Module 5 Chronische aandoeningen
Thema 1. Gevolgen van chronisch ziek zijn
Chronische ziekten
De student kan beschrijven wat bedoeld wordt met chronisch ziek zijn
Chronisch ziekte = lichamelijke/geestelijke aandoening >3 maanden, met een langdurig beloop zonder uitzicht
op volledige genezing. Er is vaak sprake van een wisselend beloop en de ziektelast wisselt. Gaat meestal
gepaard met pijn, functiebeperkingen, geestelijk lijden, sociale beperkingen, verlies van kwaliteit van leven of
andere klachten. Er is vaak sprake van multimorbiditeit.
Causale multimorbiditeit = ziekten met dezelfde risicofactor
Complicerende multimorbiditeit = complicatie van een bestaande ziekte
Cluster multimorbiditeit = komt statistisch vaker voor zonder goede verklaring
De student kan een overzicht geven van de epidemiologie van de meest voorkomende chronische ziekten in
Nederland
Incidentie = nieuwe ziektegevallen per jaar, prevalentie = totaal aantal ziekten op dit moment
Veelvoorkomende chronische aandoeningen = bipolaire- en depressieve stemmingsstoornissen, COPD,
coronaire hartziekten, angst-, dwang- en stressstoornissen, longkanker, nek- en rugklachten, dementie,
beroerte, (arbeids)ongevallen en aandoeningen gerelateerd aan alcohol.
Er is verschil in hoogte in zorgkosten per aandoening. Ook hebben mensen met een lagere opleiding een minder
hoge levensverwachting dan hoogopgeleiden. Er is een verschil in voorkomen per geslacht.
De student kan uitleggen wat wordt bedoeld met kwaliteit van leven en hoe dit gemeten kan worden
Gevalideerde vragenlijsten voor het meten van kwaliteit van leven = SF 36, EuroQoL5D, Nottingham health
profile, sickness impact profile etc
QALY = quality adjusted life year = 1 QALY is 1 jaar in perfecte gezondheid, meet de kwantiteit, een formule van
kwaliteit x kwantiteit. Dus als iemand 2 jaar langer leeft maar de kwaliteit maar 50% is dan is er winst van 1
QALY. Een QALY is gecorrigeerd voor kwaliteit.
DALY = disability adjusted life year = 1 DALY is 1 verloren jaar door ziekte invaliditeit of vroegtijdige sterfte, YL +
YLD. YL = years of life lost bij vroegtijdige sterfte en YLD = aantal geleefde jaren met klachten of ziekte x
disability factor. 0 is dan perfect en 1 is dood. Een DALY is gecorrigeerd voor last.
De student kan uitleggen wat gezondheidsdeterminanten zijn
Gezondheidsdeterminanten = factoren die chronische ziekte veroorzaken of het beloop kunnen beïnvloeden,
die kunnen biologisch en genetisch zijn zoals geslacht, maar ook leefstijl en gedrag zoals roken, overgewicht,
bewegen, alcoholgebruik, maar ook fysieke/sociale omgeving, sociaaleconomische en culturele en
maatschappelijke factoren.
De student kan verwoorden welke gevolgen chronisch ziek zijn heeft voor het persoonlijke functioneren en de
kwaliteit van leven van de zieke
Chronische aandoeningen hebben veel invloed op alle aspecten in het leven, zowel fysiek als mentaal, maar ook
geestelijk of sociaal.
De student kan verwoorden hoe de zorg voor een chronisch zieke verschilt met de zorg voor een patiënt met
een acuut probleem en hoe belangrijk interdisciplinaire samenwerking daarbij is
Zorg op maat = mensgerichte zorg, met streven naar optimale (niet altijd maximale) behandeling, maximale
kwaliteit van leven en zoveel als mogelijk zelfregie. Daarbij is er ook aandacht voor preventie, curatie en
palliatie. Zorgverleners moeten hierbij goed kunnen luisteren en de patient centraal staan. Shared decision
,making is hierbij erg belangrijk. Als er meerdere behandelaars betrokken zijn is het belangrijk om het overzicht
te houden, bijvoorbeeld door een casemanager. Regelmatige evaluatie is ook waardevol.
