Ontwikkelingspsychologie
COGNITIEVE ONTWIKKELING
Wie is wie?
Piaget was Zwitsers bioloog (°1896 - 1980) – veel aandacht voor rijpingsprocessen. Ging nadien ook psychologie
studeren in Parijs en werkte als onderzoeker aan het (pedagogisch) Institut J.J. Rousseau in Genève. (piaget was
de grondlegger van het nadenken & hij was een bioloog. Hij ging ervan uit dat kinderen vanzelf rijpten.
• Werkte vanuit observaties van kinderen, die hij zelf bedachte probleempjes liet oplossen. Vaak maar
een beperkt aantal kinderen (vooral de zijne)
• Bestudeerde de kwaliteit van de intellectuele ontwikkeling = analyse maken van de instrumenten die
we gebruiken om kennis ter verwerven; dus niet de inhoud van het denken. De functie van het denken
is altijd dezelfde : het beter in overeenstemming brengen van het individu en zijn omgeving
• Veel commentaar op zijn theorie maar nog steeds bruikbaar begrippenkader
Hoe ontwikkelen cognitieve vermogens?
• Groei en ontwikkeling gaat via processen van adaptatie. Adaptatie bestaat uit assimilatie (omgeving
aanpassen aan zichzelf) en accommodatie (zichzelf aanpassen aan de omgeving).
• Nieuwe kennis in evenwicht brengen met het bestaande heet equilibratie. (de wonderbare wereld van
Piaget : aflevering 1)
• Het denken is opgebouwd uit schema’s = georganiseerde mentale patronen die men door interactie
met de omgeving opbouwt.
Adaptatie: u aanpassen aan iets/iemand. Vb vanaf 2000 was er de euro, hieraan moest iedereen zich
aanpassen!
Adaptatie
• Assimilatie : bestaande kennis wordt toegepast op de realiteit – het kind ziet en begrijpt enkel wat zijn
schema’s doorlaten vb. alles wat niet functioneert is “ziek” of “kapot”
• Accommodatie : bestaande kennis wordt aangepast aan de eisen van de realiteit vb na zien van een
foto van de ruimte tekent het kind de aarde als een bol. Bestaand schema past zich aan.
• Beide processen werken simultaan, het resultaat is leren. Een nieuw ras honden toevoegen aan het
concept “hond” is assimilatie – begrijpen dat een kat daar niet toe hoort, ondanks de
overeenstemming is accommodatie.
• Doordat de werkelijkheid steeds verandert en men niet alles kan kennen (doorbreken van equilibratie)
moet kind zich voortdurend aanpassen (adaptatie). Er zijn wel periodes van evenwicht en van
disequilibrum
• Organisatie : aparte schema’s worden samengevoegd vb leren autorijden
, Schema in detail
• Schema = een ordening van informatie en kennis. Nieuwe informatie wordt aan een schema
toegevoegd en daardoor zal het schema zich al dan niet uitbreiden, wijzigen ... Of : aan de basis van
specifieke vaardigheden liggen schema’s
• Kennisverwerving begint bij senso-motorische schema’s - vb grijpschema : eerst ongericht slaan, rond
6 maanden bewust grijpen en daardoor de wereld ontdekken.
• Later ingewikkelder schema’s vb ordening in klassen, oplossingsmethoden voor bepaalde
vraagstukken
• Schema’s kan je niet zien, wel afleiden uit gedrag
Als je bijvoorbeeld een frans woord hoort, dan ga je dit opslaan in je mapj “frans” in je hoofd, dit bedoelt ze
met dat je veel schuifjes in je hoofd hebt om al uw kennis op te slagen
Sensomotoriek: zintuigen ook gebroken vb; je kan stappen, maar je hebt hier je ogen voor nodig om te zien
waar je loopt, dan spreek je over senso motoriek
Het ontwikkelingsproces: overzicht
• Start : sensomotorische fase . Er is nog geen sprake van denken bij een baby. Eerst reflexen en
vervolgens ondoelmatige en niet gecoördineerde acties
• Reeds snel processen van assimilatie (zuigen op alles) en accommodatie (niet alles past in je mond)
• Schema’s worden georganiseerd : iets zien, ernaar grijpen, naar de mond brengen. Motorische worden
senso-motorische schema’s (oog-hand coördinatie) waar kind meteen mee reageert in een volgende
situatie. Kind leert steeds complexere zaken. Tweede helft tweede levensjaar ontstaan symbolische
voorstellingen. Kind kan zich nog niet voldoende aanpassen en gaat met zijn voorstellingen om alsof
het echt is.
