Materieel strafrecht
Samenvatting colleges
Leereenheid 1
o De objectieve zijde van een strafbaar feit
De conditio sine qua non-verband (CSQN)
Elke gedraging die niet weggedacht kan worden zonder dat het gevolg wegvalt, wordt als
strafrechtelijk relevante veroorzaker van een gevolg gezien.
Beperkt tot (menselijke) gedragingen, maar verder onbegrensd.
Bijvoorbeeld: ‘als A niet geschoten had op B, was B niet overleden’.
o Schieten door A op B
o B wordt zwaargewond met de ambulance afgevoerd
o Ambulance slaat onderweg naar ziekenhuis over de kop door verkeersfout van automobilist C
o B overlijdt als direct gevolg van het door C veroorzaakte auto-ongeluk
Kritiek: weinig selectief vermogen in het aanwijzen van de strafrechtelijk relevante oorzaak.
Is CSQN-verband met zekerheid vast te stellen?
Ja Nee
Commissiedelicten Causaliteit bij nalaten Alternatieve
((Oneigenlijke) omissiedelicten) causaliteit
Redelijke toerekening mogelijk? Redelijke toerekening (toch) mogelijk?
Ja, zie gezichtspunten in: Ja, zie criteria in:
- Haarlemse Doodslag arrest - Groninger HIV arrest
- Aortaperforatie arrest - Bloedvergiftiging arrest
- Niet-behandelde longinfectie arrest
(bij meerdere causale schakels/ Ja, zie gezichtspunten in:
verder verwijderd verband) - Zaak Millecam
1
, Materieel strafrecht
Schema causaliteitstheorieën
Theorie Kenmerk Probleem
Conditio sine qua non Gevolg zou niet zijn ingetreden Te ruim, geen selectie
zonder gedraging
Causa proxima Laatste oorzaak telt Negeert ernst en relevantie
eerdere oorzaken
Relevantie Typische oorzaak volgens Moeilijk te bepalen wat de
delictsdoel wetgever bedoelt
Adequatie Voorzienbaarheid voor de Te objectiverend
gemiddelde mens
Redelijke toerekening Multifactoriële, normatieve Vaag, vraagt om motivering,
beoordeling maar rechtvaardigt nuance
Arresten Groninger HIV
Twee arresten m.b.t. (alternatieve) causaliteit en redelijke toerekening
Bestaat er een conditio sine qua non-verband (CSQN-verband)?
- Eerste stap: is er sprake van een conditio sine qua non-verband?
was de gedraging een noodzakelijke factor in de keten van gebeurtenissen?
- CSQN is niet altijd met zekerheid vast te stellen!
bijvoorbeeld: alternatieve causaliteit = de geringe mogelijkheid dat een andere
omstandigheid tot het delictsgevolg heeft geleid (denk aan HIV-gerelateerde strafzaken)
- Dan de vraag: is (desondanks) redelijke toerekening mogelijk?
Groninger HIV
Nadere criteria om (toch) tot redelijke toerekening te kunnen komen:
Vastgesteld moet worden dat de gedraging van de verdachte een onmisbare schakel in de
gebeurtenissen die tot het delictsgevolg hebben geleid kan hebben gevormd; én
Aannemelijk moet zijn dat het gevolg met een aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid door de
verdachte is veroorzaakt.
Of sprake is van een aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid hangt af van de concrete
omstandigheden van het geval.
Daarover zegt de HR: ‘Bij de beoordeling daarvan kan als hulpmiddel dienen of in de gegeven
omstandigheden de gedraging van de verdachte naar haar aard geschikt is om dat gevolg teweeg te
brengen en bovendien naar ervaringsregels van dien aard is dat zij het vermoeden wettigt dat deze
heeft geleid tot het intreden van het gevolg (…) daarbij kan ook worden betrokken in hoeverre
aannemelijk is geworden dat ten verwere gestelde andere, niet aan de gedraging van de verdachte
gerelateerde oorzaken hoogstwaarschijnlijk niet tot dat gevolg hebben geleid.’
