Samenvatting Politie
Contents
Samenvatting Politie...............................................................................................................................................................................................1
DEEL I. DE HISTORISCHE ACHTERGRONDEN VAN HET HUIDIGE BELGISCHE POLITIEBESTEL.................................................................................3
HOOFDSTUK I. DE PERIODE VÓÓR DE BELGISCHE ONAFHANKELIJKHEID..........................................................................................................3
I.1. De Franse oorsprong van de “Belgische” politie......................................................................................................................................3
I.2. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden...............................................................................................................................................3
HOOFDSTUK II. DE ONTWIKKELINGEN VANAF DE BELGISCHE ONAFHANKELIJKHEID TOT AAN DE TWEEDE WERELDOORLOG.......................3
II.1. De uitbouw van de rijkswacht.................................................................................................................................................................3
II.2. Het (dis)functioneren van de gemeentepolitie en de landelijke politie..................................................................................................3
II.3. 1919: de oprichting van de gerechtelijke politie bij de parketten...........................................................................................................3
II.4. De ontwikkelingen in de periode 1919-1940..........................................................................................................................................3
HOOFDSTUK III. HET POLITIEBESTEL TIJDENS DE DUITSE BEZETTING................................................................................................................3
III.1. De Militärverwaltung..............................................................................................................................................................................3
III.2. De demilitarisering en reorganisatie van de rijkswacht.........................................................................................................................3
III.3. De centraal beheerde gemeentepolitie..................................................................................................................................................3
III.4. De niet doorgevoerde hervorming van de gerechtelijke politie............................................................................................................3
HOOFDSTUK IV. HET POLITIEBESTEL IN DE PERIODE 1944-1980.......................................................................................................................4
IV.1. Het herstel van het vooroorlogse politiebestel......................................................................................................................................4
IV.2. De stelselmatige uitbouw en versterking van de rijkswacht..................................................................................................................4
IV.3. Het status quo inzake de gemeentepolitie.............................................................................................................................................4
IV.4. Punctuele ingrepen in de organisatie van de gerechtelijke politie........................................................................................................4
IV.5. De zaak-François.....................................................................................................................................................................................4
HOOFDSTUK V. HET POLITIEBESTEL IN DE PERIODE 1980-1995........................................................................................................................4
V.1. Groeiende onrust over het Belgische politiebestel: het Heizeldrama, de C.C.C. en de Bende van Nijvel..............................................4
V.2. Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Bende van Nijvel (1990)...............................................................................4
V.3. Het Pinksterplan van de regering Martens VIII (1990)............................................................................................................................4
V.4. De verhouding tussen de rijkswacht en de gemeentepolitie..................................................................................................................4
V.5. De verhouding tussen de rijkswacht en de gerechtelijke politie.............................................................................................................4
HOOFDSTUK VI. NAAR EEN REORGANISATIE VAN HET POLITIEBESTEL..............................................................................................................4
VI.1. Het regeerakkoord van de regering Dehaene II.....................................................................................................................................4
VI.2. Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Dutroux (1997)...........................................................................................4
VI.3. De reactie van de regering Dehaene II...................................................................................................................................................4
VI.4. Het Octopus-akkoord (1998)..................................................................................................................................................................4
DEEL II. DE GEÏNTEGREERDE POLITIEDIENST, GESTRUCTUREERD OP TWEE NIVEAUS...........................................................................................5
HOOFDSTUK VII. DE KRACHTLIJNEN VAN DE WET VAN 7 DECEMBER 1998......................................................................................................5
HOOFDSTUK VIII. DE LOKALE POLITIE.................................................................................................................................................................5
VIII.1. Het lokale niveau in de politieorganisatie: juridische situering...........................................................................................................5
VIII.2. De opdrachten van de lokale politie....................................................................................................................................................6
VIII.2.3. Bevelen, onderrichtingen, richtlijnen en vorderingen......................................................................................................................8
VIII.3. De interne organisatie van de lokale politie.........................................................................................................................................8
1
, VIII.4. De externe organisatie van de lokale politie........................................................................................................................................9
HOOFDSTUK IX. DE FEDERALE POLITIE.............................................................................................................................................................24
