Week 2 – Infectie & Immuniteit
HC Infectieziekten mozaïek: levensbedreigende systemische infecties
Casus:
Een meisje (6) is tijdens de vakantie ziek geworden. Ze had plotseling hoge
koorts gepaard met hoofdpijn. Ze heeft 1 keer overgegeven. In de middag ziet
haar moeder een paar kleine rode vlekjes op de huid.
Bij lichamelijk onderzoek zie je een ziek meisje, dat goed aanspreekbaar is. Ze
heeft hoge koorts (T 40 graden), tachycardie (pols 160/min) en tachypneu (AH
28/min). De kleine rode vlekjes zijn verspreid over het hele lichaam
(petechiën).
Hoog in de DD staat een meningokokkensepsis, deze staat bekend om niet
wegdrukbare puntvormige rode vlekjes bij zieke patiënten met hoge koorts.
Voor de diagnostiek wordt er labonderzoek van het bloed gedaan, een
bloedkweek gestart, een X-thorax gemaakt en een liquorpunctie gedaan.
Petechiën zijn puntvormige bloedingen. Roodheid op de huid kan verschillende
redenen hebben, de meest voorkomende oorzaak is erytheem. Erytheem is een
verhoogde lokale doorbloeding van de huid, je ziet dan bij het aandrukken van de
huid dat de huid tijdelijk wat lichter kleurt. Bij de petechiën ligt het bloed buiten
de haarvaatjes en kan je het niet wegdrukken, dit is een belangrijk
onderscheidt dat gemaakt moet worden.
Purpura zijn petechiën die groter worden en uiteindelijk samenvoegen.
Een ecchymose is een platte, blauwe of paarse verkleuring van de huid
door een onderhuidse bloeding. De purpura kunnen dermate groot
worden wat purpura fulminans wordt genoemd, zie afbeelding. Het
onderhuidse weefsel kan in dit stadium ook nefrotisch worden.
Meningokokkensepsis is een van de belangrijkste oorzaak voor dit ziektebeeld,
maar zeker niet de enige.
Een sepsis is een klinisch beeld dat veroorzaakt wordt door een schadelijke
respons van het lichaam op binnengedrongen micro-organismen of hun toxines.
Een sepsis kan dan resulteren in levensbedreigende dysfunctie van organen.
Daarom is een sepsis de meest voorkomende oorzaak van overlijden van
patiënten die in een ziekenhuis opgenomen zijn. De SOFA score meet de mate
van orgaandysfunctie en kan daarmee een behandelplan induceren. De SOFA
score wordt vooral gebruikt op de IC. Bij de SOFA score wordt er naar een aantal
organen gekeken:
Ademhaling; beademing / tachypeneu / bradypneu.
Leverdysfunctie; metabolieten raak je minder goed kwijt.
Centraal zenuwstelsel; verwardheid of verlaagd bewustzijn.
Nierfunctie; afvalstoffen raak je niet meer kwijt.
Circulatie; hart pompt niet meer krachtig / effectief.
Stollingsmechanismen; trombose / bloedingen.
Voor de snelle beoordeling wordt de Quick SOFA score gebruikt:
o Ademfrequentie > 22/min
o Veranderd bewustzijn
, o Systolische bloeddruk < 100 mmHg
De meningokok (= neisseria meningitidis) is een belangrijke verwekker van een
“community acquired” sepsis. Het is een gram negatieve bacterie. De
meningokok heeft 13 verschillende serogroepen; deze zijn ingedeeld op basis
van het suiker dat in het kapsel zit, elke serogroep heeft een letter. De 6
serogroepen die de sepsis vooral kunnen veroorzaken zijn A, B, C, W, Y en X. In
Nederland komen A en X eigenlijk niet voor. Voor de vormen C, W en Y zijn we in
Nederland vrij goed gevaccineerd, B is dus de meest voorkomende vorm. Bij
kinderen zijn de meest voorkomende verwekkers van een sepsis:
Pneumokok (streptococcus pneumoniae)
Meningokok (neisseria meningitidis)
Groep A streptokok (streptococcus pyogenes)
Niet gevaccineerde kinderen (< 5 jaar) ook hemophilus influenza type B
(HIB)
Een bacterie moet kunnen vasthaken aan de epithelia van de gastheer, dit noem
je adhesie. Hier kan de bacterie zich dan gaan koloniseren. Dit proces wordt
dus makkelijker als er een virusinfectie speelt bij de gastheer. Tijdens de invasie
kan het pathogeen het weefsel van de gastheer gaan betreden. Iedere bacterie
heeft hier zijn eigen mechanisme voor; de bacterie heeft enzymen die de tight
junctions kapot knippen of hij lift mee via endocytose naar binnen.