De student kan aangeven welk gevolg het stijgende aantal chronische zieken heeft op de organisatie en de
kosten van de (gezondheids)zorg in Nederland
Gevolgen voor de gezondheidszorg zijn hogere kosten en hogere werkdruk.
Chronische pijn
De student kan pijnmodel van Loeser beschrijven en uitleggen hoe de verschillende dimensies zich kunnen
manifesteren bij patiënte
Pijn = onaangename sensorische en emotionele ervaring die in verband wordt gebracht met bestaande of
dreigende weefselbeschadiging. De functie is om deze dreigende weefselbeschadiging te signaleren en zoveel
mogelijk te vermijdenDaarnaast is pijn ook subjectief en kan het verschillen per individu.
Pijnmodel van Loeser = er spelen verschillende factoren mee, zoals biologische factoren (ziekte, symptomen,
behandeling), psychologische factoren (stress, depressie, verdriet en angst) en sociale factoren (familie en
werk).
,De student kan uitleggen hoe chronische pijn ontstaat en gebruikelijke behandelopties kennen ( o.a. de
werkingsmechanismes, belangrijke interacties, contra-indicaties en bijwerkingen van analgetica uitleggen)
Risicofactoren voor chronische pijn = jong, vrouwen, roken,
geschiedenis van depressie en angststoornissen, slaapproblemen,
BMI, preoperatieve pijn en -pijnstilling.
Acute pijn <2 maanden, subacute pijn 2-6 maanden en chronisch
>6 maanden. Een belangrijke interventie is oefentherapie,
pijneducatie en cognitieve gedragstherapie. Bij chronische pijn
moet er terughoudendheid zijn met het starten van medicijnen.
De student kan uitleggen wat de verschillen zijn tussen
nociceptieve somatische pijn, nociceptieve viscerale pijn en
neuropathische pijn en het belang van dit onderscheid bij de
behandeling van (chronische) pijn
Nociceptieve pijn = pijn door
weefselschade en de activatie van
nocireceptoren, na verwondingen,
ontstekingen of druk (in huid, spieren,
botten en organen). Nocireceptoren
worden geactiveerd, dit signaal gaat via
de rugggenmerg naar de hersenen waar
de pijn ervaren wordt.
(Nociceptieve) somatische pijn = huid,
spieren, botten, vaak scherp, kloppend
en goed lokaliseerbaar. Het is vaak
acuut en reageert goed op NSAID's.
Gaat via de alpha-delta en c-vezels.
Viscerale pijn = organen, dieper,
knijpend, moeilijk te lokaliseren
(Nociceptieve) viscerale pijn = organen. Vaak dieper, knijpend en moeilijker te lokaliseren.
Neuropathische pijn = pijn zonder schade aan lichaam of zenuw, het is een ziekte van de perifere- of centrale
zenuwstelsel. Dit voelt vaak als brandend, tintelend, schietend en elektrische sensaties. Het wordt vaak gezien
bij diabetische neuropathie, postherpetische neuralgie (gordelroos) en fantoompijn. Het is vaak chronisch en
moeilijk te behandelen, het kan optreden zonder duidelijke weefselschade. Het mechanisme is dat de zenuwen
zelf beschadigd zijn of abnormaal functioneren, waardoor foutieve pijnsignalen ontstaan.
• Soorten
- Allodynie = pijn bij stimulus, normaal niet pijnlijk. Pijndrempel is dus verlaagd.
- Hyperalgesie = meer pijn dan normaal bij pijnlijke stimulus. De pijnrespons is dus verhoogd.
- Hyperesthesie = verhoogd gevoelig voor sensibele input. De sensibele drempel is verlaagd.
- Hypoesthesie = verminderd gevoel voor sensibele input. De sensibele drempel is verhoogd.
Een beschadigde zenuw kan alsnog stoffen afgeven die omliggende zenuwen die niet beschadigd zijn kan
activeren. Daarom kan er pijn ontstaan van een groter gebied, ook in delen van het lichaam waar geen
(zichtbare) schade is.