IX.1. Het federale niveau in de politieorganisatie........................................................................................................................................26
IX.2. De opdrachten van de federale politie.................................................................................................................................................26
IX.3. De interne organisatie van de federale politie.....................................................................................................................................26
IX.4. De externe organisatie van de federale politie....................................................................................................................................29
HOOFDSTUK X. EEN INTRODUCTIE IN POLITIEMODELLEN...............................................................................................................................32
X.1. Het professionele misdaadbestrijdingsmodel.......................................................................................................................................32
X.2. Gemeenschapsgerichte politiezorg.......................................................................................................................................................33
X.3. Modellen van probleemgerichte politiezorg.........................................................................................................................................37
X.4. Modellen van bevolkingsgerichte politiezorg........................................................................................................................................39
DEEL III. OPDRACHTEN VAN BESTUURLIJKE POLITIE VERSUS OPDRACHTEN VAN GERECHTELIJKE POLITIE........................................................43
1. De politiefunctie en de opdrachten van de politie.......................................................................................................................................43
2. Opdrachten van bestuurlijke politie.............................................................................................................................................................44
3. OPDRACHTEN VAN GERECHTELIJKE POLITIE................................................................................................................................................50
4. Wisselwerking gerechtelijk en bestuurlijke politie.......................................................................................................................................56
5. Bijstandsopdrachten Politie..........................................................................................................................................................................57
6. Bestuurlijke aanpak van ondermijnende criminaliteit.................................................................................................................................58
7. Politiediensten Wie? Waar? Wanneer?........................................................................................................................................................60
DIT DEELTJE NOG NIET GEZIEN. WORDT HET INGEHAALD???.............................................................................................................................71
8. Politiefunctie sensu lato...............................................................................................................................................................................71
DEEL IV. DE BESTUURLIJKE EN GERECHTELIJKE POLITIONELE BEVOEGDHEDEN..................................................................................................88
1. Grondrechtenbescherming als centraal fundament voor de politie............................................................................................................89
2. (dodelijk) politiegeweld door de ogen van het EHRM.................................................................................................................................93
.........................................................................................................................................................................................................................95
3. Het excited delirium syndrome vanuit psychologisch perspectief................................................................................................................95
4. Het excited delirium syndrome vanuit juridisch perspectief........................................................................................................................95
.........................................................................................................................................................................................................................96
5. Legaliteits- en doelbindingsbeginsel............................................................................................................................................................96
6. Geweldgebruik als middel politionele bevoegdheden.................................................................................................................................99
7. Politioneel wapengebruik...........................................................................................................................................................................100
8. Voorbereiding en opvolging politioneel geweldgebruik............................................................................................................................102
.......................................................................................................................................................................................................................103
9. Gebruik boeien door politie (37bis en 37 ter WPA)...................................................................................................................................103
Hoofdstuk XV: HET BETREDEN EN DOORZOEKEN VAN PLAATSEN.................................................................................................................108
Hoofdstuk XVI: Het doorzoeken van voertuigen............................................................................................................................................113
HOOFDSTUK XVII.: DE BESTUURLIJKE INBESLAGNEMING..............................................................................................................................115
HOOFDSTUK XVIII: DE IDENTITEITSCONTROLE...............................................................................................................................................117
HOOFDSTUK XIX: DE FOUILLERING................................................................................................................................................................120
H19: De bestuurlijke en gerechtelijke arrestatie............................................................................................................................................129
Gastcollege: Het politioneel informatiebeheer - Een gegevensbeschermingsrechtelijke analyse....................................................................165