Als de bacterie in het bloed komt, wordt het moeilijker voor de bacterie om te
overleven. Er zijn namelijk veel cellen in het bloed die de bacterie willen
bestrijden. Een suikerkapsel om de bacterie belemmert de opsonisatie en
fagocytose.
Meningokok
Kolonisatie Invasie (bevorderd door) Overleving in de
bloedbaan
Mens is de enige Slijmvlies Kapsel is cruciaal:
gastheer beschadiging: stopt complement
8-20% van sigaretten of virale gemedieerde
mensen infectie killing
kolonisatie Seizoenswind/stof Specifieke
Druppeltransmissi antistoffen (door
e vaccinatie) zorgen
Veel adhesinen voor een
Ontsnapt aan effectievere
lokale afweer opsonofagocytose.
Als een bacterie in de bloedbaan overleeft, ontstaat er een cytokinestorm door
het lichaam die een ontstekingsreactie induceren. Ernstige endotheel schade
door de cytokinen wordt de doorlaatbaarheid van de vaatwand verhoogd,
waarmee vaatlekken en oedeem gepaard gaat. Ook wordt het stollings- en het
fibrolytisch systeem geactiveerd, waarmee stolsels en bloedingen gepaard
kunnen gaan. Samengevat zorgt het voor een verminderde doorstroming van het
weefsel en hypoxie.
, “At risk patients” voor een sepsis zijn bijvoorbeeld ongevaccineerden,
pasgeboren, ouderen, patiënten met een verlaagd immuunsysteem (chemo),
patiënten op een IC, slechte gevoede en patiënten met een chronische ziekte.
Casus:
Een jongen (16) met een blanco voorgeschiedenis is plotseling ziek met koorts
(T 39,5 graden), spierpijn, hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, braken en
diarrée. Hij raakt verward en ontwikkeld huiduitslag. De jongen is opgenomen
op de intensive care in verband met shock.
Bij lichamelijk onderzoek zie je een ernstig zieke jongen met koorts (T 39
graden), is tachycard (pols 120/min) en is bradycard (AH 28/min). Zijn
bloeddruk is laag (83/49 mmHg). Bij inspectie van de huid zie je een egaal rode
huid, alsof deze door de zon verbrand is (erytheem). Er zijn geen petechiën te
zien. Daarnaast heeft hij een snijwond op de duim.
Bij labonderzoek zie je een verhoogd aantal leukocyten en een verhoogd CRP.
Ook is te zien dat er sprake is van nier- en leverfunctiestoornissen.
De kweken van het bloed en de liquor leveren geen informatie op. Wel wordt er
in de wond van zijn duim de S. aureus bacterie gevonden.
Dit patiëntje heeft een Toxische Shock Syndroom (TSS) wat een acuut en
ernstig ziektebeeld met dysfunctie van organen geeft. TSS wordt veroorzaakt
door het exotoxine van de S. aureus of een groep A streptokok. Het exotoxine is
een “superantigeen” en geeft een massale aspecifieke T-cel activatie, waardoor
er een massale cytokinerelease plaatsvind. Hierdoor worden de systemische
kenmerken, zoals koorts, hypotensie, schok en erytheem, veroorzaakt.
Als behandeling wordt de shock en de respiratoire insufficiëntie opvangen. Ook
wordt er een antibioticum gegeven dat gericht is op de groep A streptokokken
en de S. aureus. De behandeling bestaat uit een β-lactam AB en eiwitsynthese
remmend eiwit, daarbij wordt ook intraveneus Ig gegeven om de toxines te
neutraliseren.
HC Infectieziekten mozaïek: infecties van de huid
De huid en slijmvliezen zijn de eerste barrière tegen potentiële indringers.
Impetigo (krentenbaard) begint vaak met een kleine papel (bultje), later wordt
het groter met een rode hof eromheen. Kenmerkend is een erythemateuze (rode)
nattende uitslag met later korstvorming daarop. Het verschil met een koortslip is
dat impetigo verder verspreid kan zitten en niet alleen rond de lip zit. Vaak zit
Impetigo wel rond de neus en de mond, het is een besmettelijke ziekte dat zich
via huidcontact verspreid. Impetigo komt vooral voor bij kinderen. De
belangrijkste verwekkers van Impetigo zijn de staphylococcus aureus en groep A
streptococcen.