Periaqueductal grey (PAG) = centrum in hersenen die pijnprikkels moduleert en die bepaalt welke prikkels
doorgaan naar de hersenen en welke er niet doorheenkomen. Het kan dus pijn onderdrukken. Pijnbeleving
wordt hierdoor dus beïnvloed. Het zorgt er ook voor dat als er al heel veel stress ervaren wordt, er minder pijn
gevoeld wordt.
, De student kan voor een patiënt met (chronische) pijn, op basis van de richtlijn en patiënteigenschappen, de
juiste therapie beargumenteren en voorschrijven
De student kan de gevaren van het langdurig gebruik van NSAID’s en opiaten benoemen
1. Paracetamol = exacte werkingsmechanisme
is nog niet bekend. Het werkt analgetisch en antipyretisch,
niet anti-inflammatoir. Het is een zeer veilige pijnstiller, ook
voor patiënten met een slechte nierfunctie. Overdosering kan
wel gevaarlijk zijn.
Paracetamol is zelf niet toxisch, maar een van de
afbraakproducten die in de lever ontstaan heet NAPKI. Als dit
in grote hoeveelheden gaat binden aan de hepatocyten zorgt
het voor schade. Als beschermingsmechanisme produceert
het lichaam glutathion, alleen is er bij overdosering hier een
tekort aan wat dodelijk kan aflopen. Om de effecten
van overdosering tegen te gaan kan er
acetylcysteïne gegeven worden, dit werkt hetzelfde
als glutathion.
2. NSAID = non-steroidal anti-inflammatory drugs,
werken analgetisch, antipyretisch en
antiflogistisch. Het is een COX-remmer. Interacties
zijn met antistollingsmiddelen en antihypertensiva.
Contra-indicaties zijn hartfalen,
nierfunctiestoornissen, astma en hart- en
vaatziekten (relatief). Bijwerkingen kunnen zijn
maagulcera, cardiaal (trombocytendysfunctie, hartfalen) en renaal (ATN, nierfunctieverlies).
Prostaglandine geven pijnprikkels door maar zijn ook
belangrijk voor de opbouw van het maagslijmvlies (COX
Thema 1. Gevolgen van chronisch ziek zijn
Chronische ziekten
De student kan beschrijven wat bedoeld wordt met chronisch ziek zijn
Chronisch ziekte = lichamelijke/geestelijke aandoening >3 maanden, met een langdurig beloop zonder uitzicht
op volledige genezing. Er is vaak sprake van een wisselend beloop en de ziektelast wisselt. Gaat meestal
gepaard met pijn, functiebeperkingen, geestelijk lijden, sociale beperkingen, verlies van kwaliteit van leven of
andere klachten. Er is vaak sprake van multimorbiditeit.
Causale multimorbiditeit = ziekten met dezelfde risicofactor
Complicerende multimorbiditeit = complicatie van een bestaande ziekte
Cluster multimorbiditeit = komt statistisch vaker voor zonder goede verklaring
De student kan een overzicht geven van de epidemiologie van de meest voorkomende chronische ziekten in
Nederland
Incidentie = nieuwe ziektegevallen per jaar, prevalentie = totaal aantal ziekten op dit moment
Veelvoorkomende chronische aandoeningen = bipolaire- en depressieve stemmingsstoornissen, COPD,
coronaire hartziekten, angst-, dwang- en stressstoornissen, longkanker, nek- en rugklachten, dementie,
beroerte, (arbeids)ongevallen en aandoeningen gerelateerd aan alcohol.
Er is verschil in hoogte in zorgkosten per aandoening. Ook hebben mensen met een lagere opleiding een minder
hoge levensverwachting dan hoogopgeleiden. Er is een verschil in voorkomen per geslacht.
De student kan uitleggen wat wordt bedoeld met kwaliteit van leven en hoe dit gemeten kan worden
Gevalideerde vragenlijsten voor het meten van kwaliteit van leven = SF 36, EuroQoL5D, Nottingham health
profile, sickness impact profile etc
QALY = quality adjusted life year = 1 QALY is 1 jaar in perfecte gezondheid, meet de kwantiteit, een formule van
kwaliteit x kwantiteit. Dus als iemand 2 jaar langer leeft maar de kwaliteit maar 50% is dan is er winst van 1
QALY. Een QALY is gecorrigeerd voor kwaliteit.
