Samenvatting Sociologie H15 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H15: eenheid in verscheidenheid,
verscheidenheid in eenheid
15.1: even herinneren: de typologie
Consensustheorie vs conflictsociologie en actor vs structuur
Om te begrijpen hoe sociologen naar de samenleving kijken, gebruiken ze vaak
twee hoofddimensies:

Conflict vs consensus

 Consensus → samenleving wordt gezien als een samenhangend geheel
waarin mensen en groepen samenwerken en gedeelde normen en waarden
belangrijk zijn.
 Conflict → samenleving wordt gezien als een strijdtoneel waarin groepen
en individuen tegenstrijdige belangen hebben, bijvoorbeeld rond macht,
bezit of status.

Actor vs structuur

 Structuur → focus op grote systemen, instituties en maatschappelijke
patronen die gedrag van mensen sturen.
 Actor → focus op individuen of kleine groepen, hun keuzes, interacties en
acties.


Door
deze
twee




dimensies te combineren, ontstaan vier belangrijke sociologische paradigma’s.




1

, = Herhaling?


Vier paradigma’s van sociologie
 Sociologen bestuderen de samenleving op verschillende manieren, waarbij
twee dimensies belangrijk zijn: conflict versus consensus en actor versus
structuur.
 Deze combinatie levert vier belangrijke perspectieven op.


Op macroniveau, dat wil zeggen vanuit de grote structuren van de samenleving:

1: Conflictsociologie of (neo)marxisme

 Ziet de samenleving als een strijd tussen groepen over macht, rijkdom en
status.
 Centrale onderwerpen zijn ongelijkheid, klassenstrijd en exploitatie.
 Bijvoorbeeld de tegenstelling tussen arbeiders en kapitalisten.



2: Structureel-functionalisme (Durkheim)

 Benadrukt juist de consensus.
 De samenleving wordt gezien als een samenhangend geheel waarin
verschillende onderdelen samenwerken om stabiliteit en orde te
behouden.
 Voorbeelden hiervan zijn wetten, scholen en religie, die sociale cohesie en
het collectieve bewustzijn (conscience collective) versterken.


Op microniveau, dus vanuit de individuele actor:

1: De sociale-ruiltheorie


2

,  Bekijkt hoe individuen rationeel handelen en hun eigen belangen
nastreven in interacties met anderen.
 Bijvoorbeeld onderhandelingen of het uitwisselen van hulp en middelen in
relaties of handel.


2: Symbolisch interactionisme

 Richt zich op de betekenis die mensen geven aan dagelijkse interacties.
 Het onderzoekt hoe mensen sociale rollen interpreteren en hun sociale
werkelijkheid construeren.


Kortom

 Macro-niveau richt zich op grote structuren en patronen, micro-niveau op
individuele acties en interacties.
 Conflictbenaderingen benadrukken strijd en ongelijkheid, terwijl
consensus- benaderingen de samenwerking en gedeelde normen in de
samenleving centraal stellen.

Deze vier paradigma’s helpen sociologen te begrijpen hoe de samenleving
functioneert en verandert, op zowel structureel als individueel niveau.

Verbanden

De combinatie conflict/consensus × actor/structuur helpt sociologen
begrijpen:

 Wie de samenleving beïnvloedt: individuen of systemen?
 Wordt sociale orde gehandhaafd door samenwerking of door strijd?
 Macro-niveau (structuren) → patronen, instituties, klassen.
 Micro-niveau (actoren) → dagelijkse interacties, keuzes, onderhandelingen.

Paradigma’s vullen elkaar aan: een socioloog kan bv. kijken naar structurele
ongelijkheid (conflict/structuur) én naar dagelijkse interacties (consensus/actor).



Samengevat

Sociologie kan de samenleving bestuderen vanuit vier perspectieven, afhankelijk
van focus op conflict of consensus en actor of structuur:

 Macro-conflict → (neo)marxisme
 Macro-consensus → structureel-functionalisme
 Micro-conflict → sociale-ruiltheorie
 Micro-consensus → symbolisch interactionisme




3