HC Infectieziekten mozaïek: levensbedreigende systemische infecties
Casus:
Een meisje (6) is tijdens de vakantie ziek geworden. Ze had plotseling hoge
koorts gepaard met hoofdpijn. Ze heeft 1 keer overgegeven. In de middag ziet
haar moeder een paar kleine rode vlekjes op de huid.
Bij lichamelijk onderzoek zie je een ziek meisje, dat goed aanspreekbaar is. Ze
heeft hoge koorts (T 40 graden), tachycardie (pols 160/min) en tachypneu (AH
28/min). De kleine rode vlekjes zijn verspreid over het hele lichaam
(petechiën).
Hoog in de DD staat een meningokokkensepsis, deze staat bekend om niet
wegdrukbare puntvormige rode vlekjes bij zieke patiënten met hoge koorts.
Voor de diagnostiek wordt er labonderzoek van het bloed gedaan, een
bloedkweek gestart, een X-thorax gemaakt en een liquorpunctie gedaan.
Petechiën zijn puntvormige bloedingen. Roodheid op de huid kan verschillende
redenen hebben, de meest voorkomende oorzaak is erytheem. Erytheem is een
verhoogde lokale doorbloeding van de huid, je ziet dan bij het aandrukken van de
huid dat de huid tijdelijk wat lichter kleurt. Bij de petechiën ligt het bloed buiten
de haarvaatjes en kan je het niet wegdrukken, dit is een belangrijk
onderscheidt dat gemaakt moet worden.
Purpura zijn petechiën die groter worden en uiteindelijk samenvoegen.
Een ecchymose is een platte, blauwe of paarse verkleuring van de huid
door een onderhuidse bloeding. De purpura kunnen dermate groot
worden wat purpura fulminans wordt genoemd, zie afbeelding. Het
onderhuidse weefsel kan in dit stadium ook nefrotisch worden.
Meningokokkensepsis is een van de belangrijkste oorzaak voor dit ziektebeeld,
maar zeker niet de enige.
Een sepsis is een klinisch beeld dat veroorzaakt wordt door een schadelijke
respons van het lichaam op binnengedrongen micro-organismen of hun toxines.
Een sepsis kan dan resulteren in levensbedreigende dysfunctie van organen.
Daarom is een sepsis de meest voorkomende oorzaak van overlijden van
patiënten die in een ziekenhuis opgenomen zijn. De SOFA score meet de mate
van orgaandysfunctie en kan daarmee een behandelplan induceren. De SOFA
score wordt vooral gebruikt op de IC. Bij de SOFA score wordt er naar een aantal
organen gekeken:
Ademhaling; beademing / tachypeneu / bradypneu.
Leverdysfunctie; metabolieten raak je minder goed kwijt.
Centraal zenuwstelsel; verwardheid of verlaagd bewustzijn.
Nierfunctie; afvalstoffen raak je niet meer kwijt.
Circulatie; hart pompt niet meer krachtig / effectief.
Stollingsmechanismen; trombose / bloedingen.
Voor de snelle beoordeling wordt de Quick SOFA score gebruikt:
o Ademfrequentie > 22/min
o Veranderd bewustzijn
, o Systolische bloeddruk < 100 mmHg
De meningokok (= neisseria meningitidis) is een belangrijke verwekker van een
“community acquired” sepsis. Het is een gram negatieve bacterie. De
meningokok heeft 13 verschillende serogroepen; deze zijn ingedeeld op basis
van het suiker dat in het kapsel zit, elke serogroep heeft een letter. De 6
serogroepen die de sepsis vooral kunnen veroorzaken zijn A, B, C, W, Y en X. In
Nederland komen A en X eigenlijk niet voor. Voor de vormen C, W en Y zijn we in
Nederland vrij goed gevaccineerd, B is dus de meest voorkomende vorm. Bij
kinderen zijn de meest voorkomende verwekkers van een sepsis:
Pneumokok (streptococcus pneumoniae)
Meningokok (neisseria meningitidis)
Groep A streptokok (streptococcus pyogenes)
Niet gevaccineerde kinderen (< 5 jaar) ook hemophilus influenza type B
(HIB)
Een bacterie moet kunnen vasthaken aan de epithelia van de gastheer, dit noem
je adhesie. Hier kan de bacterie zich dan gaan koloniseren. Dit proces wordt
dus makkelijker als er een virusinfectie speelt bij de gastheer. Tijdens de invasie
kan het pathogeen het weefsel van de gastheer gaan betreden. Iedere bacterie
heeft hier zijn eigen mechanisme voor; de bacterie heeft enzymen die de tight
junctions kapot knippen of hij lift mee via endocytose naar binnen.