DEEL V. HET TOEZICHT EN DE AANSPRAKELIJKHEID...........................................................................................................................................174
HOOFDSTUK XXIV. HET TOEZICHT OP DE LOKALE EN DE FEDERALE POLITIE.................................................................................................174
HOOFDSTUK XXV. DE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE POLITIEAMBTENAAR....................................................................................................182
2
, XXV.1. De strafrechtelijke aansprakelijkheid..............................................................................................................................................183
XXV.2. De burgerrechtelijke aansprakelijkheid...........................................................................................................................................183
XXV.3. De tuchtrechtelijke aansprakelijkheid.............................................................................................................................................186
Vragencollege.................................................................................................................................................................................................197
INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET POLITIERECHT
DEEL I. DE HISTORISCHE ACHTERGRONDEN VAN
HET HUIDIGE BELGISCHE POLITIEBESTEL
HOOFDSTUK I. DE PERIODE VÓÓR DE BELGISCHE
ONAFHANKELIJKHEID
I.1. De Franse oorsprong van de “Belgische” politie
I.2. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
HOOFDSTUK II. DE ONTWIKKELINGEN VANAF DE BELGISCHE
ONAFHANKELIJKHEID TOT AAN DE TWEEDE WERELDOORLOG
II.1. De uitbouw van de rijkswacht
II.2. Het (dis)functioneren van de gemeentepolitie en de landelijke politie
II.3. 1919: de oprichting van de gerechtelijke politie bij de parketten
II.4. De ontwikkelingen in de periode 1919-1940
HOOFDSTUK III. HET POLITIEBESTEL TIJDENS DE DUITSE
BEZETTING
III.1. De Militärverwaltung
III.2. De demilitarisering en reorganisatie van de rijkswacht
III.3. De centraal beheerde gemeentepolitie
III.4. De niet doorgevoerde hervorming van de gerechtelijke politie
3
, HOOFDSTUK IV. HET POLITIEBESTEL IN DE PERIODE 1944-1980
IV.1. Het herstel van het vooroorlogse politiebestel
IV.2. De stelselmatige uitbouw en versterking van de rijkswacht
IV.3. Het status quo inzake de gemeentepolitie
IV.4. Punctuele ingrepen in de organisatie van de gerechtelijke politie
IV.5. De zaak-François
HOOFDSTUK V. HET POLITIEBESTEL IN DE PERIODE 1980-1995
V.1. Groeiende onrust over het Belgische politiebestel: het Heizeldrama, de C.C.C. en de
Bende van Nijvel
V.2. Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Bende van Nijvel (1990)
V.2.1. De vaststellingen
V.2.2. De aanbevelingen
V.3. Het Pinksterplan van de regering Martens VIII (1990)
V.3.1. De uitgangspunten
V.3.2. De doelen
V.3.3. De maatregelen
V.4. De verhouding tussen de rijkswacht en de gemeentepolitie
V.5. De verhouding tussen de rijkswacht en de gerechtelijke politie
HOOFDSTUK VI. NAAR EEN REORGANISATIE VAN HET
POLITIEBESTEL
VI.1. Het regeerakkoord van de regering Dehaene II
VI.2. Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Dutroux (1997)
VI.3. De reactie van de regering Dehaene II
VI.4. Het Octopus-akkoord (1998)
Zie samenvatting Luca Bellon voor deel 1
À charge
→ betekent: belastend of tegen iemand
→ dit zijn bewijzen, verklaringen of feiten die de schuld van een verdachte ondersteunen
À décharge
→ betekent: ontlastend of in het voordeel van iemand
→ dit zijn bewijzen of elementen die de onschuld van een verdachte ondersteunen
4
Contents
Samenvatting Politie...............................................................................................................................................................................................1
DEEL I. DE HISTORISCHE ACHTERGRONDEN VAN HET HUIDIGE BELGISCHE POLITIEBESTEL.................................................................................3
HOOFDSTUK I. DE PERIODE VÓÓR DE BELGISCHE ONAFHANKELIJKHEID..........................................................................................................3
I.1. De Franse oorsprong van de “Belgische” politie......................................................................................................................................3
I.2. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden...............................................................................................................................................3
HOOFDSTUK II. DE ONTWIKKELINGEN VANAF DE BELGISCHE ONAFHANKELIJKHEID TOT AAN DE TWEEDE WERELDOORLOG.......................3
II.1. De uitbouw van de rijkswacht.................................................................................................................................................................3
II.2. Het (dis)functioneren van de gemeentepolitie en de landelijke politie..................................................................................................3
II.3. 1919: de oprichting van de gerechtelijke politie bij de parketten...........................................................................................................3
II.4. De ontwikkelingen in de periode 1919-1940..........................................................................................................................................3
HOOFDSTUK III. HET POLITIEBESTEL TIJDENS DE DUITSE BEZETTING................................................................................................................3
III.1. De Militärverwaltung..............................................................................................................................................................................3
III.2. De demilitarisering en reorganisatie van de rijkswacht.........................................................................................................................3
III.3. De centraal beheerde gemeentepolitie..................................................................................................................................................3
III.4. De niet doorgevoerde hervorming van de gerechtelijke politie............................................................................................................3
HOOFDSTUK IV. HET POLITIEBESTEL IN DE PERIODE 1944-1980.......................................................................................................................4
IV.1. Het herstel van het vooroorlogse politiebestel......................................................................................................................................4
IV.2. De stelselmatige uitbouw en versterking van de rijkswacht..................................................................................................................4
IV.3. Het status quo inzake de gemeentepolitie.............................................................................................................................................4
IV.4. Punctuele ingrepen in de organisatie van de gerechtelijke politie........................................................................................................4