Schema’s georganiseerd Van mototisch naar senso motorisch
• Kind kan nog niet logisch omgaan met zijn eigen voorstellingen, er nog geen “operaties” op uitvoeren:
pre-operationele stadium
• Volgende jaren krijgt kind meer en complexere schema’s : getallen, landkaarten, tijdslijn, teksten enz.
Kind leert alles ordenen en kan er bewerkingen op toepassen, zolang het iets is wat het kind zich
concreet kan voorstellen = periode van het concreet-operationele denken
• Rond 12 jaar een nieuwe evenwicht bereikt. Er komt een nieuwe realiteit : de wereld van de
abstractie, de niet-inhoudelijke redeneringen : het formeel-operationele denken:
Kind kan linken leggen zoals vb: als ik stout ben, moet ik vroeger naar bed
, Stadia in de ontwikkeling
Senso-motorische stadium (0-2 jaar)
Ontwikkeling van het functioneren op lichaamsniveau – het kind is in staat om motorisch te reageren op
zintuiglijke indrukken. Dit wordt steeds verfijnder.
• Ongecoördineerde reflexhandelingen : starre reactiepatronen, uitgelokt door een prikkel. Toch
worden deze handelingen al meer gecoördineerd : vb zoek-zuig en slikgedrag wordt gevoed-worden.
Ook dit reflexmatig gedrag past zich aan : opent mondje anders naargelang het over tepel, fopspeen of
dekentje gaat
• Primaire circulaire reacties 1-4 maanden : ontdekken van eigen lichaam en steeds opnieuw dezelfde
handeling stellen (duimzuigen bv) gericht op het eigen lichaam. Plezier in die handeling
Secundaire circulaire reacties 4-8 maanden : steeds dezelfde handeling met speeltjes, aandacht voor de reactie
die het teweeg brengt. Kind verkent objecten, doet toevallig iets, er komt een onverwacht effect en dat
stimuleert om het opnieuw te doen.
• Intentioneel handelen 8-12 maanden : doelgericht gedrag : iets doen om iets anders te bereiken –
kind ondervindt dat ergens tegen tikken geluid maakt en gaat dit ook met andere voorwerpen
proberen (beoogd effect) Beginnende objectpermanentie (mentale voorstelling van iets) = mijlpaal.
Kind zoekt naar wat uit zijn blikveld verdween. Aanvankelijk maar op één plaats waar het voorwerp
verstopt werd
• Tertiaire circulaire reacties 12-18 maanden : veel experimenteren met speelgoed (weggooien, laten
vallen …) = doelgericht experimenteren om te zien welk effect het zal opleveren.
• Mentale voorstellingen 18-24 maanden : kind heeft verinnerlijkte beelden van de werkelijkheid die je
kan oproepen zonder dat de dingen er werkelijk zijn. Eerste denken : wat je doet heeft gevolgen en
dat uitzoeken. Eerst iets in gedachten doen voor je het echt doet . Loopt ook samen met
taalontwikkeling (taal is symbool voor het echte voorwerp)
Pre-operationele stadium (2-6 jaar)
• Kinderen bouwen innerlijke voorstellingen of representaties op en kunnen daardoor denken ipv
meteen handelen, ze maken nog denkfouten!
• Taal wordt symbool : men kan denken over een pop als zusje of prinsesje … of over de toekomst of het
verleden (herinnering of fantasie)
• Peuters kunnen nog niet goed overweg met de inhouden in hun hoofd. Bij peuters zien we vooral :
• Animisme : levenloze voorwerpen hebben een ziel vb: Kind loopt tegen tafel en zegt ” stoute
tafel”
• fysiognomisch waarnemen : neutrale objecten hebben een gezicht met een emotionele
geladenheid (boze bus door de zijspiegels)
Denkfouten
• Artificialisme : alles wat is, is door iemand gemaakt vb. sneeuw komt van engeltjes die hun
kussen uitschudden
COGNITIEVE ONTWIKKELING
Wie is wie?