DALY = disability adjusted life year = 1 DALY is 1 verloren jaar door ziekte invaliditeit of vroegtijdige sterfte, YL +
YLD. YL = years of life lost bij vroegtijdige sterfte en YLD = aantal geleefde jaren met klachten of ziekte x
disability factor. 0 is dan perfect en 1 is dood. Een DALY is gecorrigeerd voor last.
De student kan uitleggen wat gezondheidsdeterminanten zijn
Gezondheidsdeterminanten = factoren die chronische ziekte veroorzaken of het beloop kunnen beïnvloeden,
die kunnen biologisch en genetisch zijn zoals geslacht, maar ook leefstijl en gedrag zoals roken, overgewicht,
bewegen, alcoholgebruik, maar ook fysieke/sociale omgeving, sociaaleconomische en culturele en
maatschappelijke factoren.
De student kan verwoorden welke gevolgen chronisch ziek zijn heeft voor het persoonlijke functioneren en de
kwaliteit van leven van de zieke
Chronische aandoeningen hebben veel invloed op alle aspecten in het leven, zowel fysiek als mentaal, maar ook
geestelijk of sociaal.
De student kan verwoorden hoe de zorg voor een chronisch zieke verschilt met de zorg voor een patiënt met
een acuut probleem en hoe belangrijk interdisciplinaire samenwerking daarbij is
Zorg op maat = mensgerichte zorg, met streven naar optimale (niet altijd maximale) behandeling, maximale
kwaliteit van leven en zoveel als mogelijk zelfregie. Daarbij is er ook aandacht voor preventie, curatie en
palliatie. Zorgverleners moeten hierbij goed kunnen luisteren en de patient centraal staan. Shared decision
,making is hierbij erg belangrijk. Als er meerdere behandelaars betrokken zijn is het belangrijk om het overzicht
te houden, bijvoorbeeld door een casemanager. Regelmatige evaluatie is ook waardevol.
De student kan aangeven welk gevolg het stijgende aantal chronische zieken heeft op de organisatie en de
kosten van de (gezondheids)zorg in Nederland
Gevolgen voor de gezondheidszorg zijn hogere kosten en hogere werkdruk.
Chronische pijn
De student kan pijnmodel van Loeser beschrijven en uitleggen hoe de verschillende dimensies zich kunnen
manifesteren bij patiënte
Pijn = onaangename sensorische en emotionele ervaring die in verband wordt gebracht met bestaande of
dreigende weefselbeschadiging. De functie is om deze dreigende weefselbeschadiging te signaleren en zoveel
mogelijk te vermijdenDaarnaast is pijn ook subjectief en kan het verschillen per individu.
Pijnmodel van Loeser = er spelen verschillende factoren mee, zoals biologische factoren (ziekte, symptomen,
behandeling), psychologische factoren (stress, depressie, verdriet en angst) en sociale factoren (familie en
werk).
,De student kan uitleggen hoe chronische pijn ontstaat en gebruikelijke behandelopties kennen ( o.a. de
werkingsmechanismes, belangrijke interacties, contra-indicaties en bijwerkingen van analgetica uitleggen)
Risicofactoren voor chronische pijn = jong, vrouwen, roken,
geschiedenis van depressie en angststoornissen, slaapproblemen,
BMI, preoperatieve pijn en -pijnstilling.
Acute pijn <2 maanden, subacute pijn 2-6 maanden en chronisch
>6 maanden. Een belangrijke interventie is oefentherapie,
pijneducatie en cognitieve gedragstherapie. Bij chronische pijn
moet er terughoudendheid zijn met het starten van medicijnen.
De student kan uitleggen wat de verschillen zijn tussen
nociceptieve somatische pijn, nociceptieve viscerale pijn en
neuropathische pijn en het belang van dit onderscheid bij de
behandeling van (chronische) pijn
Nociceptieve pijn = pijn door
weefselschade en de activatie van
nocireceptoren, na verwondingen,
ontstekingen of druk (in huid, spieren,
botten en organen). Nocireceptoren
worden geactiveerd, dit signaal gaat via
de rugggenmerg naar de hersenen waar
de pijn ervaren wordt.
