6
Inhoud
THEORIE
Metalen
DE SCHROOTHOOP
Nieuwe metalen produceren is een hele onderneming. Het is daarom
de moeite waard om zuinig te zijn op de al bestaande metalen. Bij de
metaalhandel kun je al deze gebruikte metalen inleveren.
1 Eigenschappen van metalen 126
2 Reacties van metalen 136
3 Productie van metalen 142
4 Duurzaam gebruik van
metalen 151
PRACTICA 160
AFSLUITING
Leerstofoverzicht 171
Extra oefenen 174
Flitskaarten
,
, HOOFDSTUK 6 Metalen
1 Eigenschappen van metalen
LEERDOELEN
6.1.1 Je kunt enkele gemeenschappelijke eigenschappen van metalen noemen.
6.1.2 Je kunt edelmetalen en hun belangrijkste eigenschappen noemen.
6.1.3 Je kunt enkele onedele metalen en hun belangrijkste eigenschappen noemen.
6.1.4 Je kunt enkele legeringen en hun belangrijkste eigenschappen noemen.
6.1.5 Je kunt enkele zware metalen en hun schadelijke effecten noemen.
TAXONOMIE LEERDOELEN EN OPDRACHTEN
6.1.1 6.1.2 6.1.3 6.1.4 6.1.5 1.1.5*
Onthouden 2 1ab 1c, 7 3a, 4abc, 6, 9a 5ab
Begrijpen 8 3b, 12 11, 13a, 13d
Toepassen 9bc 13b
Analyseren 10ab 13c
* Dit leerdoel is eerder behandeld.
Metalen kom je op allerlei plaatsen tegen. Metalen lijken veel op elkaar, maar zijn toch
verschillend. Lood is bijvoorbeeld geschikt om mee te solderen, maar is ongeschikt voor
het maken van sieraden.
METALEN
PROEF 1 Goud (afbeelding 1a) en lood (afbeelding 1b) zijn metalen die je waarschijnlijk weleens
hebt gezien. Als je goud vergelijkt met lood, zie je dat ze beide:
• blinken als je ze poetst;
• stroom geleiden;
• buigzaam zijn;
• warmte geleiden.
Deze eigenschappen hebben alle metalen met elkaar gemeen. De meeste metalen
zijn ook vaste stoffen bij kamertemperatuur. Het enige metaal dat vloeibaar is bij
kamertemperatuur is kwik, met een smeltpunt van −39 °C.
Op aarde komen ongeveer zeventig verschillende metalen voor. De meest voorkomende
metalen in de aardkorst zijn aluminium (8,3%), ijzer (5,6%) en calcium (4,1%). De meeste
metalen op aarde vind je in de vorm van verbindingen.
afbeelding 1 Goud en lood hebben een aantal dezelfde eigenschappen.
a goud b lood
126
, PARAGRAAF 1 HOOFDSTUK 6 Metalen
Naast overeenkomsten zijn er ook grote verschillen tussen metalen. Scheikundigen
verdelen metalen in edele metalen en onedele metalen.
EDELMETALEN
Een trouwring wordt vaak gemaakt van goud. Goud is een zeldzaam metaal. Daarom is
het kostbaar. Maar dat is niet de enige reden dat goud voor trouwringen wordt gebruikt.
Het is ook een metaal dat eeuwig meegaat. Goud is een van de weinige metalen die je
als element in de natuur kunt vinden. Goudzoekers vinden goudklompjes bijvoorbeeld op
de bodem van rivieren. Omdat goud niet reageert met water en lucht noem je het een
edelmetaal.
Platina (afbeelding 2) is ook een edelmetaal. Het is zeer zeldzaam en wordt ook als
klompje in de natuur gevonden. Het wordt ook in sieraden gebruikt, want het zal niet
vergaan. Andere edelmetalen zijn zilver en wolfraam.
afbeelding 2 Een edelmetaal kun je
combineren met een edelsteen. Ze gaan
beide voor eeuwig mee.
ONEDELE METALEN
PROEF 2+3 Niet elk metaal gaat zolang mee als goud en platina. IJzer vind je nergens in de natuur als
element, maar wel als oxide (roest). Een metaal dat kan worden aangetast door water en
zuurstof noem je een onedel metaal.
Sommige metalen zijn zo onedel dat ze fel
reageren met zuurstof of water. Natrium is
zo onedel dat het gevaarlijk is om het met
water te mengen (afbeelding 3). Natrium
wordt in een potje olie bewaard, zodat er
geen zuurstof bij kan komen. De reactie die
optreedt als natrium met water in
aanraking komt is:
2 Na(s) + 2 H2O(l) → 2 NaOH(aq) + H2(g)
Het waterstof dat ontstaat is explosief
en zal ontbranden door de warmte die afbeelding 3 Natrium reageert heftig met water.
vrijkomt bij de reactie.