Piaget was Zwitsers bioloog (°1896 - 1980) – veel aandacht voor rijpingsprocessen. Ging nadien ook psychologie
studeren in Parijs en werkte als onderzoeker aan het (pedagogisch) Institut J.J. Rousseau in Genève. (piaget was
de grondlegger van het nadenken & hij was een bioloog. Hij ging ervan uit dat kinderen vanzelf rijpten.
• Werkte vanuit observaties van kinderen, die hij zelf bedachte probleempjes liet oplossen. Vaak maar
een beperkt aantal kinderen (vooral de zijne)
• Bestudeerde de kwaliteit van de intellectuele ontwikkeling = analyse maken van de instrumenten die
we gebruiken om kennis ter verwerven; dus niet de inhoud van het denken. De functie van het denken
is altijd dezelfde : het beter in overeenstemming brengen van het individu en zijn omgeving
• Veel commentaar op zijn theorie maar nog steeds bruikbaar begrippenkader
Hoe ontwikkelen cognitieve vermogens?
• Groei en ontwikkeling gaat via processen van adaptatie. Adaptatie bestaat uit assimilatie (omgeving
aanpassen aan zichzelf) en accommodatie (zichzelf aanpassen aan de omgeving).
• Nieuwe kennis in evenwicht brengen met het bestaande heet equilibratie. (de wonderbare wereld van
Piaget : aflevering 1)
• Het denken is opgebouwd uit schema’s = georganiseerde mentale patronen die men door interactie
met de omgeving opbouwt.
Adaptatie: u aanpassen aan iets/iemand. Vb vanaf 2000 was er de euro, hieraan moest iedereen zich
aanpassen!
Adaptatie
• Assimilatie : bestaande kennis wordt toegepast op de realiteit – het kind ziet en begrijpt enkel wat zijn
schema’s doorlaten vb. alles wat niet functioneert is “ziek” of “kapot”
• Accommodatie : bestaande kennis wordt aangepast aan de eisen van de realiteit vb na zien van een
foto van de ruimte tekent het kind de aarde als een bol. Bestaand schema past zich aan.
• Beide processen werken simultaan, het resultaat is leren. Een nieuw ras honden toevoegen aan het
concept “hond” is assimilatie – begrijpen dat een kat daar niet toe hoort, ondanks de
overeenstemming is accommodatie.
• Doordat de werkelijkheid steeds verandert en men niet alles kan kennen (doorbreken van equilibratie)
moet kind zich voortdurend aanpassen (adaptatie). Er zijn wel periodes van evenwicht en van
disequilibrum
• Organisatie : aparte schema’s worden samengevoegd vb leren autorijden
, Schema in detail
• Schema = een ordening van informatie en kennis. Nieuwe informatie wordt aan een schema
toegevoegd en daardoor zal het schema zich al dan niet uitbreiden, wijzigen ... Of : aan de basis van
specifieke vaardigheden liggen schema’s
• Kennisverwerving begint bij senso-motorische schema’s - vb grijpschema : eerst ongericht slaan, rond
6 maanden bewust grijpen en daardoor de wereld ontdekken.
• Later ingewikkelder schema’s vb ordening in klassen, oplossingsmethoden voor bepaalde
vraagstukken
• Schema’s kan je niet zien, wel afleiden uit gedrag
Als je bijvoorbeeld een frans woord hoort, dan ga je dit opslaan in je mapj “frans” in je hoofd, dit bedoelt ze
met dat je veel schuifjes in je hoofd hebt om al uw kennis op te slagen
Sensomotoriek: zintuigen ook gebroken vb; je kan stappen, maar je hebt hier je ogen voor nodig om te zien
waar je loopt, dan spreek je over senso motoriek
Het ontwikkelingsproces: overzicht
• Start : sensomotorische fase . Er is nog geen sprake van denken bij een baby. Eerst reflexen en
vervolgens ondoelmatige en niet gecoördineerde acties
• Reeds snel processen van assimilatie (zuigen op alles) en accommodatie (niet alles past in je mond)
• Schema’s worden georganiseerd : iets zien, ernaar grijpen, naar de mond brengen. Motorische worden
senso-motorische schema’s (oog-hand coördinatie) waar kind meteen mee reageert in een volgende
situatie. Kind leert steeds complexere zaken. Tweede helft tweede levensjaar ontstaan symbolische
voorstellingen. Kind kan zich nog niet voldoende aanpassen en gaat met zijn voorstellingen om alsof
het echt is.
