Kasper Nollet Academiejaar: 2020-2021
Ontmoetingen in het Westen
Een wereldgeschiedenis van de interculturele contacten
Inhoud
Inleiding: wat is het Westen? .................................................................................................................. 6
Geografische uitganspunten: .............................................................................................................. 6
Expansie christelijke religie en islam creëren een ‘Westen’ ............................................................... 6
Chronologisch uitgangspunt:............................................................................................................... 7
1 De oudste westelijke globalisering ....................................................................................................... 8
Big history in Amerika.......................................................................................................................... 8
Incapad ................................................................................................................................................ 8
Woestijnvorming in de Sahara ............................................................................................................ 9
De Feniciërs ....................................................................................................................................... 11
Fenicische interculturaliteit ............................................................................................................... 11
2 Arabieren, Vikingen en christenen onderweg (7de tot 12de eeuw) ..................................................... 12
2.1 De Islam naar het Westen ........................................................................................................... 12
Dar al-Islam.................................................................................................................................... 12
Verklaringen succes islamexpansie ............................................................................................... 13
Islam en de anderen ...................................................................................................................... 13
Al-Andalus, het Arabische Iberische schiereiland ......................................................................... 14
Al-Andalus in de luwte van de islamwereld .................................................................................. 15
Al-Andalus onder de Omajjaden ................................................................................................... 15
Cordoba: hoofdstad van de Omajjaden ........................................................................................ 16
Convivencia ................................................................................................................................... 16
1031-1086 taifa’s: ca. 60 staten .................................................................................................... 16
Bloei Arabische wetenschap.......................................................................................................... 18
Sahara als (wereld-) handelszone.................................................................................................. 19
Sahara en Jihad .............................................................................................................................. 20
Maghreb (Almohaden) en jihad .................................................................................................... 21
2.2 Scandinavische globalisering ....................................................................................................... 21
Vikingen (c. 900-1200) ................................................................................................................... 21
Normandisch/ keizerlijk Sicilië....................................................................................................... 21
2.3 Kruisvaarten en handel in de middellandse zee.......................................................................... 22
1
Geel = extra duiding in het handboek
Tijdlijn: https://www.tiki-toki.com/timeline/entry/1460674/Geschiedenis-van-de-interculturele-
contacten/
,Kasper Nollet Academiejaar: 2020-2021
Italiaanse handelssteden: Amalfi .................................................................................................. 22
Pisa ................................................................................................................................................ 23
Genua ............................................................................................................................................ 23
Venetië .......................................................................................................................................... 23
Shock van de kruistochten ............................................................................................................ 24
3 De Middellandse Zee in de balans tussen Oost-West (13de-15de E) ................................................... 25
3.1 De westelijke Middellandse Zee als globalisering hub ................................................................ 25
Christelijk overwicht in de Middellandse Zee ............................................................................... 25
Enter: Jakob I de Veroveraar en de Catalanen .............................................................................. 27
Catalanen spelen mee in het grote spel ........................................................................................ 28
Eindspel in Al-Andalus: de Nasriden.............................................................................................. 28
De reconquista in een stroomversnelling ..................................................................................... 29
Niemand die het verwacht: de Spaanse inquisitie ........................................................................ 30
Einde van de convivencia .............................................................................................................. 31
3.2 De lokroep van de Saharahandel ................................................................................................ 31
De macht van Mali......................................................................................................................... 31
3.3 Ottomanen aan de Middellandse Zee ................................................................................... 33
Het emiraat van Osman................................................................................................................. 33
Ottomanen tussen Oost en West .................................................................................................. 34
Tussen Oost en West ..................................................................................................................... 35
Hof Ottomaanse sultan (interculturaliteit).................................................................................... 35
Gevolgen voor de verhoudingen in de MZ .................................................................................... 36
Christelijk overwicht in de Middellandse Zee?.............................................................................. 37
3.4 Portugese interacties aan de kusten van West-Afrika ................................................................ 38
