1
Economie, Bestuur en Management I:
Integratief project markt en overheid
Onderzoeksrapport Hypotheekrenteaftrek
Door
-
Studentennummers:
Integratief Project Markt en Overheid
Werkgroep:
Docent:
Datum:
Aantal woorden: 11.603
, 2
Inhoudsopgave
1. Inleiding.............................................................................................................. 3
1.1 Wat is de Hypotheekrenteaftrek?..................................................................3
1.2 Maatschappelijke en Wetenschappelijke Relevantie......................................3
1.3 Gebruikte Theoretische Perspectieven..........................................................4
1.4 Probleemstelling & Opbouw Rapport.............................................................4
2. Beschrijving Beleidsprobleem............................................................................. 5
2.1 Historische beschrijving................................................................................ 5
2.2 Wet- en regelgeving...................................................................................... 5
2.3 Relevante instituties...................................................................................... 7
2.3.1 Beleid en besluitvorming.........................................................................7
2.3.2 Uitvoering en Controle............................................................................ 7
2.3.3 Onderzoek en Advies.............................................................................. 7
2.4 Kenmerken van de Markt en (Macro-)Economische Gegevens......................8
2.4.1 De Landelijke Cijfers van de Hypotheekrenteaftrek................................8
2.4.2 Krapte en Betaalbaarheid.......................................................................9
2.4.3 Macro-economische Risico's en Kwetsbaarheid......................................9
2.4.4 Beleidsprobleem Hypotheekrenteaftrek................................................10
3. Economische Analyse....................................................................................... 12
3.1 CORE Team.................................................................................................. 12
3.2 Marktwerking & Welvaartsverlies................................................................12
3.3 De Rol van de Overheid............................................................................... 14
3.4 Beleidsvoorstellen....................................................................................... 16
3.4.1 Beleidsvoorstel 1: Volledig Afbouwen Hypotheekrenteaftrek................16
3.4.2 Hoe Mensen Overtuigen die de Hypotheekrenteaftrek Willen Behouden
....................................................................................................................... 17
3.4.3 Beleidsvoorstel 2: Verlagen van de LTV-ratio en Invoeren Bouwsparen 17
4. Beleidswetenschappelijke Analyse...................................................................20
4.1 Het Strommodel van Kingdon Uitgelegd.....................................................20
4.2 Hoe Hebben Hervormingen dan wel niet Plaatsgevonden?.........................21
4.2.1 De Politieke Stroom............................................................................... 21
4.2.2 De Beleidsstroom.................................................................................. 24
4.2.3 De Probleemstroom.............................................................................. 26
4.3 Relevante Partijen en Hun Belangen...........................................................27
5. Conclusie en Aanbevelingen............................................................................. 28
Literatuurlijst........................................................................................................ 30
, 3
1. Inleiding
Miljarden euro’s aan belastinggeld vloeien jaarlijks terug naar de Nederlandse huizenbezitter. Het
is een van de duurste en meest bediscussieerde fiscale regelingen van ons land. Maar terwijl politieke
partijen de regeling tot breekpunt hebben verheven tijdens de afgelopen verkiezingen, rijst de vraag:
wat levert de hypotheekrenteaftrek ons eigenlijk op?