Als de bacterie in het bloed komt, wordt het moeilijker voor de bacterie om te
overleven. Er zijn namelijk veel cellen in het bloed die de bacterie willen
bestrijden. Een suikerkapsel om de bacterie belemmert de opsonisatie en
fagocytose.
Meningokok
Kolonisatie Invasie (bevorderd door) Overleving in de
bloedbaan
Mens is de enige Slijmvlies Kapsel is cruciaal:
gastheer beschadiging: stopt complement
8-20% van sigaretten of virale gemedieerde
mensen infectie killing
kolonisatie Seizoenswind/stof Specifieke
Druppeltransmissi antistoffen (door
e vaccinatie) zorgen
Veel adhesinen voor een
Ontsnapt aan effectievere
lokale afweer opsonofagocytose.
Als een bacterie in de bloedbaan overleeft, ontstaat er een cytokinestorm door
het lichaam die een ontstekingsreactie induceren. Ernstige endotheel schade
door de cytokinen wordt de doorlaatbaarheid van de vaatwand verhoogd,
waarmee vaatlekken en oedeem gepaard gaat. Ook wordt het stollings- en het
fibrolytisch systeem geactiveerd, waarmee stolsels en bloedingen gepaard
kunnen gaan. Samengevat zorgt het voor een verminderde doorstroming van het
weefsel en hypoxie.
, “At risk patients” voor een sepsis zijn bijvoorbeeld ongevaccineerden,
pasgeboren, ouderen, patiënten met een verlaagd immuunsysteem (chemo),
patiënten op een IC, slechte gevoede en patiënten met een chronische ziekte.
Casus:
Een jongen (16) met een blanco voorgeschiedenis is plotseling ziek met koorts
(T 39,5 graden), spierpijn, hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, braken en
diarrée. Hij raakt verward en ontwikkeld huiduitslag. De jongen is opgenomen
op de intensive care in verband met shock.
Bij lichamelijk onderzoek zie je een ernstig zieke jongen met koorts (T 39
graden), is tachycard (pols 120/min) en is bradycard (AH 28/min). Zijn
bloeddruk is laag (83/49 mmHg). Bij inspectie van de huid zie je een egaal rode
huid, alsof deze door de zon verbrand is (erytheem). Er zijn geen petechiën te
zien. Daarnaast heeft hij een snijwond op de duim.
Bij labonderzoek zie je een verhoogd aantal leukocyten en een verhoogd CRP.
Ook is te zien dat er sprake is van nier- en leverfunctiestoornissen.
De kweken van het bloed en de liquor leveren geen informatie op. Wel wordt er
in de wond van zijn duim de S. aureus bacterie gevonden.
Dit patiëntje heeft een Toxische Shock Syndroom (TSS) wat een acuut en
ernstig ziektebeeld met dysfunctie van organen geeft. TSS wordt veroorzaakt
door het exotoxine van de S. aureus of een groep A streptokok. Het exotoxine is
een “superantigeen” en geeft een massale aspecifieke T-cel activatie, waardoor
er een massale cytokinerelease plaatsvind. Hierdoor worden de systemische
kenmerken, zoals koorts, hypotensie, schok en erytheem, veroorzaakt.
Als behandeling wordt de shock en de respiratoire insufficiëntie opvangen. Ook
wordt er een antibioticum gegeven dat gericht is op de groep A streptokokken
en de S. aureus. De behandeling bestaat uit een β-lactam AB en eiwitsynthese
remmend eiwit, daarbij wordt ook intraveneus Ig gegeven om de toxines te
neutraliseren.
HC Infectieziekten mozaïek: infecties van de huid
De huid en slijmvliezen zijn de eerste barrière tegen potentiële indringers.
Impetigo (krentenbaard) begint vaak met een kleine papel (bultje), later wordt
het groter met een rode hof eromheen. Kenmerkend is een erythemateuze (rode)
nattende uitslag met later korstvorming daarop. Het verschil met een koortslip is
dat impetigo verder verspreid kan zitten en niet alleen rond de lip zit. Vaak zit
Impetigo wel rond de neus en de mond, het is een besmettelijke ziekte dat zich
via huidcontact verspreid. Impetigo komt vooral voor bij kinderen. De
belangrijkste verwekkers van Impetigo zijn de staphylococcus aureus en groep A
streptococcen.
