HC1 – Triage
Wat is acute (spoedeisende) zorg?
Spoedeisende zorg = alle zorg die zo spoedig mogelijk, maar in elk geval binnen een paar minuten of
uren, verleend moet worden.
A, B, D, F, G, I, J
Algemeen: acuut + levensbedreigende/hevige klachten: pijn borst, pijn buik, dyspneu
Omvang acute zorg in Nederland
• HAP: 85
• SEH: 80
• Jaarlijkse SEH-behandeling: 1.8 miljoen
• Ambulance inzettingen per jaar: 1.4 miljoen (waarvan 1 miljoen spoed)
• Ambulanceposten: 240 in 25 regio’s
• Traumacentra: 11
• Traumahelikopters/MMT: 4
RAV = regionale ambulancevoorzieningen → 90% gevallen binnen 15 min zorg
Actueel probleem
Druk op de zorg → SEH vaker en langer tijdelijk gesloten, omdat ze “vol” zitten
- Komt voornamelijk door het centraliseren → meer druk op “grote” ziekenhuizen
→ gevolg: langere aanrijtijden, omdat ze naar andere SEH moeten → verslechtering bereikbaarheid
Pathway
Ketenpartners
Meldkamer = 10 – nemen 112 telefoon op → nodige informatie uitvragen en nodige zorg inzetten
(zorg wordt al ingezet tijdens het gesprek)
First Responders/burgerhulpverlener = verleent hulp aan iemand met hartstilstand (bv BLS of AED
halen) → overbrugging tot aankomst ambulance
- Soms is ook de politie eerder dan de ambulance die helpt dan logistiek of bij reanimatie
Ambulance = werken op basis van LPA-richtlijnen
- Ambulance chauffeur (kan ook medische handelingen) & ambulance verpleegkundige
- Niet altijd acuut, ook verplaatsen naar andere zorg als er wel ondersteuning/bewaking nodig is
A = spoedeisende ambulance zorg
- A0: grootst mogelijke spoed – reanimatie
- A1: directe inzet met spoed maar zonder reanimatie – bv onwel of pijn op borst
- A2: zo spoedig mogelijke inzet – bv gebroken pols, ernstige wond zonder levensgevaar
,B = niet-spoedeisende ambulancezorg (bv overbrengen naar ander ziekenhuis)
- B1: geplande inzet op bepaald tijdstip, hoogcomplex zorgvraag
- B2: geplande inzet op bepaald tijdstip, midden/laagcomplexe zorgvraag
C = meldkamerzorg
- C1: doorverwijzing (advies meldkamer) – bv naar huisarts/HAP
- C2: zelfzorgadvies (advies meldkamer) – bv uitleg over paracetemol nemen
MMT – 4 (Amsterdam, Rotterdam, Nijmegen, Groningen) – ook 1 in Friesland voor waddeneilanden
- Helikopter chauffeur, verpleegkundige & arts (!) – bv intubatie, bepaalde medicatie, echo
→ alleen voor ter plaatse hulp, maar patiënt gaat wel mee met de ambulance naar SEH (want sneller)
SEH-arts: in het ziekenhuis – jong specialisme, dus niet elke SEH heeft een SEH arts (dan best
geachte specialisme contacteren) → langzaam aan het uitbreiden
- Bijna allemaal 24/7 - 4 locaties alleen dag/avond
- Piek in presentatie: eind middag-begin avond → bezetting op aanpassen
1. Vooronderzoek verpleegkundige (triage) → wachten (omdat erg zieke patiënten voor gaan)
2. Diagnostiek → wachten (omdat erg zieke patiënten voor gaan)
3. Behandeling
Wachttijd is langer bij iemand met een mild probleem (bv gebroken pols) die ook relatief snel opgelost
kan worden, maar minder voorrang heeft, omdat het minder levensbedreigend is
HAP
- Bij levensgevaar: bel 112
- Geen levensgevaar maar wel snel een arts nodig buiten kantoortijden: HAP →
- ANW = prehospitale zorg avond/nacht/weekenduren – HAP (anders bij huisarts)
Norm: 99,9% van NL moet binnen 30 minuten bij HAP zijn
Norm: 99,7% van NL moet binnen 45 minuten met de ambulance een SEH bereiken
Traumacentra (level 1): 11
- Gekoppeld aan academische en grote ziekenhuizen – altijd een SEH
- Voor de zwaarste en meest complexe polytrauma patiënten