1.1 Wat is de Hypotheekrenteaftrek?
De geschiedenis van de hypotheekrenteaftrek gaat helemaal terug tot 1892, toen deze werd
geïntroduceerd als onderdeel van een nieuw belastingstelsel. De hypotheekrenteaftrek is een
belastingvoordeel waarmee huiseigenaren de betaalde hypotheekrente, onder bepaalde voorwaarden,
in mindering kunnen brengen op het belastbaar bruto inkomen in Box 1. Hierdoor betaal je minder
inkomstenbelasting en zijn de netto maandlasten dus lager. Om van deze regeling gebruik te kunnen
maken, moet de hypotheek zijn afgesloten voor de aankoop, verbetering of het onderhoud van de
eigen woning waarin men daadwerkelijk woont. Daarnaast geldt voor nieuwe hypotheken de
verplichting dat deze binnen maximaal 30 jaar annuïtair of lineair volledig worden afgelost. Na deze
periode van 30 jaar vervalt het recht op de aftrek. (Hypotheek Visie, z.d.; Belastingdienst, z.d.;
Ministerie van Financiën, 2026) ‘’De beperking in de tijd moest belastingplichtigen stimuleren om
uiterlijk binnen 30 jaar hun schuld af te lossen om zo een maatschappelijk aanvaardbaar evenwicht te
bewaren. De verwachting was dat zonder ingreep steeds meer huizenbezitters zoveel mogelijk HRA
zouden willen genieten zonder hun schuld af te lossen. Dit zou tot een grotere derving voor de
schatkist leiden en de privéschulden van belastingplichtigen verhogen. In de wetsgeschiedenis wordt
voor de keuze van maximaal 30 jaar HRA verwezen naar de “maatschappelijk aanvaarde norm” dat
een hypotheek in ongeveer 30 jaar wordt afgelost. Door de aftrek te beperken kon de wetgever zowel
aflossing stimuleren als de budgettaire lasten voor de schatkist beheersen’’ (Ministerie van Financiën,
2026; Tweede Kamer der Staten-Generaal Kamerstukken II 1999/2000, 26 727, nr. 19)
1.2 Maatschappelijke en Wetenschappelijke Relevantie
Het is zowel maatschappelijk als wetenschappelijk relevant om onderzoek te doen naar de
hypotheekrenteaftrek. Allereerst is de maatschappelijke relevantie groot, maar liefst 61% van de
bevolking heeft een hypotheek, waardoor een enorme groep burgers direct met deze regeling te maken
heeft. Een aanpassing van de regeling heeft een directe impact op de financiële situatie van veel
mensen, waaronder starters, voor wie dit van invloed is op de maandlasten en de haalbaarheid van een
eerste woning. Dit onderzoeksrapport kijkt naar de oorzaken en effecten van de regeling, en wat
eventuele veranderingen precies voor gevolgen hebben voor de financiële situatie van burgers.
Daarnaast is het onderzoek wetenschappelijk relevant omdat in de analyse gebruik wordt gemaakt
van twee theorieën die nog niet eerder zijn toegepast op dit specifieke vraagstuk. Allereerst wordt het
stromenmodel van Kingdon gebruikt om te begrijpen waarom er wel of geen veranderingen hebben
plaatsgevonden rondom de regeling en welke actoren hierbij betrokken waren. Daarnaast worden de
, 4
concepten van het CORE Team (2019) met betrekking tot marktfalen en marktsucces toegepast om de
economische effecten van de regeling te duiden. Op deze manier hopen we tot betere, duidelijkere en
wellicht nieuwe inzichten te komen.
1.3 Gebruikte Theoretische Perspectieven
Om de impact van de hypotheekrenteaftrek goed in kaart te brengen, maakt dit rapport gebruik van
zowel bestaande wetenschappelijke literatuur als economische theorieën. De analyse baseert zich
onder andere op het stromenmodel van Kingdon (2011) en de concepten van het CORE Team (2019).
Daarnaast wordt er gebruikgemaakt van inzichten uit onderzoeksrapporten van het CPB en DNB,
die beide veel onderzoek hebben gedaan naar de hypotheekrenteaftrek en de Nederlandse
woningmarkt. Om het welvaartsverlies van de regeling te berekenen, wordt de formule van de
Amerikaanse econoom James Poterba (1992) toegepast. Verder gebruiken we werk van het Instituut
voor Publieke Economie (2023) om een beeld van het Nederlandse woningbeleid te krijgen. Naast de
hier genoemde perspectieven zullen er gedurende het rapport nog diverse andere bronnen en
onderzoeken voorbijkomen om de analyse verder te ondersteunen
1.4 Probleemstelling & Opbouw Rapport
Hoewel de hypotheekrenteaftrek bedoeld is om het woningbezit te stimuleren, staat de effectiviteit
van de regeling in de huidige woningmarkt al geruime tijd ter discussie. Enerzijds verlaagt de regeling
de maandlasten voor huiseigenaren, wat de instap op de koopmarkt kan vergemakkelijken. Anderzijds
werkt de hypotheekrenteaftrek juist prijsopdrijvend, waardoor de betaalbaarheid, met name voor
starters, onder druk komt te staan. Daarnaast brengt de regeling aanzienlijke kosten met zich mee, de
overheid loopt hierdoor jaarlijks circa 11 miljard euro aan belastinginkomsten mis. Tot slot zorgt de
regeling ook nog eens voor een ongelijk speelveld tussen koop en huur (Vastgoed Business School,
2025; NOS Nieuws, 2025).
