1
, Nederlands
VWO 6
Literaire stromingen
Dit document bevat:
● Uitgebreide samenvatting
● Korte samenvatting
● Tabel overzicht
Literaire stromingen:
● Realisme
● Tachtigers
● Naturalisme
● Cabaret
● (Neo)romantiek
● Avant-garde en deïsme
● Modernisme
● Expressionisme
● Nieuwe zakelijkheid
● Autonoom taalbouwsel
● Naoorlogse literatuur
● De vijftigers
● Poëzie jaren ‘60/’70
○ Verschil tussen jaren 60 en 70
● Existentialisme
● De revisor
● Postmodernisme
2
,Uitgebreide samenvatting
1. Realisme (1840 – 1880)
Het realisme ontstond als reactie op de Romantiek. Men wilde niet meer vluchten in fantasie,
maar de alledaagse werkelijkheid laten zien.
● Onderverdeling:
○ Belerend realisme: eigentijdse werkelijkheid, maar moraliserende
bedoeling → opvoeding
■ geen schokkende onderwerpen
■ goed of slecht (personage)
○ Sociaal realisme: realistische teksten over sociale milieus en over wel/niet
klimmen op de maatschappelijke ladder naar een bepaalde klasse
■ (activist/hervormer)
○ Objectief realisme: Een feitelijke weergave zonder oordeel, als een soort
vroege "journalistiek".
■ werkelijkheid zo objectief mogelijk vertellen
■ verteller geen commentaar
■ alle onderwerpen moesten beschreven kunnen worden
● Kenmerken:
○ objectief
○ geen idealisering
○ speelt af in het hier en nu
○ alledaagse taal
○ werkelijkheid eerlijk beschrijven
○ mens: vrije wil + keuzes maken
○ les in (moraal)
● Aandacht voor personages uit alle lagen
● Thema’s: De burgerlijke huiskamer, sociale klassen, armoede versus rijkdom.
● In de tekst: Veel details over kleding en interieur. De verteller is vaak alwetend en
geeft commentaar.
● Voorbeeld: Hildebrand – Camera Obscura.
Realisme: mens heeft vrije wil, beschrijft werkelijkheid eerlijk, vaak met moraal.
Naturalisme: mens is willoos, wetenschappelijk verklaard, pessimistisch.
2. De Tachtigers (1880 – 1894)
Een revolutie in de literatuur. Een groep jongeren (Kloos, Gorter, Van Deyssel) brak met de
"domineespoëzie" van het realisme. Literatuur bevrijden van religieuze, morele + didactische
doeleinden
● Filosofie: L'art pour l'art (kunst om de kunst). Kunst heeft geen nut of moraal;
schoonheid is het enige doel.
● Revolutionair: omdat voor die tijd kunst heel formeel was. Het moest een morele of
historische boodschap hebben. Maar hun zeiden: ‘kunst gaat over wat ik nu zie of
voel.’
● Kenmerken:
○ Benadrukt de schoonheid, kunst hoeft niet nuttig te zijn (geen boodschap).
○ L’art pour l’art
○ individu centraal
○ impressionisme
○ gedicht= stemmingskunst: weergave van stemming of emotie
3
, ○ gedicht= uitdrukking van unieke dichter ziel
○ nadruk op sfeer en stemming
○ zintuigelijke waarnemingen (licht, kleur)
○ emotie en schoonheid centraal
● 2 kernuitspraken: l’art pour l’art + kunstenaar op zoek naar allerindividueelste
expressie van aller individueelste emotie
● Thema’s: De eigen emotie, de schoonheid van de natuur, de eenheid van vorm en
inhoud.
● In de tekst: Impressionisme (weergave van licht en sfeer), veel neologismen
(zelfbedachte woorden) en een overvloed aan bijvoeglijke naamwoorden.
Ik voel het licht breken op de bladeren,
zilvergroen trilt de ochtend,
mijn hart ademt mee met het zachte blauw.
Het impressionisme is een van de belangrijkste kunststromingen uit de moderne
geschiedenis. Het ontstond in de tweede helft van de 19e eeuw (rond 1860-1870) in
Frankrijk.
De belangrijkste kenmerken
De impressionisten braken met de strenge regels van de officiële kunstwereld. Hun focus lag
op:
● Licht en kleur: Ze wilden vastleggen hoe het licht op een specifiek moment
(bijvoorbeeld de middagzon of de schemering) de kleuren van een object
veranderde.
● Vluchtige momenten: In plaats van geposeerde, historische scènes schilderden ze
"snapshots" van het dagelijks leven: mensen in het park, op het terras of dansend in
de stad.
● Zichtbare penseelstreken: De verf werd vaak in korte, dikke toetsen aangebracht.
Van dichtbij zie je vlekken en strepen, maar van een afstandje vormen ze samen een
helder beeld.
● 'En plein air' schilderen: Dankzij de uitvinding van verf in tubes konden
kunstenaars voor het eerst gemakkelijk naar buiten om direct in de natuur te
schilderen.
● Geen zwart: Schaduwen werden niet met zwart geschilderd, maar met kleuren zoals
blauw of paars, omdat die natuurlijker aanvoelden.
● Zich afzetten van domineedichters, omdat: aard van de boodschap
● Voorbeeld: Herman Gorter – Mei.
3. Naturalisme (1885 – 1900)
Het naturalisme is de "wetenschappelijke" broer van het realisme. Beïnvloed door Darwin en
de psychologie.
● Uitgangspunten van objectief realisme
● Kernbegrip: Determinisme. De mens heeft geen vrije wil, maar wordt bepaald door
zijn erfelijkheid, zijn milieu (omgeving) en de tijd waarin hij leeft.
○ ‘Ik kan geen wiskunde, want mijn vader kan het ook niet.’