Gestructureerde overdracht - SBARR
Situatie – wie ben je en waarom neem je contact op, ABCDE, incident, persoon
- Door dit gelijk te noemen kan al een team klaargezet worden
Background – AMPLE
Assessment – bevindingen/behandeling & werkdiagnose
Recommendation – verwachting/gewenste opvang
Repeat – bevestigen afspraak
→ Golden hour = tijd is in de acute zorg kritiek → snelle behandeling noodzakelijk
Triage
Triage = patiënt bij binnenkomst SEH indelen op urgentie, zodat ernstige gevallen eerst geholpen
worden – taak van de verpleegkundige nog voor de arts de patiënt ziet
2–4–3–1 2–4–1–3
- Algehele malaise heeft een hogere mortaliteit dan pijn op borst, terwijl we andersom doen
Manchester Triage Systeem (MTS) – triage SEH → bepalen wachttijd
Rood = onmiddellijk – bv reanimatie, bewusteloos, grote bloeding
Oranje = binnen 10 minuten – bv pijn op borst
Geel = binnen 1 uur – bv fractuur, matige pijn, milde dyspneu
Groen = binnen 2 uur – bv kleine wond die gehecht moet worden
Blauw = binnen 4 uur – geen SEH zorg → hadden naar huisarts/HAP gemoeten
,Nederlandse Triage Standaard (NTS) – triage eerste lijn → U-code + vervolgactie
U0 = onmiddellijk - reanimatie/direct levensgevaar
U1 = binnen enkele minuten - levensbedreigend
U2 = binnen 1 uur - spoed
U3 = binnen enkele uren - dringend
U4 = binnen 24 uur - niet dringend
U5 = geen direct contact nodig - zelfzorgadvies
→ steeds meer overstappen op NTS (ook op SEH/ziekenhuis) – ipv vroeger MTS
(Europees) → hierdoor wordt op elk niveau gewerkt met hetzelfde systeem
Differentiatie spoedzorg
- Level 1/traumacentra: 7x24 uur direct levensbedreigende situatie zorg bieden (SEH)
- Level 2/regionaal ziekenhuis: 24 uur patiënten zonder nu zichtbare vitale bedreiging (SEH)
- Level 3/dichtstbijzijnde basisziekenhuis: niet 24 uur alle acute zorg beschikbaar (spoed)
→ centralisatie zorg: niet elk level 2 ziekenhuis meer 24-uursfaciliteiten
Acute zorg in Nederland
Telefonisch consult HAP of 112 → triage
- Groot deel telefonisch afhandelen
- Naar HAP komen
- Thuisvisite
- SEH of Meldkamer Ambulancezorg (MKA) – neemt triage over + alvast hulpdiensten
inzetten adhv zorgvraag bij HAP/112
o Ambulancehulpverlening zonder vervoersoptie = ambulanceverpleegkundige
o Ambulancehulpverlening incl vervoer = ambulanceverpleegkundige +
ambulancechauffeur
o Medisch specialistische prehospitale hulpverlening (altijd samen met minstens 1
ambulance-eenheid) – mobiel medisch team (MMT): speciale ambulance of
helikopter – bij anesthesiologische en chirurgische handelingen die
ambulancepersoneel niet mag uitvoeren – assistent HCM hooggeklassificeerde
verpleegkundigen die wel anesthesiologische en chirurgische handelingen kan
§ Belangrijkste taak: MMT arts brengen, maar soms ook ingezet om patiënt zo
snel mogelijk naar het ziekenhuis te brengen (luchtambulance) – al is de
ambulance vaak sneller
o Combinatie bovenstaanden
o Officier van Dienst Geneeskundig coördinatie complexere hulpverleningen (bv
busongeluk met tientallen gewonden)
o Zeldzaam/specifiek
Ambulance GGZ – ambulance met personeel psychiatrie/GGZ – psychiatrische crisis
MICU = mobiele intensive care unit = ernstig zieke patiënten tussen ziekenhuizen vervoeren
NICU = neonatale intensive care unit = pasgeboren baby’s
PICU = pediatrische intensive care unit = kinderen
SORT = verhoogde dreiging van geweld tegen hulpverleners (bv schietincident)
HART = gevaarlijke omgeving (bv stoffen, infectieziekten, instortingsgevaar)