Er bestaat echter discussie over de voor- en nadelen van het afschaffen van de
hypotheekrenteaftrek. Daarom luidt de onderzoeksvraag als volgt: Waarom is de hypotheekrenteaftrek
afgebouwd en wat zijn de gevolgen van een verdere afbouw voor de Nederlandse woningmarkt?
Om deze vraag zo goed mogelijk te kunnen beantwoorden, hebben we het rapport opgedeeld in een
aantal hoofdstukken. We beginnen met een beschrijving van het beleidsprobleem waarin we de
institutionele setting beschrijven, een korte historische ontwikkeling geven en kijken naar enkele
kenmerken van de Nederlandse woningmarkt. In het volgende hoofdstuk maken we een economische
analyse waarin we de marktwerking en welvaart onder de loep nemen. Ook kijken we naar welke rol
de overheid hierin heeft en doen we enkele beleidsvoorstellen. Na de economische analyse volgt de
beleidswetenschappelijke analyse waarin we gebruik maken van het stromenmodel van Kingdon. Daar
kijken we naar welke hervormingen dan wel niet hebben plaatsgevonden en welke partijen bij dit
proces betrokken zijn geweest. We eindigen met een conclusie waarin de belangrijkste punten uit het
rapport worden samengevat en we antwoord geven op de onderzoeksvraag.
Economie, Bestuur en Management I:
Integratief project markt en overheid
Onderzoeksrapport Hypotheekrenteaftrek
Door
-
Studentennummers:
Integratief Project Markt en Overheid
Werkgroep:
Docent:
Datum:
Aantal woorden: 11.603
, 2
Inhoudsopgave
1. Inleiding.............................................................................................................. 3
1.1 Wat is de Hypotheekrenteaftrek?..................................................................3
1.2 Maatschappelijke en Wetenschappelijke Relevantie......................................3
1.3 Gebruikte Theoretische Perspectieven..........................................................4
1.4 Probleemstelling & Opbouw Rapport.............................................................4
2. Beschrijving Beleidsprobleem............................................................................. 5
2.1 Historische beschrijving................................................................................ 5
2.2 Wet- en regelgeving...................................................................................... 5
2.3 Relevante instituties...................................................................................... 7
2.3.1 Beleid en besluitvorming.........................................................................7
2.3.2 Uitvoering en Controle............................................................................ 7
2.3.3 Onderzoek en Advies.............................................................................. 7
2.4 Kenmerken van de Markt en (Macro-)Economische Gegevens......................8
2.4.1 De Landelijke Cijfers van de Hypotheekrenteaftrek................................8
2.4.2 Krapte en Betaalbaarheid.......................................................................9
2.4.3 Macro-economische Risico's en Kwetsbaarheid......................................9
2.4.4 Beleidsprobleem Hypotheekrenteaftrek................................................10
3. Economische Analyse....................................................................................... 12
3.1 CORE Team.................................................................................................. 12
3.2 Marktwerking & Welvaartsverlies................................................................12
3.3 De Rol van de Overheid............................................................................... 14
3.4 Beleidsvoorstellen....................................................................................... 16
3.4.1 Beleidsvoorstel 1: Volledig Afbouwen Hypotheekrenteaftrek................16
3.4.2 Hoe Mensen Overtuigen die de Hypotheekrenteaftrek Willen Behouden
....................................................................................................................... 17
3.4.3 Beleidsvoorstel 2: Verlagen van de LTV-ratio en Invoeren Bouwsparen 17
4. Beleidswetenschappelijke Analyse...................................................................20
4.1 Het Strommodel van Kingdon Uitgelegd.....................................................20
4.2 Hoe Hebben Hervormingen dan wel niet Plaatsgevonden?.........................21
4.2.1 De Politieke Stroom............................................................................... 21
4.2.2 De Beleidsstroom.................................................................................. 24
4.2.3 De Probleemstroom.............................................................................. 26
4.3 Relevante Partijen en Hun Belangen...........................................................27
5. Conclusie en Aanbevelingen............................................................................. 28
Literatuurlijst........................................................................................................ 30
, 3
1. Inleiding
Miljarden euro’s aan belastinggeld vloeien jaarlijks terug naar de Nederlandse huizenbezitter. Het
is een van de duurste en meest bediscussieerde fiscale regelingen van ons land. Maar terwijl politieke
partijen de regeling tot breekpunt hebben verheven tijdens de afgelopen verkiezingen, rijst de vraag:
wat levert de hypotheekrenteaftrek ons eigenlijk op?
