogen samenwerken, wat mij veel nieuwe inzichten heeft
gegeven.
Vooral het werken in een diverse groep, ons leeratelier, heeft mij laten zien hoe
waardevol het werken op deze manier kan zijn. Alle perspectieven kunnen
hierdoor gedeeld worden waardoor het onderzoek nog specifieker gemaakt kan
worden. Ik wil alle deelnemers uit het leeratelier bedanken voor de waardevolle
samenwerking. Ik heb het contact met de deelnemers en de contactpersonen van
het Ronald Mcdonaldhuis, het Odensehuis, Humanitas en Alzheimer
Nederland als heel open ervaren. Daarnaast wil ik alle deelnemers aan mijn
onderzoek bedanken voor hun medewerking, openheid en tijd. Zonder hen was
dit onderzoek niet mogelijk geweest. In het speciaal wil ik X bedanken voor alle
feedback en de begeleiding
tijdens het schrijven van mijn afstudeeropdracht. Verder wil ik ook Rianne
Golbach en Rob Weitenberg bedanken voor het meedenken met mijn
onderzoek, het regelen van de
bijeenkomsten met het leeratelier en de ruimte die ik heb gekregen tijdens de
bijeenkomsten voor mijn onderzoek.
Met vriendelijke groet,
X
3
,Samenvatting
Vrijwilligersorganisaties zijn nog meer van belang sinds Nederland de
verschuiving heeft plaats gevonden van een verzorgingsstaat naar een
participatiesamenleving (Koning Willem-Alexander, 2013). De vrijwilligers zijn de
basis van de vrijwilligersorganisaties en zorgen dat deze
organisaties blijven bestaan. Van deze vrijwilligers is een groot deel 65-plus
(Arends, 2026). Een groot deel van deze leeftijdsgroep in Nederland krijgt te
maken met cognitieve achteruitgang
(Alzheimer Nederland, z.d.-b). Om ervoor te zorgen dat de vrijwilligers met
cognitieve achteruitgang langer hun vrijwilligerswerk kunnen blijven doen, doet het
leeratelier: Mee (blijven) doen, onderzoek naar dit onderwerp. Het leeratelier
bestaat uit een groep diverse deelnemers uit het Ronald Mcdonaldhuis, het
Odensehuis, Humanitas, Alzheimer Nederland en de Hanzehogeschool en valt
onder de Innovatiewerkplaats Senioren van de Hanzehogeschool in Groningen.
Deze organisaties merken dat vrijwilligers met cognitieve achteruitgang
plotseling stoppen of langzaam uit beeld verdwijnen. In samenspraak met het
leeratelier is daarom de volgende ontwerpvraag geformuleerd: Hoe kan een
interventie ontworpen worden voor de
vrijwilligersorganisaties Ronald McDonaldhuis, Odensehuis en Humanitas in
Groningen waarmee zij senioren vrijwilligers met milde cognitieve achteruitgang
kunnen ondersteunen?
Aan de hand van de methodiek van Design Thinking is de ontwerpvraag uitgewerkt.
In elke fase van het onderzoek zijn deelvragen gebruikt ter ondersteuning van het
beantwoorden van de ontwerpvraag. Om de doelgroep en knelpunten in kaart te
brengen hebben er observaties en interviews plaatsgevonden met vrijwilligers en
vrijwilligerscoördinatoren. Verder zijn de ontwerpeisen door middel van een
werkvorm in kaart gebracht. Hieruit bleek dat mensen die samenwerken, elkaar
automatisch ondersteunen. Er wordt geen drempel ervaren om contact met de
coördinatoren op te zoeken. Dit is de reden dat de ontwerpvraag in overleg met
het
leeratelier is aangepast naar: Hoe kunnen we een product ontwerpen waardoor
gedrag, wat afkomstig is uit cognitieve achteruitgang, bespreekbaar wordt
gemaakt?
Aan de hand van deze nieuwe ontwerpvraag heeft er een brainstormsessie binnen
het leeratelier plaatsgevonden. Uit deze sessie kwamen veel verschillende ideeën
en werkzame elementen die gebruikt konden worden in het ontwerp van het
product. Na het prioriteren van deze ideeën kwamen er een aantal opties voor het
prototype naar voren. Deze ideeën zijn vergeleken met de ontwerpeisen. Dit
leidde tot twee mogelijkheden waar uiteindelijk een keuze is gemaakt die het
beste paste bij de werkzame elementen en de situatie waarin het product
gebruikt zal worden. Het prototype dat door middel van literatuur onderbouwing
is ontworpen zijn gesprekskaarten met een combinatie van vragen en visuele
beelden. Het doel van de gesprekskaarten is het normaliseren van het gesprek
over cognitieve achteruitgang op een luchtige manier.