4
, Nederlands
VWO 6
Literaire stromingen
Dit document bevat:
● Uitgebreide samenvatting
● Korte samenvatting
● Tabel overzicht
Literaire stromingen:
● Realisme
● Tachtigers
● Naturalisme
● Cabaret
● (Neo)romantiek
● Avant-garde en deïsme
● Modernisme
● Expressionisme
● Nieuwe zakelijkheid
● Autonoom taalbouwsel
● Naoorlogse literatuur
● De vijftigers
● Poëzie jaren ‘60/’70
○ Verschil tussen jaren 60 en 70
● Existentialisme
● De revisor
● Postmodernisme
2
,Uitgebreide samenvatting
1. Realisme (1840 – 1880)
Het realisme ontstond als reactie op de Romantiek. Men wilde niet meer vluchten in fantasie,
maar de alledaagse werkelijkheid laten zien.
● Onderverdeling:
○ Belerend realisme: eigentijdse werkelijkheid, maar moraliserende
bedoeling → opvoeding
■ geen schokkende onderwerpen
■ goed of slecht (personage)
○ Sociaal realisme: realistische teksten over sociale milieus en over wel/niet
klimmen op de maatschappelijke ladder naar een bepaalde klasse
■ (activist/hervormer)
○ Objectief realisme: Een feitelijke weergave zonder oordeel, als een soort
vroege "journalistiek".
■ werkelijkheid zo objectief mogelijk vertellen
■ verteller geen commentaar
■ alle onderwerpen moesten beschreven kunnen worden
● Kenmerken:
○ objectief
○ geen idealisering
○ speelt af in het hier en nu
○ alledaagse taal
○ werkelijkheid eerlijk beschrijven
○ mens: vrije wil + keuzes maken
○ les in (moraal)
● Aandacht voor personages uit alle lagen
● Thema’s: De burgerlijke huiskamer, sociale klassen, armoede versus rijkdom.
● In de tekst: Veel details over kleding en interieur. De verteller is vaak alwetend en
geeft commentaar.
● Voorbeeld: Hildebrand – Camera Obscura.
Realisme: mens heeft vrije wil, beschrijft werkelijkheid eerlijk, vaak met moraal.
Naturalisme: mens is willoos, wetenschappelijk verklaard, pessimistisch.
2. De Tachtigers (1880 – 1894)
Een revolutie in de literatuur. Een groep jongeren (Kloos, Gorter, Van Deyssel) brak met de
"domineespoëzie" van het realisme. Literatuur bevrijden van religieuze, morele + didactische
doeleinden
● Filosofie: L'art pour l'art (kunst om de kunst). Kunst heeft geen nut of moraal;
schoonheid is het enige doel.
● Revolutionair: omdat voor die tijd kunst heel formeel was. Het moest een morele of
historische boodschap hebben. Maar hun zeiden: ‘kunst gaat over wat ik nu zie of
voel.’
● Kenmerken:
○ Benadrukt de schoonheid, kunst hoeft niet nuttig te zijn (geen boodschap).
○ L’art pour l’art
○ individu centraal
○ impressionisme
○ gedicht= stemmingskunst: weergave van stemming of emotie
3
, ○ gedicht= uitdrukking van unieke dichter ziel
○ nadruk op sfeer en stemming
○ zintuigelijke waarnemingen (licht, kleur)
○ emotie en schoonheid centraal
● 2 kernuitspraken: l’art pour l’art + kunstenaar op zoek naar allerindividueelste
expressie van aller individueelste emotie
● Thema’s: De eigen emotie, de schoonheid van de natuur, de eenheid van vorm en
inhoud.
● In de tekst: Impressionisme (weergave van licht en sfeer), veel neologismen
(zelfbedachte woorden) en een overvloed aan bijvoeglijke naamwoorden.
Ik voel het licht breken op de bladeren,
zilvergroen trilt de ochtend,
mijn hart ademt mee met het zachte blauw.
Het impressionisme is een van de belangrijkste kunststromingen uit de moderne
geschiedenis. Het ontstond in de tweede helft van de 19e eeuw (rond 1860-1870) in
Frankrijk.
De belangrijkste kenmerken
De impressionisten braken met de strenge regels van de officiële kunstwereld. Hun focus lag
op:
● Licht en kleur: Ze wilden vastleggen hoe het licht op een specifiek moment
(bijvoorbeeld de middagzon of de schemering) de kleuren van een object
veranderde.
● Vluchtige momenten: In plaats van geposeerde, historische scènes schilderden ze
"snapshots" van het dagelijks leven: mensen in het park, op het terras of dansend in
de stad.
● Zichtbare penseelstreken: De verf werd vaak in korte, dikke toetsen aangebracht.
Van dichtbij zie je vlekken en strepen, maar van een afstandje vormen ze samen een
helder beeld.
● 'En plein air' schilderen: Dankzij de uitvinding van verf in tubes konden
kunstenaars voor het eerst gemakkelijk naar buiten om direct in de natuur te
schilderen.
● Geen zwart: Schaduwen werden niet met zwart geschilderd, maar met kleuren zoals
blauw of paars, omdat die natuurlijker aanvoelden.
● Zich afzetten van domineedichters, omdat: aard van de boodschap
● Voorbeeld: Herman Gorter – Mei.
3. Naturalisme (1885 – 1900)
Het naturalisme is de "wetenschappelijke" broer van het realisme. Beïnvloed door Darwin en
de psychologie.
● Uitgangspunten van objectief realisme
● Kernbegrip: Determinisme. De mens heeft geen vrije wil, maar wordt bepaald door
zijn erfelijkheid, zijn milieu (omgeving) en de tijd waarin hij leeft.
○ ‘Ik kan geen wiskunde, want mijn vader kan het ook niet.’
4