127
Inhoud
THEORIE
Metalen
DE SCHROOTHOOP
Nieuwe metalen produceren is een hele onderneming. Het is daarom
de moeite waard om zuinig te zijn op de al bestaande metalen. Bij de
metaalhandel kun je al deze gebruikte metalen inleveren.
1 Eigenschappen van metalen 126
2 Reacties van metalen 136
3 Productie van metalen 142
4 Duurzaam gebruik van
metalen 151
PRACTICA 160
AFSLUITING
Leerstofoverzicht 171
Extra oefenen 174
Flitskaarten
,
, HOOFDSTUK 6 Metalen
1 Eigenschappen van metalen
LEERDOELEN
6.1.1 Je kunt enkele gemeenschappelijke eigenschappen van metalen noemen.
6.1.2 Je kunt edelmetalen en hun belangrijkste eigenschappen noemen.
6.1.3 Je kunt enkele onedele metalen en hun belangrijkste eigenschappen noemen.
6.1.4 Je kunt enkele legeringen en hun belangrijkste eigenschappen noemen.
6.1.5 Je kunt enkele zware metalen en hun schadelijke effecten noemen.
TAXONOMIE LEERDOELEN EN OPDRACHTEN
6.1.1 6.1.2 6.1.3 6.1.4 6.1.5 1.1.5*
Onthouden 2 1ab 1c, 7 3a, 4abc, 6, 9a 5ab
Begrijpen 8 3b, 12 11, 13a, 13d
Toepassen 9bc 13b
Analyseren 10ab 13c
* Dit leerdoel is eerder behandeld.
Metalen kom je op allerlei plaatsen tegen. Metalen lijken veel op elkaar, maar zijn toch
verschillend. Lood is bijvoorbeeld geschikt om mee te solderen, maar is ongeschikt voor
het maken van sieraden.
METALEN
PROEF 1 Goud (afbeelding 1a) en lood (afbeelding 1b) zijn metalen die je waarschijnlijk weleens
hebt gezien. Als je goud vergelijkt met lood, zie je dat ze beide:
• blinken als je ze poetst;
• stroom geleiden;
• buigzaam zijn;
• warmte geleiden.
Deze eigenschappen hebben alle metalen met elkaar gemeen. De meeste metalen
zijn ook vaste stoffen bij kamertemperatuur. Het enige metaal dat vloeibaar is bij
kamertemperatuur is kwik, met een smeltpunt van −39 °C.
Op aarde komen ongeveer zeventig verschillende metalen voor. De meest voorkomende
metalen in de aardkorst zijn aluminium (8,3%), ijzer (5,6%) en calcium (4,1%). De meeste
metalen op aarde vind je in de vorm van verbindingen.
afbeelding 1 Goud en lood hebben een aantal dezelfde eigenschappen.
a goud b lood
126
, PARAGRAAF 1 HOOFDSTUK 6 Metalen
Naast overeenkomsten zijn er ook grote verschillen tussen metalen. Scheikundigen
verdelen metalen in edele metalen en onedele metalen.
EDELMETALEN
Een trouwring wordt vaak gemaakt van goud. Goud is een zeldzaam metaal. Daarom is
het kostbaar. Maar dat is niet de enige reden dat goud voor trouwringen wordt gebruikt.
Het is ook een metaal dat eeuwig meegaat. Goud is een van de weinige metalen die je
als element in de natuur kunt vinden. Goudzoekers vinden goudklompjes bijvoorbeeld op
de bodem van rivieren. Omdat goud niet reageert met water en lucht noem je het een
edelmetaal.
Platina (afbeelding 2) is ook een edelmetaal. Het is zeer zeldzaam en wordt ook als
klompje in de natuur gevonden. Het wordt ook in sieraden gebruikt, want het zal niet
vergaan. Andere edelmetalen zijn zilver en wolfraam.
afbeelding 2 Een edelmetaal kun je
combineren met een edelsteen. Ze gaan
beide voor eeuwig mee.
ONEDELE METALEN
PROEF 2+3 Niet elk metaal gaat zolang mee als goud en platina. IJzer vind je nergens in de natuur als
element, maar wel als oxide (roest). Een metaal dat kan worden aangetast door water en
zuurstof noem je een onedel metaal.
Sommige metalen zijn zo onedel dat ze fel
reageren met zuurstof of water. Natrium is
zo onedel dat het gevaarlijk is om het met
water te mengen (afbeelding 3). Natrium
wordt in een potje olie bewaard, zodat er
geen zuurstof bij kan komen. De reactie die
optreedt als natrium met water in
aanraking komt is:
2 Na(s) + 2 H2O(l) → 2 NaOH(aq) + H2(g)
Het waterstof dat ontstaat is explosief
en zal ontbranden door de warmte die afbeelding 3 Natrium reageert heftig met water.
vrijkomt bij de reactie.
127