Het is niet gelukt om het product te testen. Er is een aanbeveling gedaan voor de
methode waarop het product getest kan worden. Aan de hand van die test
kunnen de kaarten geëvalueerd worden.
4
,Summary
Volunteer organizations have become increasingly important since the
Netherlands transitioned from a welfare state to a participation society (Koning
Willem-Alexander, 2013). Volunteers form the foundation of these organizations
and are essential to their continued existence. A significant proportion of these
volunteers are older then 65 (Arends, 2026). Many individuals within this age
group in the Netherlands experience cognitive decline (Alzheimer Nederland,
n.d.-b). In order to enable volunteers with cognitive decline to continue their
volunteer work for as long as possible, the participating research group
"Continuing Participation" is conducting research on this topic. This research
group consists of a diverse group of participants from the
Ronald McDonaldhuis, the Odensehuis, Humanitas, Alzheimer Nederland, and the
Hanze University of Applied Sciences. It operates under the Innovation Workplace
for Seniors at Hanze University in Groningen. These organizations have observed
that volunteers with cognitive
decline often stop volunteering abruptly or gradually disappear from view. In
consultation with the research group, the following design question was
formulated: How can an intervention be designed for the volunteer organizations
Ronald McDonaldhuis, the Odensehuis, and
Humanitas in Groningen to support senior volunteers with mild cognitive decline?
The design question was looked at with the Design Thinking methodology. In each
phase of the research, sub-questions were used to support the answering of the
main design challenge. To map the target group and identify issues,
observations and interviews were conducted with volunteers and volunteer
coordinators. Additionally, design requirements were identified through a
workshop activity. The findings revealed that individuals working together tend to
support each other automatically, and there are no perceived barriers to
approaching
coordinators. For this reason, and in consultation with the research group, the
design question was adjusted to: How can we design a product that facilitates
open discussion about behaviors originated from cognitive decline?
Based on this new design challenge, a brainstorming session was held within the
research group. This session generated a variety of ideas and effective elements
that could be incorporated into the product design. After prioritizing these ideas,
several concepts for the prototype emerged. These concepts were then compared
against the established design requirements. This process resulted in two
possible options. The option that was selected, corresponded the best with the
elements that needed to be incorporated. The prototype, supported by literature,
consists of conversation cards that combine questions with visual images. The
aim of these conversation cards is to normalize discussions about cognitive
decline in a light-hearted manner.
It was not possible to test the product within the scope of this research.
However, a recommendation has been made regarding the method for product
testing. Based on the results of such a test, the cards can be evaluated and
further developed.
5
, Inhoudsopgave
Voorwoord..........................................................................................................................................3
Samenvatting....................................................................................................................................4
Summary............................................................................................................................................5
1.Inleiding..........................................................................................................................................8
1.1.................................................................................................. De organisatie 8
1.2................................................................................................... De aanleiding 9
1.3................................................................................. Doelstelling en relevantie 9
1.4.............................................................................................. Uitleg methodiek 9
1.5Ontwerpvraag en deelvragen...........................................................................................10
2.Empathize fase...........................................................................................................................12
2.1........................................................................................................... Methode 12
2.1.1...................................................................................... Meetinstrumenten 12
2.1.2................................................................................Werving respondenten 13
2.1.3........................................................................................ Verwerkingswijze 13
2.1.5 Topics.............................................................................................................................14
2.2........................................................................................................ Resultaten 14
2.3.......................................................................................................... Conclusie 17
3.Define fase...................................................................................................................................18
3.1........................................................................................................... Methode 18
3.2........................................................................................................ Resultaten 18
3.3.......................................................................................................... Conclusie 18
4.Ideate fase...................................................................................................................................19
4.1........................................................................................................... Methode 19
4.2........................................................................................................ Resultaten 19
4.3.......................................................................................................... Conclusie 24
5.Prototype......................................................................................................................................25
5.1........................................................................................................... Methode 25
5.2........................................................................................................ Resultaten 25
6
Ondertitel: Onderzoek naar een product dat helpt om gesprekken over
cognitieve achteruitgang eenvoudiger te maken
Auteur: Studentnummer:
Opleiding: Toegepaste Psychologie
Academie voor Sociale Studies
Hanzehogeschool Groningen
Opdrachtgever: Innovatiewerkplaats Senioren: Welzijn, Wonen, Zorg en
Samenleven Leeratelier Mee (blijven) doen
Afstudeerdocent
: Datum: 2
juni 2026
Plaats: Groningen
2
,Voorwoord
Beste lezer,
Voor u heeft u mijn afstudeeropdracht voor het afronden van de opleiding
Toegepaste Psychologie aan de Hanzehogeschool in Groningen. Het onderzoek is
uitgevoerd in opdracht van de Innovatiewerkplaats Senioren van de
Hanzehogeschool in Groningen. Specifiek is dit onderzoek ontstaan uit het
leeratelier Mee (blijven) doen. Het leeratelier houdt zich bezig met
hoe ouderen mee kunnen blijven doen in de maatschappij. In dit onderzoek is de
focus gelegd op hoe 65+ vrijwilligers met cognitieve achteruitgang hun
vrijwilligerswerk langer kunnen blijven doen.
