Samenvatting ZHB1 - Leerdoelen

Leerdoelen ZHB-I
De student kan de ontwikkeling van het centrale zenuwstelsel
beschrijven.
Tijdens de gastrulatie ontstaat er vanuit het ectoderm een derde kiemlaag: het
mesoderm. Het embryo bestaat nu uit 3 kiemlagen. Het ectoderm gaat zich
differentiëren door signalen die deze uit de primitiefkoop ontvangt, er ontstaat
een neurale plaat. Door de sterke groei van deze plaat, vormt er zich een groeve
(de neurale groeve). De neurale wallen buigen zich naar elkaar toe en kunnen
dan fuseren tot de neurale buis. Tijdens de fusie van de wallen komen er neurale
lijstcellen vrij (deze kunnen diverse structuren gaan vormen) en worden er
somieten gevormd. Er ligt een somiet dorsaal van de neurale buis, dit is de
chorda dorsalis. De andere somieten worden paraxiaal genoemd. De chorda
dorsalis zal de tussenwervelschijven gaan vormen en de paraxiale somieten de
vertebrae. De initiatie van de vorming van de wervelboog is afkomstig uit het
neurale weefsel. In het ruggenmerg ontstaat er een groeve in de neurale buis, de
sulcus limitans. Ventraal van deze sulcus zal het weefsel zich motorisch
ontwikkelen en dorsaal zal het weefsel zich sensibel ontwikkelen. In het craniale
deel van de neurale buis ontstaan 3 primaire hersenblaasjes: het
prosencephalon, het mesenchephalon en het rhombencephalon. Deze blaasjes
gaan groeien en kunnen onderverdeeld worden in 5 hersenblaasjes, waaruit zich
verschillende structuren gaan vormen. Zie de tabel.

Prosencephalon Telencephalon Laterale 2 laterale
hemisferen ventrikels
Diencephalon Iets met thalamus 3e ventrikel
Mesencephalon Mesencephalon Tegmentum + Aquaductus
tectum cerebri
rhombencephalon Metencephalon Pons + 4e ventrikel
cerebellum
myenchephalon Medulla oblongata 4e ventrikel

De student kan de hersenvliezen, de vascularisatie van de hersenen en
het ruggenmerg beschrijven en kan de ontstaanswijze, de klachten en
de behandeling van een subarachnoïdale bloeding, een subduraal
hematoom en een epiduraal hematoom aangeven en kan de
liquorproductie en -circulatie beschrijven, kan de oorzaak van een
hydrocephalus lokaliseren en kan aangeven welke
behandelingsmogelijkheden er zijn.

De hersenen zijn omgeven door een 3-tal hersenvliezen. De dura mater zit tussen
het endostale en de arachnoïdale mater. Het bestaat uit twee bladen: het
endocostale en het menigeale blad. Op enkele plekken komen deze bladen van
elkaar los en wordt gevuld met veneus bloed uit de ankervenen, dit worden de
veneuze sinussen genoemd. Als de twee bladen verder tegen elkaar aan lopen,
vormt er een menigeaal dubbelblad, ofwel een falx. Onder de dura mater ligt de
arachnoïdale mater. Dit is een vlies dat middels trabekels aan de pia mater
verbonden is. Onder de arachnoïdale mater ligt de fysiologische subdurale ruimte
waarin hersenvocht (liquor) stroomt. Direct tegen de hersenen ligt dan de pia
mater die elke gyri en sulci van het hersenparachym volgt.

, Het arteriële systeem van de hersenen kent een voorste en een achterste
systeem. Het voorste systeem wordt gevoed door de a. carotis interna en het
achterste door de aa. vertebralis. In de cirkel van Willis zijn deze systemen aan
elkaar verbonden en monden uit in 3 grote takken. De a. cerebri anterieur, media
en posterieur (sinistra/dextra). Het mediale en bovenste deel van de hersenen
wordt gevoed door de a. cerebri anterieur, de (bolle) zijkant van de hersenen
wordt gevoed door de a. cerebri media en de achter en onderkant wordt gevoed
door de a. cerebri posterieur. Deze grote takken hebben kleine aftakkingen in het
hersenparachym. De rami perforantes vasculariseren de diepe systemen en de
rami corticales de oppervlakkige. Daarnaast is er nog een oppervlakkige arterie
die de hersenvliezen voeden: de a. meningea media.

Het veneuze systeem van de hersenen kent een oppervlakkig en diep systeem.
Het oppervlakkige systeem bestaat uit ankervenen die hun veneuze bloed in de
sinus saggitalis superior draineren. Het diepe systeem mondt uit in de v. cerebri
magna die in de sinus rectus draineert. Via de sinus transversus en de sinus
sigmoïdeum komt al het veneuze bloed in de v. jugularis interna uit.

Type bloeding Aard Klachten Behandeling
Epiduraal Arterieel (a.  Zwakte / Spoedoperatie -
meningea media), gevoelloosheid > verwijdering
trauma  Bewustzijnsverl bloed
(schedelbreuk) ies
 Misselijk
(braken)
 Pupilverwijding
 Hoofdpijn
Subduraal Veneus  Zwakte / Afwachtend bij
(ankervenen), gevoelloosheid weinig klachten
verschuivingen  Bewustzijnsverl of operatie met
(rek) ies een drain.
 Misselijk
(braken)
 Hoofdpijn
Subarachnoïd Arterieel (cirkel van  Plotseling Clipping / coiling
aal Willis), aneurysma ernstige van een
hoofdpijn aneurysma
 “Knap” in het
hoofd
 Bewustzijnsverl
ies

In de laterale ventrikels, het derde ventrikel en een beetje in het vierde ventrikel
bevindt zich de plexus choroideus die de liquor cerebrospinalis produceert (zo’n
500 ml per dag). De liquor stroomt uit de laterale ventrikels en via de foramina
intraventriculaire naar het 3e ventrikel. Daarna komt het via de aquaductus
cerebri (mesencephalon) in het 4e ventrikel. De liquor kan het 4e ventrikel op 3
plekken verlaten: twee foramina van Lushka (lateraal gelegen) en een foramina
van Magendie (mediaal gelegen). Hierna komt het liquor in de cisterna’s, de
subarachnoïdale ruimte en de epidurale ruimte van het ruggenmerg. De liquor
wordt weggevoerd via de granualties van de arachnoïdea ruimte in de veneuze
sinus.