Hoofdstuk 1: Jezelf blijven
1.1 De slaapmoordenaar
Voorbeeld van Robert Ledru: hij vermoord iemand terwijl die slaapwandelt. Hij wordt
door de rechter niet verantwoordelijk gehouden voor de moord, omdat hij aan het
slaapwandelen was. Het oordeel van de rechter lijkt te zijn gebaseerd op de
aanname dat de ‘normale’ Ledru, dat wil zeggen, de Ledru die bij bewustzijn is, niet
verantwoordelijk kan worden gehouden voor de daden van de slaapwandelende
Ledruk. In zekere zin is de wakkere Ledru een andere persoon dan de
slaapwandelende Ledru, ondanks het feit dat zij hetzelfde lichaam delen.Het
toeschrijven van verantwoordelijkheid veronderstelt dus een antwoord op de vraag
wat maakt dat een persoon dezelfde persoon blijft.
En daarmee zijn we aangekomen bij de filosofische vraag naar persoonlijke
identiteit. Wat maakt dat Ledru door de tijd heen dezelfde persoon blijft, zodat we
kunnen zeggen dat een handeling daar wettelijk zijn handeling is? Waarom is de
wakkere Ledru niet verantwoordelijk voor de daden van de slaapwandelende Ledru?
1.2 Het schip van Theseus
Voordat we ingaan op de vraag wat maakt dat een persoon dezelfde blijft door de
tijd, is het goed om eens te kijken naar de continuïteit van een ding. Dit doen we aan
de hand van een beroemd gedachte-experiment.
Voorbeeld schip van Theseus: elke keer als Theseus met zijn schip een haven
binnen zeilt, laat hij één plank van het schip vervangen door een andere plank.
Stukje bij beetje worden alle planken vervangen, zodat er na tien jaar van het
originele schip geen plank meer over is. De vraag is nu: is dit ‘nieuwe’ schip, dat
geheel uit andere plank bestaat, hetzelfde schip als dat waar Theseus tien jaar
geleden mee begon?
Misschien denk je dat het schip na 10 jaar een ander schip geworden is. In dat geval
rijst de vraag wanneer dit dan gebeurd is. Wat dat na het vervangen van één plank?
Tien planken? Honderd planken? Maar het lijkt onwaarschijnlijk dat Theseus’ schip
na het vervangen van de honderd eenenvijftigste plank plotseling een ander schip
werd, terwijl het bij de honderdvijftigste plank nog hetzelfde schip was. Kortom, het is
moeilijk, zo niet onmogelijk, om een precies moment aan te wijzen waarop het schip
van Theseus een ander schop werd. Om dat je geen precies moment kunt
aanwijzingen, kunnen we niet spreken van een nieuw, ander schip.
, Maar waarom zouden we niet gewoon zeggen dat het schip, ondanks alle
restauraties, hetzelfde is gebleven door de tijd heen? Worden de cellen van ons
eigen lichaam ook niet voortdurend vernieuwd, zonder dat dit gepaard gaat met een
verlies aan identiteit? Ditzelfde geldt ook voor het schip, en je zou dus kunnen
beweren dat het simpelweg een triviaal feit is dat het schip van Theseus nog steeds
hetzelfde schip is.
Stel dat de oude planken van Theseus; schip niet zomaar worden weggegooid, maar
dat ze worden opgeslagen door de timmerman. In de loop van de tijd bouwt de
timmerman van deze oude planken een schip dat in vorm identiek is aan het
originele schip van Theseus. De vraag naar de identiteit van Theseus’ schip lijkt nu
niet langer triviaal, want na tien jaar hebben we twee schepen die mogelijk hetzelfde
zijn als het originele schip.
We zouden kunnen stellen dat het nieuwe en het oude schip gelijk zijn aan elkaar:
ze zijn immers allebei gemaakt van hetzelfde soort materiaal, en ze hebben allebei
dezelfde vorm. Tussen de schepen bestaat een relatie van kwalitatieve identiteit,
waarbij de eigenschappen die de schepen hebben van zodanige aard zijn dat we ze
‘hetzelfde’ noemen.
Het gaat erom welk schip nu eigenlijk het originele schip is. Dit is een vraag naar
numerieke identiteit.
Voorbeeld: twee Iphones kunnen kwalitatief identiek zijn aan elkaar, maar daarmee
zijn het nog niet dezelfde iphones, aangezien er nog steeds sprake is van een
tweetal object. Wanneer je je Iphone laat vallen en het scherm barst, is de telefoon
na de val niet meer kwalitatief identiek aan de telefoon voor de val, maar dit neemt
niet weg dat het nog steeds om dezelfde Iphone gaat. De Iphone voor de val is dus
numeriek identiek aan de Iphone na de val.
● De vraag naar de kwalitatieve identiteit van personen is de vraag in hoeverre
iemand lijkt op iemand anders. Kwalitatieve identiteit gaat over wat een ding
of persoon hoort voor te stellen.
● De vraag naar de numerieke identiteit van personen is de vraag hoe we door
de tijd heen dezelfde persoon blijven ondanks allerlei veranderingen.
Numerieke identiteit gaat over hoeveel er van een ding of persoon is.
Voorbeeld: Er bestaat een relatie van kwalitatieve identiteit tussen eeneiige
tweelingen. Maar zelfs als Japi kwalitatief volledig identiek is aan zijn tweelingbroer
Joris, dan nog is hij niet numeriek identiek aan zijn broer.