De keuze voor dit onderwerp vloeit voort uit mijn nieuwsgierigheid naar de
doelgroep. Deze nieuwsgierigheid is aangewakkerd door mijn directe omgeving
waarin mensen met ouderen
werken. Ik wilde deze doelgroep graag leren kennen. Daarnaast heb ik ook met
deze doelgroep mogen samenwerken, wat mij veel nieuwe inzichten heeft
gegeven.
Vooral het werken in een diverse groep, ons leeratelier, heeft mij laten zien hoe
waardevol het werken op deze manier kan zijn. Alle perspectieven kunnen
hierdoor gedeeld worden waardoor het onderzoek nog specifieker gemaakt kan
worden. Ik wil alle deelnemers uit het leeratelier bedanken voor de waardevolle
samenwerking. Ik heb het contact met de deelnemers en de contactpersonen van
het Ronald Mcdonaldhuis, het Odensehuis, Humanitas en Alzheimer
Nederland als heel open ervaren. Daarnaast wil ik alle deelnemers aan mijn
onderzoek bedanken voor hun medewerking, openheid en tijd. Zonder hen was
dit onderzoek niet mogelijk geweest. In het speciaal wil ik X bedanken voor alle
feedback en de begeleiding
tijdens het schrijven van mijn afstudeeropdracht. Verder wil ik ook Rianne
Golbach en Rob Weitenberg bedanken voor het meedenken met mijn
onderzoek, het regelen van de
bijeenkomsten met het leeratelier en de ruimte die ik heb gekregen tijdens de
bijeenkomsten voor mijn onderzoek.
Met vriendelijke groet,
X
3
,Samenvatting
Vrijwilligersorganisaties zijn nog meer van belang sinds Nederland de
verschuiving heeft plaats gevonden van een verzorgingsstaat naar een
participatiesamenleving (Koning Willem-Alexander, 2013). De vrijwilligers zijn de
basis van de vrijwilligersorganisaties en zorgen dat deze
organisaties blijven bestaan. Van deze vrijwilligers is een groot deel 65-plus
(Arends, 2026). Een groot deel van deze leeftijdsgroep in Nederland krijgt te
maken met cognitieve achteruitgang
(Alzheimer Nederland, z.d.-b). Om ervoor te zorgen dat de vrijwilligers met
cognitieve achteruitgang langer hun vrijwilligerswerk kunnen blijven doen, doet het
leeratelier: Mee (blijven) doen, onderzoek naar dit onderwerp. Het leeratelier
bestaat uit een groep diverse deelnemers uit het Ronald Mcdonaldhuis, het
Odensehuis, Humanitas, Alzheimer Nederland en de Hanzehogeschool en valt
onder de Innovatiewerkplaats Senioren van de Hanzehogeschool in Groningen.
Deze organisaties merken dat vrijwilligers met cognitieve achteruitgang
plotseling stoppen of langzaam uit beeld verdwijnen. In samenspraak met het
leeratelier is daarom de volgende ontwerpvraag geformuleerd: Hoe kan een
interventie ontworpen worden voor de
vrijwilligersorganisaties Ronald McDonaldhuis, Odensehuis en Humanitas in
Groningen waarmee zij senioren vrijwilligers met milde cognitieve achteruitgang
kunnen ondersteunen?
Aan de hand van de methodiek van Design Thinking is de ontwerpvraag uitgewerkt.
In elke fase van het onderzoek zijn deelvragen gebruikt ter ondersteuning van het
beantwoorden van de ontwerpvraag. Om de doelgroep en knelpunten in kaart te
brengen hebben er observaties en interviews plaatsgevonden met vrijwilligers en
vrijwilligerscoördinatoren. Verder zijn de ontwerpeisen door middel van een
werkvorm in kaart gebracht. Hieruit bleek dat mensen die samenwerken, elkaar
automatisch ondersteunen. Er wordt geen drempel ervaren om contact met de
coördinatoren op te zoeken. Dit is de reden dat de ontwerpvraag in overleg met
het
leeratelier is aangepast naar: Hoe kunnen we een product ontwerpen waardoor
gedrag, wat afkomstig is uit cognitieve achteruitgang, bespreekbaar wordt
gemaakt?