1.1 Wat is de Hypotheekrenteaftrek?
De geschiedenis van de hypotheekrenteaftrek gaat helemaal terug tot 1892, toen deze werd
geïntroduceerd als onderdeel van een nieuw belastingstelsel. De hypotheekrenteaftrek is een
belastingvoordeel waarmee huiseigenaren de betaalde hypotheekrente, onder bepaalde voorwaarden,
in mindering kunnen brengen op het belastbaar bruto inkomen in Box 1. Hierdoor betaal je minder
inkomstenbelasting en zijn de netto maandlasten dus lager. Om van deze regeling gebruik te kunnen
maken, moet de hypotheek zijn afgesloten voor de aankoop, verbetering of het onderhoud van de
eigen woning waarin men daadwerkelijk woont. Daarnaast geldt voor nieuwe hypotheken de
verplichting dat deze binnen maximaal 30 jaar annuïtair of lineair volledig worden afgelost. Na deze
periode van 30 jaar vervalt het recht op de aftrek. (Hypotheek Visie, z.d.; Belastingdienst, z.d.;
Ministerie van Financiën, 2026) ‘’De beperking in de tijd moest belastingplichtigen stimuleren om
uiterlijk binnen 30 jaar hun schuld af te lossen om zo een maatschappelijk aanvaardbaar evenwicht te
bewaren. De verwachting was dat zonder ingreep steeds meer huizenbezitters zoveel mogelijk HRA
zouden willen genieten zonder hun schuld af te lossen. Dit zou tot een grotere derving voor de
schatkist leiden en de privéschulden van belastingplichtigen verhogen. In de wetsgeschiedenis wordt
voor de keuze van maximaal 30 jaar HRA verwezen naar de “maatschappelijk aanvaarde norm” dat
een hypotheek in ongeveer 30 jaar wordt afgelost. Door de aftrek te beperken kon de wetgever zowel
aflossing stimuleren als de budgettaire lasten voor de schatkist beheersen’’ (Ministerie van Financiën,
2026; Tweede Kamer der Staten-Generaal Kamerstukken II 1999/2000, 26 727, nr. 19)
1.2 Maatschappelijke en Wetenschappelijke Relevantie
Het is zowel maatschappelijk als wetenschappelijk relevant om onderzoek te doen naar de
hypotheekrenteaftrek. Allereerst is de maatschappelijke relevantie groot, maar liefst 61% van de
bevolking heeft een hypotheek, waardoor een enorme groep burgers direct met deze regeling te maken
heeft. Een aanpassing van de regeling heeft een directe impact op de financiële situatie van veel
mensen, waaronder starters, voor wie dit van invloed is op de maandlasten en de haalbaarheid van een
eerste woning. Dit onderzoeksrapport kijkt naar de oorzaken en effecten van de regeling, en wat
eventuele veranderingen precies voor gevolgen hebben voor de financiële situatie van burgers.