Schema’s georganiseerd Van mototisch naar senso motorisch
• Kind kan nog niet logisch omgaan met zijn eigen voorstellingen, er nog geen “operaties” op uitvoeren:
pre-operationele stadium
• Volgende jaren krijgt kind meer en complexere schema’s : getallen, landkaarten, tijdslijn, teksten enz.
Kind leert alles ordenen en kan er bewerkingen op toepassen, zolang het iets is wat het kind zich
concreet kan voorstellen = periode van het concreet-operationele denken
• Rond 12 jaar een nieuwe evenwicht bereikt. Er komt een nieuwe realiteit : de wereld van de
abstractie, de niet-inhoudelijke redeneringen : het formeel-operationele denken:
Kind kan linken leggen zoals vb: als ik stout ben, moet ik vroeger naar bed
, Stadia in de ontwikkeling
Senso-motorische stadium (0-2 jaar)
Ontwikkeling van het functioneren op lichaamsniveau – het kind is in staat om motorisch te reageren op
zintuiglijke indrukken. Dit wordt steeds verfijnder.
• Ongecoördineerde reflexhandelingen : starre reactiepatronen, uitgelokt door een prikkel. Toch
worden deze handelingen al meer gecoördineerd : vb zoek-zuig en slikgedrag wordt gevoed-worden.
Ook dit reflexmatig gedrag past zich aan : opent mondje anders naargelang het over tepel, fopspeen of
dekentje gaat
• Primaire circulaire reacties 1-4 maanden : ontdekken van eigen lichaam en steeds opnieuw dezelfde
handeling stellen (duimzuigen bv) gericht op het eigen lichaam. Plezier in die handeling
Secundaire circulaire reacties 4-8 maanden : steeds dezelfde handeling met speeltjes, aandacht voor de reactie
die het teweeg brengt. Kind verkent objecten, doet toevallig iets, er komt een onverwacht effect en dat
stimuleert om het opnieuw te doen.
• Intentioneel handelen 8-12 maanden : doelgericht gedrag : iets doen om iets anders te bereiken –
kind ondervindt dat ergens tegen tikken geluid maakt en gaat dit ook met andere voorwerpen
proberen (beoogd effect) Beginnende objectpermanentie (mentale voorstelling van iets) = mijlpaal.
Kind zoekt naar wat uit zijn blikveld verdween. Aanvankelijk maar op één plaats waar het voorwerp
verstopt werd
• Tertiaire circulaire reacties 12-18 maanden : veel experimenteren met speelgoed (weggooien, laten
vallen …) = doelgericht experimenteren om te zien welk effect het zal opleveren.
• Mentale voorstellingen 18-24 maanden : kind heeft verinnerlijkte beelden van de werkelijkheid die je
kan oproepen zonder dat de dingen er werkelijk zijn. Eerste denken : wat je doet heeft gevolgen en
dat uitzoeken. Eerst iets in gedachten doen voor je het echt doet . Loopt ook samen met
taalontwikkeling (taal is symbool voor het echte voorwerp)
Pre-operationele stadium (2-6 jaar)
• Kinderen bouwen innerlijke voorstellingen of representaties op en kunnen daardoor denken ipv
meteen handelen, ze maken nog denkfouten!
• Taal wordt symbool : men kan denken over een pop als zusje of prinsesje … of over de toekomst of het
verleden (herinnering of fantasie)
• Peuters kunnen nog niet goed overweg met de inhouden in hun hoofd. Bij peuters zien we vooral :
• Animisme : levenloze voorwerpen hebben een ziel vb: Kind loopt tegen tafel en zegt ” stoute
tafel”
• fysiognomisch waarnemen : neutrale objecten hebben een gezicht met een emotionele
geladenheid (boze bus door de zijspiegels)
Denkfouten
• Artificialisme : alles wat is, is door iemand gemaakt vb. sneeuw komt van engeltjes die hun
kussen uitschudden