SEH vs polikliniek vs kliniek
SEH = eerste opvang acute, onverwachte zorg
Poliklinische zorg = gepland, niet-klinisch → consult, onderzoek, behandeling en vertrekt zelfde dag
Klinische zorg = opname ziekenhuis, dag & nacht bewaken/behandelen
Ongedifferentieerde vs gedifferentieerde patiënten
Ongedifferentieerd = klachten waarvan oorzaak onduidelijk is → nog geen diagnose (vaak op SEH)
- Treat first what kills first (ABCDE)
Gedifferentieerd = al vastgestelde diagnose → gericht behandelen (poliklinische follow-up of
klinische opname na diagnose)
, HC 2 – Airway en Breathing
ABCDE
“Treat first, what kills first”
ABCDE → geeft structuur en zorgt dat iedereen dezelfde taal spreekt → kwaliteit van zorg
(1) Primary survey: directe levensbedreigende aandoeningen – snel (< 10 minuten)
- Directe behandeling (als A niet goed is ook niet doorgaan)
(2) Secondary survey: diagnostische analyse (uitgebreid LO en AO)
(A) Airway
Hoogenergetisch trauma of pijn nek → stabilisatie nek (ivm mogelijk CWK letsel)
- Stabilisatie wervelletsel: handgreep van Zäch (neutraal) of Roger (neutraal of gedraaid)
- Log-roll = slachtoffer kantelen & wervelkolom ‘onbeweeglijk’ blijft → zo min mogelijk buiging
o Voorkeur: 5 helpers waarvan 1 de rug van slachtoffer inspecteert
Vrije luchtweg = lucht kan passeren zonder enige obstructie
Orale, faryngeale & tracheale as: staan haaks op elkaar → hoekjes
- Geen bijgeluiden
- Geen gebruik hulpademhalingsspieren
- Symmetrische adembewegingen
- Rustige ademfrequentie
- Goede oxygenatie
- Geen angst of “distress”
- Geen zichtbare obstructie
Bedreigde luchtweg – feel, look, listen
- Luister naar hoorbare ademhaling: snurken (tong of weke delen sluiten de bovenste
luchtweg deels af – vaak bij laag bewustzijn door verlies tonus), gorgelen (vloeistof in
luchtweg), stridor/gieren (larynx), heesheid (stembanden), zagen (onderste luchtweg)
- “work of breathing”: hoge ademarbeid – Is ademhaling mogelijk?
- Cyanose
- Angst
- Palpatie hals – crepitaties bij larynxfractuur
- Pijn in nek
- Kijk in mond-keel holte (bv kauwgom bij laag bewustzijn, kunstgebit, dikke tong)
→ aanvullend onderzoek: CT aangezicht/CWK/thorax & tracheabronchoscopie
Work up
Geen abnormale geluiden
- Bij bewustzijn → eigen houding kiezen → ga naar de B
- Gestoord bewustzijn → chin-lift met snelle inspectie → ga naar de B
Abnormale geluiden: waarschijnlijk luchtwegbelemmering
- Knellende kleding rond hals los,
- Luchtweg vrijmaken en houden
o Bewusteloos zonder zichtbare afwijking: chin-lift met snelle inspectie
o Bewusteloos met zichtbare afwijking: stabiele zijligging + reinigen mond
o Bij bewustzijn: zelf houding kiezen
Astma (hulp innemen medicatie), anafylaxie (adrenaline IM), aangezichtsletsel/verbranding (geen
hulp op straat), verslikken (aanmoedigen hoesten)
Oorzaken bedreigde A
Oro/nasofarynx
- Secreet: veel slijm/bloed/speeksel blokkeert keel, vooral bij bewustzijnsdaling
- Tonusverlies: bewusteloos of OSAS → spieren verslappen
- Insult met trismus → mond niet openen door kaakklem
- Peritonsillair/retrofaryngeaal abces → zwelling
- Anafylaxie → zwelling bv tong of hals → adrenaline IM
- Retrofaryngeale bloeding: bloeding achter de keelwand (trauma, chirurgie, antistolling)
- Trauma → aangezichtsfractuur
Larynx
- Corpus alienum → rugslagen, heimlich, zuigen/tang
- Oedeem (allergisch, toxisch, trauma, infectie) → zwelling
- Laryngitis, epiglottitis, laryngospasme → zwelling
Wat is acute (spoedeisende) zorg?