Daarnaast is het onderzoek wetenschappelijk relevant omdat in de analyse gebruik wordt gemaakt
van twee theorieën die nog niet eerder zijn toegepast op dit specifieke vraagstuk. Allereerst wordt het
stromenmodel van Kingdon gebruikt om te begrijpen waarom er wel of geen veranderingen hebben
plaatsgevonden rondom de regeling en welke actoren hierbij betrokken waren. Daarnaast worden de
, 4
concepten van het CORE Team (2019) met betrekking tot marktfalen en marktsucces toegepast om de
economische effecten van de regeling te duiden. Op deze manier hopen we tot betere, duidelijkere en
wellicht nieuwe inzichten te komen.
1.3 Gebruikte Theoretische Perspectieven
Om de impact van de hypotheekrenteaftrek goed in kaart te brengen, maakt dit rapport gebruik van
zowel bestaande wetenschappelijke literatuur als economische theorieën. De analyse baseert zich
onder andere op het stromenmodel van Kingdon (2011) en de concepten van het CORE Team (2019).
Daarnaast wordt er gebruikgemaakt van inzichten uit onderzoeksrapporten van het CPB en DNB,
die beide veel onderzoek hebben gedaan naar de hypotheekrenteaftrek en de Nederlandse
woningmarkt. Om het welvaartsverlies van de regeling te berekenen, wordt de formule van de
Amerikaanse econoom James Poterba (1992) toegepast. Verder gebruiken we werk van het Instituut
voor Publieke Economie (2023) om een beeld van het Nederlandse woningbeleid te krijgen. Naast de
hier genoemde perspectieven zullen er gedurende het rapport nog diverse andere bronnen en
onderzoeken voorbijkomen om de analyse verder te ondersteunen
1.4 Probleemstelling & Opbouw Rapport
Hoewel de hypotheekrenteaftrek bedoeld is om het woningbezit te stimuleren, staat de effectiviteit
van de regeling in de huidige woningmarkt al geruime tijd ter discussie. Enerzijds verlaagt de regeling
de maandlasten voor huiseigenaren, wat de instap op de koopmarkt kan vergemakkelijken. Anderzijds
werkt de hypotheekrenteaftrek juist prijsopdrijvend, waardoor de betaalbaarheid, met name voor
starters, onder druk komt te staan. Daarnaast brengt de regeling aanzienlijke kosten met zich mee, de
overheid loopt hierdoor jaarlijks circa 11 miljard euro aan belastinginkomsten mis. Tot slot zorgt de
regeling ook nog eens voor een ongelijk speelveld tussen koop en huur (Vastgoed Business School,
2025; NOS Nieuws, 2025).
Er bestaat echter discussie over de voor- en nadelen van het afschaffen van de
hypotheekrenteaftrek. Daarom luidt de onderzoeksvraag als volgt: Waarom is de hypotheekrenteaftrek
afgebouwd en wat zijn de gevolgen van een verdere afbouw voor de Nederlandse woningmarkt?
Om deze vraag zo goed mogelijk te kunnen beantwoorden, hebben we het rapport opgedeeld in een
aantal hoofdstukken. We beginnen met een beschrijving van het beleidsprobleem waarin we de
institutionele setting beschrijven, een korte historische ontwikkeling geven en kijken naar enkele
kenmerken van de Nederlandse woningmarkt. In het volgende hoofdstuk maken we een economische
analyse waarin we de marktwerking en welvaart onder de loep nemen. Ook kijken we naar welke rol
de overheid hierin heeft en doen we enkele beleidsvoorstellen. Na de economische analyse volgt de
beleidswetenschappelijke analyse waarin we gebruik maken van het stromenmodel van Kingdon. Daar
kijken we naar welke hervormingen dan wel niet hebben plaatsgevonden en welke partijen bij dit
proces betrokken zijn geweest. We eindigen met een conclusie waarin de belangrijkste punten uit het
rapport worden samengevat en we antwoord geven op de onderzoeksvraag.