(Nociceptieve) somatische pijn = huid,
spieren, botten, vaak scherp, kloppend
en goed lokaliseerbaar. Het is vaak
acuut en reageert goed op NSAID's.
Gaat via de alpha-delta en c-vezels.
Viscerale pijn = organen, dieper,
knijpend, moeilijk te lokaliseren
(Nociceptieve) viscerale pijn = organen. Vaak dieper, knijpend en moeilijker te lokaliseren.
Neuropathische pijn = pijn zonder schade aan lichaam of zenuw, het is een ziekte van de perifere- of centrale
zenuwstelsel. Dit voelt vaak als brandend, tintelend, schietend en elektrische sensaties. Het wordt vaak gezien
bij diabetische neuropathie, postherpetische neuralgie (gordelroos) en fantoompijn. Het is vaak chronisch en
moeilijk te behandelen, het kan optreden zonder duidelijke weefselschade. Het mechanisme is dat de zenuwen
zelf beschadigd zijn of abnormaal functioneren, waardoor foutieve pijnsignalen ontstaan.
• Soorten
- Allodynie = pijn bij stimulus, normaal niet pijnlijk. Pijndrempel is dus verlaagd.
- Hyperalgesie = meer pijn dan normaal bij pijnlijke stimulus. De pijnrespons is dus verhoogd.
- Hyperesthesie = verhoogd gevoelig voor sensibele input. De sensibele drempel is verlaagd.
- Hypoesthesie = verminderd gevoel voor sensibele input. De sensibele drempel is verhoogd.
Een beschadigde zenuw kan alsnog stoffen afgeven die omliggende zenuwen die niet beschadigd zijn kan
activeren. Daarom kan er pijn ontstaan van een groter gebied, ook in delen van het lichaam waar geen
(zichtbare) schade is.
Periaqueductal grey (PAG) = centrum in hersenen die pijnprikkels moduleert en die bepaalt welke prikkels
doorgaan naar de hersenen en welke er niet doorheenkomen. Het kan dus pijn onderdrukken. Pijnbeleving
wordt hierdoor dus beïnvloed. Het zorgt er ook voor dat als er al heel veel stress ervaren wordt, er minder pijn
gevoeld wordt.
, De student kan voor een patiënt met (chronische) pijn, op basis van de richtlijn en patiënteigenschappen, de
juiste therapie beargumenteren en voorschrijven
De student kan de gevaren van het langdurig gebruik van NSAID’s en opiaten benoemen
1. Paracetamol = exacte werkingsmechanisme
is nog niet bekend. Het werkt analgetisch en antipyretisch,
niet anti-inflammatoir. Het is een zeer veilige pijnstiller, ook
voor patiënten met een slechte nierfunctie. Overdosering kan
wel gevaarlijk zijn.
Paracetamol is zelf niet toxisch, maar een van de
afbraakproducten die in de lever ontstaan heet NAPKI. Als dit
in grote hoeveelheden gaat binden aan de hepatocyten zorgt
het voor schade. Als beschermingsmechanisme produceert
het lichaam glutathion, alleen is er bij overdosering hier een
tekort aan wat dodelijk kan aflopen. Om de effecten
van overdosering tegen te gaan kan er
acetylcysteïne gegeven worden, dit werkt hetzelfde
als glutathion.
2. NSAID = non-steroidal anti-inflammatory drugs,
werken analgetisch, antipyretisch en
antiflogistisch. Het is een COX-remmer. Interacties
zijn met antistollingsmiddelen en antihypertensiva.
Contra-indicaties zijn hartfalen,
nierfunctiestoornissen, astma en hart- en
vaatziekten (relatief). Bijwerkingen kunnen zijn
maagulcera, cardiaal (trombocytendysfunctie, hartfalen) en renaal (ATN, nierfunctieverlies).
Prostaglandine geven pijnprikkels door maar zijn ook
belangrijk voor de opbouw van het maagslijmvlies (COX