Spoedeisende zorg = alle zorg die zo spoedig mogelijk, maar in elk geval binnen een paar minuten of
uren, verleend moet worden.
A, B, D, F, G, I, J
Algemeen: acuut + levensbedreigende/hevige klachten: pijn borst, pijn buik, dyspneu
Omvang acute zorg in Nederland
• HAP: 85
• SEH: 80
• Jaarlijkse SEH-behandeling: 1.8 miljoen
• Ambulance inzettingen per jaar: 1.4 miljoen (waarvan 1 miljoen spoed)
• Ambulanceposten: 240 in 25 regio’s
• Traumacentra: 11
• Traumahelikopters/MMT: 4
RAV = regionale ambulancevoorzieningen → 90% gevallen binnen 15 min zorg
Actueel probleem
Druk op de zorg → SEH vaker en langer tijdelijk gesloten, omdat ze “vol” zitten
- Komt voornamelijk door het centraliseren → meer druk op “grote” ziekenhuizen
→ gevolg: langere aanrijtijden, omdat ze naar andere SEH moeten → verslechtering bereikbaarheid
Pathway
Ketenpartners
Meldkamer = 10 – nemen 112 telefoon op → nodige informatie uitvragen en nodige zorg inzetten
(zorg wordt al ingezet tijdens het gesprek)
First Responders/burgerhulpverlener = verleent hulp aan iemand met hartstilstand (bv BLS of AED
halen) → overbrugging tot aankomst ambulance
- Soms is ook de politie eerder dan de ambulance die helpt dan logistiek of bij reanimatie
Ambulance = werken op basis van LPA-richtlijnen
- Ambulance chauffeur (kan ook medische handelingen) & ambulance verpleegkundige
- Niet altijd acuut, ook verplaatsen naar andere zorg als er wel ondersteuning/bewaking nodig is
A = spoedeisende ambulance zorg
- A0: grootst mogelijke spoed – reanimatie
- A1: directe inzet met spoed maar zonder reanimatie – bv onwel of pijn op borst
- A2: zo spoedig mogelijke inzet – bv gebroken pols, ernstige wond zonder levensgevaar
,B = niet-spoedeisende ambulancezorg (bv overbrengen naar ander ziekenhuis)
- B1: geplande inzet op bepaald tijdstip, hoogcomplex zorgvraag
- B2: geplande inzet op bepaald tijdstip, midden/laagcomplexe zorgvraag
C = meldkamerzorg
- C1: doorverwijzing (advies meldkamer) – bv naar huisarts/HAP
- C2: zelfzorgadvies (advies meldkamer) – bv uitleg over paracetemol nemen
MMT – 4 (Amsterdam, Rotterdam, Nijmegen, Groningen) – ook 1 in Friesland voor waddeneilanden
- Helikopter chauffeur, verpleegkundige & arts (!) – bv intubatie, bepaalde medicatie, echo
→ alleen voor ter plaatse hulp, maar patiënt gaat wel mee met de ambulance naar SEH (want sneller)
SEH-arts: in het ziekenhuis – jong specialisme, dus niet elke SEH heeft een SEH arts (dan best
geachte specialisme contacteren) → langzaam aan het uitbreiden
- Bijna allemaal 24/7 - 4 locaties alleen dag/avond
- Piek in presentatie: eind middag-begin avond → bezetting op aanpassen
1. Vooronderzoek verpleegkundige (triage) → wachten (omdat erg zieke patiënten voor gaan)
2. Diagnostiek → wachten (omdat erg zieke patiënten voor gaan)
3. Behandeling
Wachttijd is langer bij iemand met een mild probleem (bv gebroken pols) die ook relatief snel opgelost
kan worden, maar minder voorrang heeft, omdat het minder levensbedreigend is
HAP
- Bij levensgevaar: bel 112
- Geen levensgevaar maar wel snel een arts nodig buiten kantoortijden: HAP →
- ANW = prehospitale zorg avond/nacht/weekenduren – HAP (anders bij huisarts)
Norm: 99,9% van NL moet binnen 30 minuten bij HAP zijn
Norm: 99,7% van NL moet binnen 45 minuten met de ambulance een SEH bereiken
Traumacentra (level 1): 11
- Gekoppeld aan academische en grote ziekenhuizen – altijd een SEH
- Voor de zwaarste en meest complexe polytrauma patiënten