Atlantische eilanden ...................................................................................................................... 38
Atlantische expansie van Portugal ................................................................................................ 38
Portugezen en West-Afrikaanse kusten ........................................................................................ 38
Portugese slavenhandel ................................................................................................................ 39
Vormen van slavernij ..................................................................................................................... 40
4 Mondialisering in de lange zestiende eeuw ....................................................................................... 41
4.1 1492: een nieuwe horizon voor de wereld?................................................................................ 41
De schok van de ‘ontdekking’ ........................................................................................................ 41
Het Europese perspectief: legitimeren zeeroutes ........................................................................ 42
4.2 Ottomaanse wereldheerschappij ................................................................................................ 43
Sultan Selim (1512-1520) .............................................................................................................. 43
2
Geel = extra duiding in het handboek
Tijdlijn: https://www.tiki-toki.com/timeline/entry/1460674/Geschiedenis-van-de-interculturele-
contacten/
,Kasper Nollet Academiejaar: 2020-2021
Sultan Suleiman (1520-1566) de Prachtlievende, de Wetgever, de Grote: hoogtepunt .............. 43
Vanaf eind 16de eeuw: decentralisering ........................................................................................ 44
Fascinatie en vrees in Europa ........................................................................................................ 45
Nieuwsberichten en pamfletten ................................................................................................... 45
Venetiaanse kennis van Turken..................................................................................................... 45
Venetianen, Fransen, Engelsen… en ottomanen?......................................................................... 46
Habsburg diplomaten naar de ottomanen.................................................................................... 46
4.3 West-Afrikaanse mondialisering ................................................................................................. 47
Afrikaanse koninkrijken ................................................................................................................. 47
Atlantische slavenhandel, made in Africa ..................................................................................... 47
Congo koninkrijk ............................................................................................................................ 48
4.4 Vroege uitwisselingen over de Atlantische oceaan..................................................................... 49
Life on the Atlantic ocean.............................................................................................................. 49
Biologische transfers ..................................................................................................................... 49
Is dit globalisering? ........................................................................................................................ 50
4.5 Spaans-Portugees-Habsburgs wereldrijk 1580-1640 .................................................................. 51
De unie van de kronen .................................................................................................................. 52
Religie en wereldbeeld .................................................................................................................. 53
Kroniekschrijver Guaman Poma de Ayala in Peru ......................................................................... 54
‘knock knock, it's the dutch’: Nederlandse mondialisering........................................................... 55
5 Een trans-Atlantische wereld, 17de – 18de eeuw................................................................................. 56
5.0 Ten geleide .................................................................................................................................. 56
Chronologie van een aantal mijlpalen ........................................................................................... 56
Interculturaliteit op Atlantische oceaan........................................................................................ 56
5.1 Een uitdijende oceaan ................................................................................................................. 57
Kolonisatie? (anders dan in 19de en 20ste eeuw) ........................................................................ 57
Brazilië ........................................................................................................................................... 58
Spaans-Portugese grenzen in Zuid-Amerika.................................................................................. 58
5.2 Amerikaanse kustgebieden ......................................................................................................... 59
Rio de la Plata ................................................................................................................................ 59
Amazonegebied ............................................................................................................................. 59
Caraïben ........................................................................................................................................ 59
Louisiana ........................................................................................................................................ 60
Engels Noord-Amerika................................................................................................................... 60
5.3 Europese en Afrikaanse kustgebieden ........................................................................................ 61
3
Geel = extra duiding in het handboek
Tijdlijn: https://www.tiki-toki.com/timeline/entry/1460674/Geschiedenis-van-de-interculturele-
contacten/
, Kasper Nollet Academiejaar: 2020-2021
Europese handelssteden ............................................................................................................... 61
Iberische steden ............................................................................................................................ 61
Afrikaanse kuststeden ................................................................................................................... 61
5.4 De Middellandse Zee en Ottomaanse globalisering.................................................................... 62
17de eeuw: decentralisering .......................................................................................................... 63
Positie niet-moslims ...................................................................................................................... 63
Dragomannen ................................................................................................................................ 64
Problemen bij de decentralisatie .................................................................................................. 64