I.c.: terugverwijzing naar Hof Arnhem:
geen oorzakelijk verband, slechts poging tot zware mishandeling
Arrest Dreigbrief
2
Samenvatting colleges
Leereenheid 1
o De objectieve zijde van een strafbaar feit
De conditio sine qua non-verband (CSQN)
Elke gedraging die niet weggedacht kan worden zonder dat het gevolg wegvalt, wordt als
strafrechtelijk relevante veroorzaker van een gevolg gezien.
Beperkt tot (menselijke) gedragingen, maar verder onbegrensd.
Bijvoorbeeld: ‘als A niet geschoten had op B, was B niet overleden’.
o Schieten door A op B
o B wordt zwaargewond met de ambulance afgevoerd
o Ambulance slaat onderweg naar ziekenhuis over de kop door verkeersfout van automobilist C
o B overlijdt als direct gevolg van het door C veroorzaakte auto-ongeluk
Kritiek: weinig selectief vermogen in het aanwijzen van de strafrechtelijk relevante oorzaak.
Is CSQN-verband met zekerheid vast te stellen?
Ja Nee
Commissiedelicten Causaliteit bij nalaten Alternatieve
((Oneigenlijke) omissiedelicten) causaliteit
Redelijke toerekening mogelijk? Redelijke toerekening (toch) mogelijk?
Ja, zie gezichtspunten in: Ja, zie criteria in:
- Haarlemse Doodslag arrest - Groninger HIV arrest
- Aortaperforatie arrest - Bloedvergiftiging arrest
- Niet-behandelde longinfectie arrest
(bij meerdere causale schakels/ Ja, zie gezichtspunten in:
verder verwijderd verband) - Zaak Millecam
1
, Materieel strafrecht
Schema causaliteitstheorieën
Theorie Kenmerk Probleem
Conditio sine qua non Gevolg zou niet zijn ingetreden Te ruim, geen selectie
zonder gedraging
Causa proxima Laatste oorzaak telt Negeert ernst en relevantie
eerdere oorzaken
Relevantie Typische oorzaak volgens Moeilijk te bepalen wat de
delictsdoel wetgever bedoelt
Adequatie Voorzienbaarheid voor de Te objectiverend
gemiddelde mens
Redelijke toerekening Multifactoriële, normatieve Vaag, vraagt om motivering,
beoordeling maar rechtvaardigt nuance
Arresten Groninger HIV
Twee arresten m.b.t. (alternatieve) causaliteit en redelijke toerekening
Bestaat er een conditio sine qua non-verband (CSQN-verband)?
- Eerste stap: is er sprake van een conditio sine qua non-verband?
was de gedraging een noodzakelijke factor in de keten van gebeurtenissen?
- CSQN is niet altijd met zekerheid vast te stellen!
bijvoorbeeld: alternatieve causaliteit = de geringe mogelijkheid dat een andere
omstandigheid tot het delictsgevolg heeft geleid (denk aan HIV-gerelateerde strafzaken)
- Dan de vraag: is (desondanks) redelijke toerekening mogelijk?
Groninger HIV
Nadere criteria om (toch) tot redelijke toerekening te kunnen komen:
Vastgesteld moet worden dat de gedraging van de verdachte een onmisbare schakel in de
gebeurtenissen die tot het delictsgevolg hebben geleid kan hebben gevormd; én
Aannemelijk moet zijn dat het gevolg met een aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid door de
verdachte is veroorzaakt.
Of sprake is van een aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid hangt af van de concrete
omstandigheden van het geval.
Daarover zegt de HR: ‘Bij de beoordeling daarvan kan als hulpmiddel dienen of in de gegeven
omstandigheden de gedraging van de verdachte naar haar aard geschikt is om dat gevolg teweeg te
brengen en bovendien naar ervaringsregels van dien aard is dat zij het vermoeden wettigt dat deze
heeft geleid tot het intreden van het gevolg (…) daarbij kan ook worden betrokken in hoeverre
aannemelijk is geworden dat ten verwere gestelde andere, niet aan de gedraging van de verdachte
gerelateerde oorzaken hoogstwaarschijnlijk niet tot dat gevolg hebben geleid.’
I.c.: terugverwijzing naar Hof Arnhem:
geen oorzakelijk verband, slechts poging tot zware mishandeling
Arrest Dreigbrief
2