IV.5. De zaak-François.....................................................................................................................................................................................4
HOOFDSTUK V. HET POLITIEBESTEL IN DE PERIODE 1980-1995........................................................................................................................4
V.1. Groeiende onrust over het Belgische politiebestel: het Heizeldrama, de C.C.C. en de Bende van Nijvel..............................................4
V.2. Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Bende van Nijvel (1990)...............................................................................4
V.3. Het Pinksterplan van de regering Martens VIII (1990)............................................................................................................................4
V.4. De verhouding tussen de rijkswacht en de gemeentepolitie..................................................................................................................4
V.5. De verhouding tussen de rijkswacht en de gerechtelijke politie.............................................................................................................4
HOOFDSTUK VI. NAAR EEN REORGANISATIE VAN HET POLITIEBESTEL..............................................................................................................4
VI.1. Het regeerakkoord van de regering Dehaene II.....................................................................................................................................4
VI.2. Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Dutroux (1997)...........................................................................................4
VI.3. De reactie van de regering Dehaene II...................................................................................................................................................4
VI.4. Het Octopus-akkoord (1998)..................................................................................................................................................................4
DEEL II. DE GEÏNTEGREERDE POLITIEDIENST, GESTRUCTUREERD OP TWEE NIVEAUS...........................................................................................5
HOOFDSTUK VII. DE KRACHTLIJNEN VAN DE WET VAN 7 DECEMBER 1998......................................................................................................5
HOOFDSTUK VIII. DE LOKALE POLITIE.................................................................................................................................................................5
VIII.1. Het lokale niveau in de politieorganisatie: juridische situering...........................................................................................................5
VIII.2. De opdrachten van de lokale politie....................................................................................................................................................6
VIII.2.3. Bevelen, onderrichtingen, richtlijnen en vorderingen......................................................................................................................8
VIII.3. De interne organisatie van de lokale politie.........................................................................................................................................8
1
, VIII.4. De externe organisatie van de lokale politie........................................................................................................................................9
HOOFDSTUK IX. DE FEDERALE POLITIE.............................................................................................................................................................24
IX.1. Het federale niveau in de politieorganisatie........................................................................................................................................26
IX.2. De opdrachten van de federale politie.................................................................................................................................................26
IX.3. De interne organisatie van de federale politie.....................................................................................................................................26
IX.4. De externe organisatie van de federale politie....................................................................................................................................29
HOOFDSTUK X. EEN INTRODUCTIE IN POLITIEMODELLEN...............................................................................................................................32
X.1. Het professionele misdaadbestrijdingsmodel.......................................................................................................................................32
X.2. Gemeenschapsgerichte politiezorg.......................................................................................................................................................33
X.3. Modellen van probleemgerichte politiezorg.........................................................................................................................................37
X.4. Modellen van bevolkingsgerichte politiezorg........................................................................................................................................39
DEEL III. OPDRACHTEN VAN BESTUURLIJKE POLITIE VERSUS OPDRACHTEN VAN GERECHTELIJKE POLITIE........................................................43
1. De politiefunctie en de opdrachten van de politie.......................................................................................................................................43
2. Opdrachten van bestuurlijke politie.............................................................................................................................................................44
3. OPDRACHTEN VAN GERECHTELIJKE POLITIE................................................................................................................................................50
4. Wisselwerking gerechtelijk en bestuurlijke politie.......................................................................................................................................56
5. Bijstandsopdrachten Politie..........................................................................................................................................................................57
6. Bestuurlijke aanpak van ondermijnende criminaliteit.................................................................................................................................58
7. Politiediensten Wie? Waar? Wanneer?........................................................................................................................................................60
DIT DEELTJE NOG NIET GEZIEN. WORDT HET INGEHAALD???.............................................................................................................................71
8. Politiefunctie sensu lato...............................................................................................................................................................................71