Vanaf eind 17e eeuw: langdurig verval… ....................................................................................... 64
De tulpenperiode........................................................................................................................... 65
Etappes van modernisering en globalisering: drukpers ................................................................ 65
Jean-Baptiste Vanmour (1671-1737) ............................................................................................ 65
Etappes van modernisering en globalisering: religie .................................................................... 65
Etappes van modernisering en globalisering: handel ................................................................... 65
Christelijke slaven op de Barbarijse kusten ................................................................................... 65
5.5 Diaspora’s: Menselijke globalisering (slaven en zeelieden) ........................................................ 66
Mobiliteit en vermenging .............................................................................................................. 66
Afrikaanse slavenhandel................................................................................................................ 66
Caraïbische eilanden ..................................................................................................................... 66
Situatie slaven ............................................................................................................................... 68
5.6 Diaspora’s: religieuze globalisering ............................................................................................. 68
Voorbeelden van globaliseren christelijke religie ......................................................................... 68
Voorbeelden van globaliseren Afrikaanse religie .......................................................................... 69
6 Westerse globalisering in de negentiende eeuw ............................................................................... 70
6.1 De roep om politieke vrijheid, 1776-1804................................................................................... 70
Trans-Atlantische revoluties .......................................................................................................... 70
1776 ............................................................................................................................................... 70
Afrikaanse vrijheid ......................................................................................................................... 70
Haïti 1804 ...................................................................................................................................... 71
6.2 Alternatieve vrijheden, 1805-1830 ............................................................................................. 71
Politieke vrijheid bij de Ottomanen .............................................................................................. 71
Modernisering bij de Ottomanen .................................................................................................. 72
Spaans-Amerikaanse onafhankelijkheid ....................................................................................... 72
Brazilië ........................................................................................................................................... 72
Anti-slavernij beweging ................................................................................................................. 73
4
Geel = extra duiding in het handboek
Tijdlijn: https://www.tiki-toki.com/timeline/entry/1460674/Geschiedenis-van-de-interculturele-
contacten/
Ontmoetingen in het Westen
Een wereldgeschiedenis van de interculturele contacten
Inhoud
Inleiding: wat is het Westen? .................................................................................................................. 6
Geografische uitganspunten: .............................................................................................................. 6
Expansie christelijke religie en islam creëren een ‘Westen’ ............................................................... 6
Chronologisch uitgangspunt:............................................................................................................... 7
1 De oudste westelijke globalisering ....................................................................................................... 8
Big history in Amerika.......................................................................................................................... 8
Incapad ................................................................................................................................................ 8
Woestijnvorming in de Sahara ............................................................................................................ 9
De Feniciërs ....................................................................................................................................... 11
Fenicische interculturaliteit ............................................................................................................... 11
2 Arabieren, Vikingen en christenen onderweg (7de tot 12de eeuw) ..................................................... 12
2.1 De Islam naar het Westen ........................................................................................................... 12
Dar al-Islam.................................................................................................................................... 12
Verklaringen succes islamexpansie ............................................................................................... 13
Islam en de anderen ...................................................................................................................... 13
Al-Andalus, het Arabische Iberische schiereiland ......................................................................... 14
Al-Andalus in de luwte van de islamwereld .................................................................................. 15
Al-Andalus onder de Omajjaden ................................................................................................... 15
Cordoba: hoofdstad van de Omajjaden ........................................................................................ 16
Convivencia ................................................................................................................................... 16
1031-1086 taifa’s: ca. 60 staten .................................................................................................... 16
Bloei Arabische wetenschap.......................................................................................................... 18
Sahara als (wereld-) handelszone.................................................................................................. 19
Sahara en Jihad .............................................................................................................................. 20
Maghreb (Almohaden) en jihad .................................................................................................... 21
2.2 Scandinavische globalisering ....................................................................................................... 21
Vikingen (c. 900-1200) ................................................................................................................... 21