Aan de hand van deze nieuwe ontwerpvraag heeft er een brainstormsessie binnen
het leeratelier plaatsgevonden. Uit deze sessie kwamen veel verschillende ideeën
en werkzame elementen die gebruikt konden worden in het ontwerp van het
product. Na het prioriteren van deze ideeën kwamen er een aantal opties voor het
prototype naar voren. Deze ideeën zijn vergeleken met de ontwerpeisen. Dit
leidde tot twee mogelijkheden waar uiteindelijk een keuze is gemaakt die het
beste paste bij de werkzame elementen en de situatie waarin het product
gebruikt zal worden. Het prototype dat door middel van literatuur onderbouwing
is ontworpen zijn gesprekskaarten met een combinatie van vragen en visuele
beelden. Het doel van de gesprekskaarten is het normaliseren van het gesprek
over cognitieve achteruitgang op een luchtige manier.
Het is niet gelukt om het product te testen. Er is een aanbeveling gedaan voor de
methode waarop het product getest kan worden. Aan de hand van die test
kunnen de kaarten geëvalueerd worden.
4
,Summary
Volunteer organizations have become increasingly important since the
Netherlands transitioned from a welfare state to a participation society (Koning
Willem-Alexander, 2013). Volunteers form the foundation of these organizations
and are essential to their continued existence. A significant proportion of these
volunteers are older then 65 (Arends, 2026). Many individuals within this age
group in the Netherlands experience cognitive decline (Alzheimer Nederland,
n.d.-b). In order to enable volunteers with cognitive decline to continue their
volunteer work for as long as possible, the participating research group
"Continuing Participation" is conducting research on this topic. This research
group consists of a diverse group of participants from the
Ronald McDonaldhuis, the Odensehuis, Humanitas, Alzheimer Nederland, and the
Hanze University of Applied Sciences. It operates under the Innovation Workplace
for Seniors at Hanze University in Groningen. These organizations have observed
that volunteers with cognitive
decline often stop volunteering abruptly or gradually disappear from view. In
consultation with the research group, the following design question was
formulated: How can an intervention be designed for the volunteer organizations
Ronald McDonaldhuis, the Odensehuis, and
Humanitas in Groningen to support senior volunteers with mild cognitive decline?
The design question was looked at with the Design Thinking methodology. In each
phase of the research, sub-questions were used to support the answering of the
main design challenge. To map the target group and identify issues,
observations and interviews were conducted with volunteers and volunteer
coordinators. Additionally, design requirements were identified through a
workshop activity. The findings revealed that individuals working together tend to
support each other automatically, and there are no perceived barriers to
approaching
coordinators. For this reason, and in consultation with the research group, the
design question was adjusted to: How can we design a product that facilitates
open discussion about behaviors originated from cognitive decline?
Based on this new design challenge, a brainstorming session was held within the
research group. This session generated a variety of ideas and effective elements
that could be incorporated into the product design. After prioritizing these ideas,
several concepts for the prototype emerged. These concepts were then compared
against the established design requirements. This process resulted in two
possible options. The option that was selected, corresponded the best with the
elements that needed to be incorporated. The prototype, supported by literature,
consists of conversation cards that combine questions with visual images. The
aim of these conversation cards is to normalize discussions about cognitive
decline in a light-hearted manner.
It was not possible to test the product within the scope of this research.
However, a recommendation has been made regarding the method for product
testing. Based on the results of such a test, the cards can be evaluated and
further developed.
5
, Inhoudsopgave
Voorwoord..........................................................................................................................................3
Samenvatting....................................................................................................................................4
Summary............................................................................................................................................5
1.Inleiding..........................................................................................................................................8
1.1.................................................................................................. De organisatie 8
1.2................................................................................................... De aanleiding 9
1.3................................................................................. Doelstelling en relevantie 9
1.4.............................................................................................. Uitleg methodiek 9
1.5Ontwerpvraag en deelvragen...........................................................................................10
2.Empathize fase...........................................................................................................................12
2.1........................................................................................................... Methode 12
2.1.1...................................................................................... Meetinstrumenten 12
2.1.2................................................................................Werving respondenten 13
2.1.3........................................................................................ Verwerkingswijze 13
2.1.5 Topics.............................................................................................................................14
2.2........................................................................................................ Resultaten 14
2.3.......................................................................................................... Conclusie 17
3.Define fase...................................................................................................................................18
3.1........................................................................................................... Methode 18
3.2........................................................................................................ Resultaten 18
3.3.......................................................................................................... Conclusie 18
4.Ideate fase...................................................................................................................................19
4.1........................................................................................................... Methode 19
4.2........................................................................................................ Resultaten 19
4.3.......................................................................................................... Conclusie 24
5.Prototype......................................................................................................................................25
5.1........................................................................................................... Methode 25
5.2........................................................................................................ Resultaten 25
6