DEEL IV. DE BESTUURLIJKE EN GERECHTELIJKE POLITIONELE BEVOEGDHEDEN..................................................................................................88
1. Grondrechtenbescherming als centraal fundament voor de politie............................................................................................................89
2. (dodelijk) politiegeweld door de ogen van het EHRM.................................................................................................................................93
.........................................................................................................................................................................................................................95
3. Het excited delirium syndrome vanuit psychologisch perspectief................................................................................................................95
4. Het excited delirium syndrome vanuit juridisch perspectief........................................................................................................................95
.........................................................................................................................................................................................................................96
5. Legaliteits- en doelbindingsbeginsel............................................................................................................................................................96
6. Geweldgebruik als middel politionele bevoegdheden.................................................................................................................................99
7. Politioneel wapengebruik...........................................................................................................................................................................100
8. Voorbereiding en opvolging politioneel geweldgebruik............................................................................................................................102
.......................................................................................................................................................................................................................103
9. Gebruik boeien door politie (37bis en 37 ter WPA)...................................................................................................................................103
Hoofdstuk XV: HET BETREDEN EN DOORZOEKEN VAN PLAATSEN.................................................................................................................108
Hoofdstuk XVI: Het doorzoeken van voertuigen............................................................................................................................................113
HOOFDSTUK XVII.: DE BESTUURLIJKE INBESLAGNEMING..............................................................................................................................115
HOOFDSTUK XVIII: DE IDENTITEITSCONTROLE...............................................................................................................................................117
HOOFDSTUK XIX: DE FOUILLERING................................................................................................................................................................120
H19: De bestuurlijke en gerechtelijke arrestatie............................................................................................................................................129
Gastcollege: Het politioneel informatiebeheer - Een gegevensbeschermingsrechtelijke analyse....................................................................165
DEEL V. HET TOEZICHT EN DE AANSPRAKELIJKHEID...........................................................................................................................................174
HOOFDSTUK XXIV. HET TOEZICHT OP DE LOKALE EN DE FEDERALE POLITIE.................................................................................................174
HOOFDSTUK XXV. DE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE POLITIEAMBTENAAR....................................................................................................182
2
, XXV.1. De strafrechtelijke aansprakelijkheid..............................................................................................................................................183
XXV.2. De burgerrechtelijke aansprakelijkheid...........................................................................................................................................183
XXV.3. De tuchtrechtelijke aansprakelijkheid.............................................................................................................................................186
Vragencollege.................................................................................................................................................................................................197
INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET POLITIERECHT
DEEL I. DE HISTORISCHE ACHTERGRONDEN VAN
HET HUIDIGE BELGISCHE POLITIEBESTEL
HOOFDSTUK I. DE PERIODE VÓÓR DE BELGISCHE
ONAFHANKELIJKHEID
I.1. De Franse oorsprong van de “Belgische” politie
I.2. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
HOOFDSTUK II. DE ONTWIKKELINGEN VANAF DE BELGISCHE
ONAFHANKELIJKHEID TOT AAN DE TWEEDE WERELDOORLOG
II.1. De uitbouw van de rijkswacht
II.2. Het (dis)functioneren van de gemeentepolitie en de landelijke politie
II.3. 1919: de oprichting van de gerechtelijke politie bij de parketten
II.4. De ontwikkelingen in de periode 1919-1940
HOOFDSTUK III. HET POLITIEBESTEL TIJDENS DE DUITSE
BEZETTING
III.1. De Militärverwaltung
III.2. De demilitarisering en reorganisatie van de rijkswacht
III.3. De centraal beheerde gemeentepolitie
III.4. De niet doorgevoerde hervorming van de gerechtelijke politie
3
, HOOFDSTUK IV. HET POLITIEBESTEL IN DE PERIODE 1944-1980
IV.1. Het herstel van het vooroorlogse politiebestel
IV.2. De stelselmatige uitbouw en versterking van de rijkswacht
IV.3. Het status quo inzake de gemeentepolitie
IV.4. Punctuele ingrepen in de organisatie van de gerechtelijke politie
IV.5. De zaak-François
HOOFDSTUK V. HET POLITIEBESTEL IN DE PERIODE 1980-1995
V.1. Groeiende onrust over het Belgische politiebestel: het Heizeldrama, de C.C.C. en de
Bende van Nijvel
V.2. Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Bende van Nijvel (1990)
V.2.1. De vaststellingen
V.2.2. De aanbevelingen
V.3. Het Pinksterplan van de regering Martens VIII (1990)
V.3.1. De uitgangspunten
V.3.2. De doelen
V.3.3. De maatregelen
V.4. De verhouding tussen de rijkswacht en de gemeentepolitie
V.5. De verhouding tussen de rijkswacht en de gerechtelijke politie
HOOFDSTUK VI. NAAR EEN REORGANISATIE VAN HET
POLITIEBESTEL
VI.1. Het regeerakkoord van de regering Dehaene II
VI.2. Het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Dutroux (1997)
VI.3. De reactie van de regering Dehaene II
VI.4. Het Octopus-akkoord (1998)
Zie samenvatting Luca Bellon voor deel 1
À charge
→ betekent: belastend of tegen iemand
→ dit zijn bewijzen, verklaringen of feiten die de schuld van een verdachte ondersteunen
À décharge
→ betekent: ontlastend of in het voordeel van iemand
→ dit zijn bewijzen of elementen die de onschuld van een verdachte ondersteunen
4