Normandisch/ keizerlijk Sicilië....................................................................................................... 21
2.3 Kruisvaarten en handel in de middellandse zee.......................................................................... 22
1
Geel = extra duiding in het handboek
Tijdlijn: https://www.tiki-toki.com/timeline/entry/1460674/Geschiedenis-van-de-interculturele-
contacten/
,Kasper Nollet Academiejaar: 2020-2021
Italiaanse handelssteden: Amalfi .................................................................................................. 22
Pisa ................................................................................................................................................ 23
Genua ............................................................................................................................................ 23
Venetië .......................................................................................................................................... 23
Shock van de kruistochten ............................................................................................................ 24
3 De Middellandse Zee in de balans tussen Oost-West (13de-15de E) ................................................... 25
3.1 De westelijke Middellandse Zee als globalisering hub ................................................................ 25
Christelijk overwicht in de Middellandse Zee ............................................................................... 25
Enter: Jakob I de Veroveraar en de Catalanen .............................................................................. 27
Catalanen spelen mee in het grote spel ........................................................................................ 28
Eindspel in Al-Andalus: de Nasriden.............................................................................................. 28
De reconquista in een stroomversnelling ..................................................................................... 29
Niemand die het verwacht: de Spaanse inquisitie ........................................................................ 30
Einde van de convivencia .............................................................................................................. 31
3.2 De lokroep van de Saharahandel ................................................................................................ 31
De macht van Mali......................................................................................................................... 31
3.3 Ottomanen aan de Middellandse Zee ................................................................................... 33
Het emiraat van Osman................................................................................................................. 33
Ottomanen tussen Oost en West .................................................................................................. 34
Tussen Oost en West ..................................................................................................................... 35
Hof Ottomaanse sultan (interculturaliteit).................................................................................... 35
Gevolgen voor de verhoudingen in de MZ .................................................................................... 36
Christelijk overwicht in de Middellandse Zee?.............................................................................. 37
3.4 Portugese interacties aan de kusten van West-Afrika ................................................................ 38
Atlantische eilanden ...................................................................................................................... 38
Atlantische expansie van Portugal ................................................................................................ 38
Portugezen en West-Afrikaanse kusten ........................................................................................ 38
Portugese slavenhandel ................................................................................................................ 39
Vormen van slavernij ..................................................................................................................... 40
4 Mondialisering in de lange zestiende eeuw ....................................................................................... 41
4.1 1492: een nieuwe horizon voor de wereld?................................................................................ 41
De schok van de ‘ontdekking’ ........................................................................................................ 41
Het Europese perspectief: legitimeren zeeroutes ........................................................................ 42
4.2 Ottomaanse wereldheerschappij ................................................................................................ 43
Sultan Selim (1512-1520) .............................................................................................................. 43
2
Geel = extra duiding in het handboek
Tijdlijn: https://www.tiki-toki.com/timeline/entry/1460674/Geschiedenis-van-de-interculturele-
contacten/
,Kasper Nollet Academiejaar: 2020-2021
Sultan Suleiman (1520-1566) de Prachtlievende, de Wetgever, de Grote: hoogtepunt .............. 43
Vanaf eind 16de eeuw: decentralisering ........................................................................................ 44
Fascinatie en vrees in Europa ........................................................................................................ 45
Nieuwsberichten en pamfletten ................................................................................................... 45
Venetiaanse kennis van Turken..................................................................................................... 45
Venetianen, Fransen, Engelsen… en ottomanen?......................................................................... 46
Habsburg diplomaten naar de ottomanen.................................................................................... 46
4.3 West-Afrikaanse mondialisering ................................................................................................. 47
Afrikaanse koninkrijken ................................................................................................................. 47
Atlantische slavenhandel, made in Africa ..................................................................................... 47
Congo koninkrijk ............................................................................................................................ 48
4.4 Vroege uitwisselingen over de Atlantische oceaan..................................................................... 49
Life on the Atlantic ocean.............................................................................................................. 49
Biologische transfers ..................................................................................................................... 49
Is dit globalisering? ........................................................................................................................ 50
4.5 Spaans-Portugees-Habsburgs wereldrijk 1580-1640 .................................................................. 51
De unie van de kronen .................................................................................................................. 52