Gestructureerde overdracht - SBARR
Situatie – wie ben je en waarom neem je contact op, ABCDE, incident, persoon
- Door dit gelijk te noemen kan al een team klaargezet worden
Background – AMPLE
Assessment – bevindingen/behandeling & werkdiagnose
Recommendation – verwachting/gewenste opvang
Repeat – bevestigen afspraak
→ Golden hour = tijd is in de acute zorg kritiek → snelle behandeling noodzakelijk
Triage
Triage = patiënt bij binnenkomst SEH indelen op urgentie, zodat ernstige gevallen eerst geholpen
worden – taak van de verpleegkundige nog voor de arts de patiënt ziet
2–4–3–1 2–4–1–3
- Algehele malaise heeft een hogere mortaliteit dan pijn op borst, terwijl we andersom doen
Manchester Triage Systeem (MTS) – triage SEH → bepalen wachttijd
Rood = onmiddellijk – bv reanimatie, bewusteloos, grote bloeding
Oranje = binnen 10 minuten – bv pijn op borst
Geel = binnen 1 uur – bv fractuur, matige pijn, milde dyspneu
Groen = binnen 2 uur – bv kleine wond die gehecht moet worden
Blauw = binnen 4 uur – geen SEH zorg → hadden naar huisarts/HAP gemoeten
,Nederlandse Triage Standaard (NTS) – triage eerste lijn → U-code + vervolgactie
U0 = onmiddellijk - reanimatie/direct levensgevaar
U1 = binnen enkele minuten - levensbedreigend
U2 = binnen 1 uur - spoed
U3 = binnen enkele uren - dringend
U4 = binnen 24 uur - niet dringend
U5 = geen direct contact nodig - zelfzorgadvies
→ steeds meer overstappen op NTS (ook op SEH/ziekenhuis) – ipv vroeger MTS
(Europees) → hierdoor wordt op elk niveau gewerkt met hetzelfde systeem
Differentiatie spoedzorg
- Level 1/traumacentra: 7x24 uur direct levensbedreigende situatie zorg bieden (SEH)
- Level 2/regionaal ziekenhuis: 24 uur patiënten zonder nu zichtbare vitale bedreiging (SEH)
- Level 3/dichtstbijzijnde basisziekenhuis: niet 24 uur alle acute zorg beschikbaar (spoed)
→ centralisatie zorg: niet elk level 2 ziekenhuis meer 24-uursfaciliteiten
Acute zorg in Nederland
Telefonisch consult HAP of 112 → triage
- Groot deel telefonisch afhandelen
- Naar HAP komen
- Thuisvisite
- SEH of Meldkamer Ambulancezorg (MKA) – neemt triage over + alvast hulpdiensten
inzetten adhv zorgvraag bij HAP/112
o Ambulancehulpverlening zonder vervoersoptie = ambulanceverpleegkundige
o Ambulancehulpverlening incl vervoer = ambulanceverpleegkundige +
ambulancechauffeur
o Medisch specialistische prehospitale hulpverlening (altijd samen met minstens 1
ambulance-eenheid) – mobiel medisch team (MMT): speciale ambulance of
helikopter – bij anesthesiologische en chirurgische handelingen die
ambulancepersoneel niet mag uitvoeren – assistent HCM hooggeklassificeerde
verpleegkundigen die wel anesthesiologische en chirurgische handelingen kan
§ Belangrijkste taak: MMT arts brengen, maar soms ook ingezet om patiënt zo
snel mogelijk naar het ziekenhuis te brengen (luchtambulance) – al is de
ambulance vaak sneller
o Combinatie bovenstaanden
o Officier van Dienst Geneeskundig coördinatie complexere hulpverleningen (bv
busongeluk met tientallen gewonden)
o Zeldzaam/specifiek
Ambulance GGZ – ambulance met personeel psychiatrie/GGZ – psychiatrische crisis
MICU = mobiele intensive care unit = ernstig zieke patiënten tussen ziekenhuizen vervoeren
NICU = neonatale intensive care unit = pasgeboren baby’s
PICU = pediatrische intensive care unit = kinderen
SORT = verhoogde dreiging van geweld tegen hulpverleners (bv schietincident)
HART = gevaarlijke omgeving (bv stoffen, infectieziekten, instortingsgevaar)