1.1 De slaapmoordenaar
Voorbeeld van Robert Ledru: hij vermoord iemand terwijl die slaapwandelt. Hij wordt
door de rechter niet verantwoordelijk gehouden voor de moord, omdat hij aan het
slaapwandelen was. Het oordeel van de rechter lijkt te zijn gebaseerd op de
aanname dat de ‘normale’ Ledru, dat wil zeggen, de Ledru die bij bewustzijn is, niet
verantwoordelijk kan worden gehouden voor de daden van de slaapwandelende
Ledruk. In zekere zin is de wakkere Ledru een andere persoon dan de
slaapwandelende Ledru, ondanks het feit dat zij hetzelfde lichaam delen.Het
toeschrijven van verantwoordelijkheid veronderstelt dus een antwoord op de vraag
wat maakt dat een persoon dezelfde persoon blijft.
En daarmee zijn we aangekomen bij de filosofische vraag naar persoonlijke
identiteit. Wat maakt dat Ledru door de tijd heen dezelfde persoon blijft, zodat we
kunnen zeggen dat een handeling daar wettelijk zijn handeling is? Waarom is de
wakkere Ledru niet verantwoordelijk voor de daden van de slaapwandelende Ledru?
1.2 Het schip van Theseus
Voordat we ingaan op de vraag wat maakt dat een persoon dezelfde blijft door de
tijd, is het goed om eens te kijken naar de continuïteit van een ding. Dit doen we aan
de hand van een beroemd gedachte-experiment.
Voorbeeld schip van Theseus: elke keer als Theseus met zijn schip een haven
binnen zeilt, laat hij één plank van het schip vervangen door een andere plank.
Stukje bij beetje worden alle planken vervangen, zodat er na tien jaar van het
originele schip geen plank meer over is. De vraag is nu: is dit ‘nieuwe’ schip, dat
geheel uit andere plank bestaat, hetzelfde schip als dat waar Theseus tien jaar
geleden mee begon?
Misschien denk je dat het schip na 10 jaar een ander schip geworden is. In dat geval
rijst de vraag wanneer dit dan gebeurd is. Wat dat na het vervangen van één plank?
Tien planken? Honderd planken? Maar het lijkt onwaarschijnlijk dat Theseus’ schip
na het vervangen van de honderd eenenvijftigste plank plotseling een ander schip
werd, terwijl het bij de honderdvijftigste plank nog hetzelfde schip was. Kortom, het is
moeilijk, zo niet onmogelijk, om een precies moment aan te wijzen waarop het schip
van Theseus een ander schop werd. Om dat je geen precies moment kunt
aanwijzingen, kunnen we niet spreken van een nieuw, ander schip.
, Maar waarom zouden we niet gewoon zeggen dat het schip, ondanks alle
restauraties, hetzelfde is gebleven door de tijd heen? Worden de cellen van ons
eigen lichaam ook niet voortdurend vernieuwd, zonder dat dit gepaard gaat met een
verlies aan identiteit? Ditzelfde geldt ook voor het schip, en je zou dus kunnen
beweren dat het simpelweg een triviaal feit is dat het schip van Theseus nog steeds
hetzelfde schip is.
Stel dat de oude planken van Theseus; schip niet zomaar worden weggegooid, maar
dat ze worden opgeslagen door de timmerman. In de loop van de tijd bouwt de
timmerman van deze oude planken een schip dat in vorm identiek is aan het
originele schip van Theseus. De vraag naar de identiteit van Theseus’ schip lijkt nu
niet langer triviaal, want na tien jaar hebben we twee schepen die mogelijk hetzelfde
zijn als het originele schip.
We zouden kunnen stellen dat het nieuwe en het oude schip gelijk zijn aan elkaar:
ze zijn immers allebei gemaakt van hetzelfde soort materiaal, en ze hebben allebei
dezelfde vorm. Tussen de schepen bestaat een relatie van kwalitatieve identiteit,
waarbij de eigenschappen die de schepen hebben van zodanige aard zijn dat we ze
‘hetzelfde’ noemen.
Het gaat erom welk schip nu eigenlijk het originele schip is. Dit is een vraag naar
numerieke identiteit.
Voorbeeld: twee Iphones kunnen kwalitatief identiek zijn aan elkaar, maar daarmee
zijn het nog niet dezelfde iphones, aangezien er nog steeds sprake is van een
tweetal object. Wanneer je je Iphone laat vallen en het scherm barst, is de telefoon
na de val niet meer kwalitatief identiek aan de telefoon voor de val, maar dit neemt
niet weg dat het nog steeds om dezelfde Iphone gaat. De Iphone voor de val is dus
numeriek identiek aan de Iphone na de val.
● De vraag naar de kwalitatieve identiteit van personen is de vraag in hoeverre
iemand lijkt op iemand anders. Kwalitatieve identiteit gaat over wat een ding
of persoon hoort voor te stellen.
● De vraag naar de numerieke identiteit van personen is de vraag hoe we door
de tijd heen dezelfde persoon blijven ondanks allerlei veranderingen.
Numerieke identiteit gaat over hoeveel er van een ding of persoon is.
Voorbeeld: Er bestaat een relatie van kwalitatieve identiteit tussen eeneiige
tweelingen. Maar zelfs als Japi kwalitatief volledig identiek is aan zijn tweelingbroer
Joris, dan nog is hij niet numeriek identiek aan zijn broer.