Religie en wereldbeeld .................................................................................................................. 53
Kroniekschrijver Guaman Poma de Ayala in Peru ......................................................................... 54
‘knock knock, it's the dutch’: Nederlandse mondialisering........................................................... 55
5 Een trans-Atlantische wereld, 17de – 18de eeuw................................................................................. 56
5.0 Ten geleide .................................................................................................................................. 56
Chronologie van een aantal mijlpalen ........................................................................................... 56
Interculturaliteit op Atlantische oceaan........................................................................................ 56
5.1 Een uitdijende oceaan ................................................................................................................. 57
Kolonisatie? (anders dan in 19de en 20ste eeuw) ........................................................................ 57
Brazilië ........................................................................................................................................... 58
Spaans-Portugese grenzen in Zuid-Amerika.................................................................................. 58
5.2 Amerikaanse kustgebieden ......................................................................................................... 59
Rio de la Plata ................................................................................................................................ 59
Amazonegebied ............................................................................................................................. 59
Caraïben ........................................................................................................................................ 59
Louisiana ........................................................................................................................................ 60
Engels Noord-Amerika................................................................................................................... 60
5.3 Europese en Afrikaanse kustgebieden ........................................................................................ 61
3
Geel = extra duiding in het handboek
Tijdlijn: https://www.tiki-toki.com/timeline/entry/1460674/Geschiedenis-van-de-interculturele-
contacten/
, Kasper Nollet Academiejaar: 2020-2021
Europese handelssteden ............................................................................................................... 61
Iberische steden ............................................................................................................................ 61
Afrikaanse kuststeden ................................................................................................................... 61
5.4 De Middellandse Zee en Ottomaanse globalisering.................................................................... 62
17de eeuw: decentralisering .......................................................................................................... 63
Positie niet-moslims ...................................................................................................................... 63
Dragomannen ................................................................................................................................ 64
Problemen bij de decentralisatie .................................................................................................. 64
Vanaf eind 17e eeuw: langdurig verval… ....................................................................................... 64
De tulpenperiode........................................................................................................................... 65
Etappes van modernisering en globalisering: drukpers ................................................................ 65
Jean-Baptiste Vanmour (1671-1737) ............................................................................................ 65
Etappes van modernisering en globalisering: religie .................................................................... 65
Etappes van modernisering en globalisering: handel ................................................................... 65
Christelijke slaven op de Barbarijse kusten ................................................................................... 65
5.5 Diaspora’s: Menselijke globalisering (slaven en zeelieden) ........................................................ 66
Mobiliteit en vermenging .............................................................................................................. 66
Afrikaanse slavenhandel................................................................................................................ 66
Caraïbische eilanden ..................................................................................................................... 66
Situatie slaven ............................................................................................................................... 68
5.6 Diaspora’s: religieuze globalisering ............................................................................................. 68
Voorbeelden van globaliseren christelijke religie ......................................................................... 68
Voorbeelden van globaliseren Afrikaanse religie .......................................................................... 69
6 Westerse globalisering in de negentiende eeuw ............................................................................... 70
6.1 De roep om politieke vrijheid, 1776-1804................................................................................... 70
Trans-Atlantische revoluties .......................................................................................................... 70
1776 ............................................................................................................................................... 70
Afrikaanse vrijheid ......................................................................................................................... 70
Haïti 1804 ...................................................................................................................................... 71
6.2 Alternatieve vrijheden, 1805-1830 ............................................................................................. 71
Politieke vrijheid bij de Ottomanen .............................................................................................. 71
Modernisering bij de Ottomanen .................................................................................................. 72
Spaans-Amerikaanse onafhankelijkheid ....................................................................................... 72
Brazilië ........................................................................................................................................... 72
Anti-slavernij beweging ................................................................................................................. 73
4
Geel = extra duiding in het handboek
Tijdlijn: https://www.tiki-toki.com/timeline/entry/1460674/Geschiedenis-van-de-interculturele-
contacten/