SEH vs polikliniek vs kliniek
SEH = eerste opvang acute, onverwachte zorg
Poliklinische zorg = gepland, niet-klinisch → consult, onderzoek, behandeling en vertrekt zelfde dag
Klinische zorg = opname ziekenhuis, dag & nacht bewaken/behandelen
Ongedifferentieerde vs gedifferentieerde patiënten
Ongedifferentieerd = klachten waarvan oorzaak onduidelijk is → nog geen diagnose (vaak op SEH)
- Treat first what kills first (ABCDE)
Gedifferentieerd = al vastgestelde diagnose → gericht behandelen (poliklinische follow-up of
klinische opname na diagnose)
, HC 2 – Airway en Breathing
ABCDE
“Treat first, what kills first”
ABCDE → geeft structuur en zorgt dat iedereen dezelfde taal spreekt → kwaliteit van zorg
(1) Primary survey: directe levensbedreigende aandoeningen – snel (< 10 minuten)
- Directe behandeling (als A niet goed is ook niet doorgaan)
(2) Secondary survey: diagnostische analyse (uitgebreid LO en AO)
(A) Airway
Hoogenergetisch trauma of pijn nek → stabilisatie nek (ivm mogelijk CWK letsel)
- Stabilisatie wervelletsel: handgreep van Zäch (neutraal) of Roger (neutraal of gedraaid)
- Log-roll = slachtoffer kantelen & wervelkolom ‘onbeweeglijk’ blijft → zo min mogelijk buiging
o Voorkeur: 5 helpers waarvan 1 de rug van slachtoffer inspecteert
Vrije luchtweg = lucht kan passeren zonder enige obstructie
Orale, faryngeale & tracheale as: staan haaks op elkaar → hoekjes
- Geen bijgeluiden
- Geen gebruik hulpademhalingsspieren
- Symmetrische adembewegingen
- Rustige ademfrequentie
- Goede oxygenatie
- Geen angst of “distress”
- Geen zichtbare obstructie
Bedreigde luchtweg – feel, look, listen
- Luister naar hoorbare ademhaling: snurken (tong of weke delen sluiten de bovenste
luchtweg deels af – vaak bij laag bewustzijn door verlies tonus), gorgelen (vloeistof in
luchtweg), stridor/gieren (larynx), heesheid (stembanden), zagen (onderste luchtweg)
- “work of breathing”: hoge ademarbeid – Is ademhaling mogelijk?
- Cyanose
- Angst
- Palpatie hals – crepitaties bij larynxfractuur
- Pijn in nek
- Kijk in mond-keel holte (bv kauwgom bij laag bewustzijn, kunstgebit, dikke tong)
→ aanvullend onderzoek: CT aangezicht/CWK/thorax & tracheabronchoscopie
Work up
Geen abnormale geluiden
- Bij bewustzijn → eigen houding kiezen → ga naar de B
- Gestoord bewustzijn → chin-lift met snelle inspectie → ga naar de B
Abnormale geluiden: waarschijnlijk luchtwegbelemmering
- Knellende kleding rond hals los,
- Luchtweg vrijmaken en houden
o Bewusteloos zonder zichtbare afwijking: chin-lift met snelle inspectie
o Bewusteloos met zichtbare afwijking: stabiele zijligging + reinigen mond
o Bij bewustzijn: zelf houding kiezen
Astma (hulp innemen medicatie), anafylaxie (adrenaline IM), aangezichtsletsel/verbranding (geen
hulp op straat), verslikken (aanmoedigen hoesten)
Oorzaken bedreigde A
Oro/nasofarynx
- Secreet: veel slijm/bloed/speeksel blokkeert keel, vooral bij bewustzijnsdaling
- Tonusverlies: bewusteloos of OSAS → spieren verslappen
- Insult met trismus → mond niet openen door kaakklem
- Peritonsillair/retrofaryngeaal abces → zwelling
- Anafylaxie → zwelling bv tong of hals → adrenaline IM
- Retrofaryngeale bloeding: bloeding achter de keelwand (trauma, chirurgie, antistolling)
- Trauma → aangezichtsfractuur
Larynx
- Corpus alienum → rugslagen, heimlich, zuigen/tang
- Oedeem (allergisch, toxisch, trauma, infectie) → zwelling
- Laryngitis, epiglottitis, laryngospasme → zwelling
