DWANGBEHANDELINGEN EN DWANGMAATREGELEN IN DE PSY SAMENVATTINGSKAART ETHIEK EN RECHT
DWANGBEHANDELING heeft te maken met de behandeling van de betrokken.
Gericht op verbetering van de stoornis en het wegnemen van gevaar.
Wanneer eenmaal de beslissing over de toelaatbaarheid van de VERSCHIL DWANG EN DRANG.
dwangbehandeling heeft genomen, kan deze zich over een langere periode Dwang en drang zijn vormen van beïnvloeding die beogen om iemand iets te laten
uitstrekken. ondergaan of iemand aan te zetten tot bepaald handelen, hetzij bepaald handelen juist
In de PSY betekent dat, dat dwangbehandeling niet alleen een rol kan spelen bij na te laten. Daarmee wordt iemands keuzevrijheid beperkt of zelfs, bij toepassing van
mensen met acute problemen, maar ook bij chronische psychiatrische mensen. dwang, geheel weggenomen. Dit kan in Nederland volgens de Wet Bopz alleen om
gevaar in het kader van een psychiatrische stoornis af te wenden - voor de patiënt zelf
DWANGMAATREGELEN (of dwangmiddelen) gaat uitsluitend over acute
of voor anderen.
situaties.
Het gaat om situaties waarin besloten wordt tot eenmalig ingrijpen.
- Bij dwang in de ggz wordt iemand tegen zijn of haar wil opgenomen in een
Dwangmaatregelen hebben als doel een noodsituatie onder controle te brengen.
psychiatrisch ziekenhuis of krijgt deze een vrijheidsbeperkende maatregel opgelegd
En hebben dus geen betrekking op therapie in de zin van genezing op langere
tijdens het proces van opnemen of tijdens het verblijf in de instelling. Dat kan
ROL VAN DE RECHTERLIJKE MACHT IN VERPLICHTE ZORG bijvoorbeeld nodig zijn bij agressie jegens derden, suïcidaliteit of ernstige
1. Goedkeuring van zorgmachtigingen verwaarlozing.
De rechter is betrokken bij het goedkeuren van een zorgmachtiging op basis van - Drang (bijvoorbeeld bemoeizorg) is minder ingrijpend dan dwang. Bij drang behoudt
de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Een zorgmachtiging de patiënt keuzevrijheid, maar sommige keuzeopties worden aantrekkelijk of juist
wordt aangevraagd als verplichte zorg buiten een crisissituatie nodig is. onaantrekkelijk gemaakt, of aan bepaalde voorwaarden verbonden. Vaak betekent dit
een keuze tussen twee kwaden (bijvoorbeeld medicatie accepteren of een gedwongen
Procedure: opname). Drang beperkt net als dwang iemands vrijheid, maar laat de patiënt nog
1) De behandelaar of een hulpverlener stelt een plan op waarin verplichte ruimte en vormt niet per se een inbreuk op de relatie met de hulpverlener
zorg wordt onderbouwd.
2) De Officier van Justitie dient de aanvraag in bij de rechtbank. * de scheidslijn tussen dwang en drang is niet altijd heel goed te trekken.
3) De rechter beoordeelt of de wettelijke criteria voor verplichte zorg zijn DRANG: ‘offer you can’t refuse’: je bent bijna wel gedwongen om het aanbod aan te nemen,
vervuld. omdat het alternatief ernstig in je nadeel is. Brengt ook wel het continuüm in dwang, waarbij
2. Beslissen over crisismaatregelen
Bij acute situaties kan een burgemeester een crisismaatregel nemen, maar deze INFO INSPECTIE GEZONDHEIDSZORG EN JEUGD
moet binnen drie dagen worden bekrachtigd door een rechter. ETHIEK EN RECHT
De rechter beoordeelt: Twee belangrijke wetten gaan over dwang in de zorg:
- Of de situatie ernstig genoeg is. - de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)
- Of er geen andere oplossingen mogelijk zijn. - de Wet zorg en dwang (Wzd) en bestuurlijke afspraken
- Of de rechten van de patiënt voldoende gewaarborgd blijven. In de Wvggz en de Wzd staat welke regels en werkwijzen gelden bij verplichte en
3. Toetsing van proportionaliteit en subsidiariteit onvrijwillige zorg.
De rechter toetst of de verplichte zorg: - De Wvggz regelt de rechten van mensen met psychische stoornissen, bij verplichte zorg in de
- Proportioneel is: Is de zorg in verhouding tot het gevaar dat de patiënt ggz.
vormt? - De Wzd regelt de rechten van mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een
psychogeriatrische aandoening (zoals dementie), die onvrijwillige zorg krijgen. Daarnaast
- Subsidiair is: Zijn alle andere, minder ingrijpende opties geprobeerd of regelt de Wzd onvrijwillige opnames van mensen.
overwogen?
4. Horen van de patiënt Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo). De Wgbo geeft
Bij het beslissen over een zorgmachtiging of crisismaatregel wordt de patiënt in bijzondere situaties de mogelijkheid om een geneeskundige behandeling uit te
altijd gehoord. voeren als de cliënt dit niet wil. Soms is het daarbij nodig om de vrijheid van de cliënt
De patiënt mag zichzelf verdedigen of een advocaat inschakelen. kort te beperken. Het kan bijvoorbeeld nodig zijn om een cliënt kort vast te houden
tijdens het geven van medicatie.
Wanneer is de rechter nodig?
1. Zorgmachtiging (Wvggz). Voor langdurige verplichte zorg. Wet publieke gezondheid (Wpg)
Initiatiefnemer: Meestal een psychiater, met steun van de behandelaar Vanuit de Wpg kan een voorzitter van een veiligheidsregio of een burgemeester
of zorginstelling. maatregelen nemen die iemand dwingen om iets (niet) te doen. Bijvoorbeeld als er een
De rechter toetst op basis van rapporten van hulpverleners en eventuele ernstig gevaar is voor de volksgezondheid door verspreiding van een besmettelijke
getuigenissen. ziekte. Die maatregelen zijn bijvoorbeeld:
2. Crisismaatregel. Voor acute situaties waarbij direct gevaar bestaat. - een verblijf in een afgesloten ruimte in een ziekenhuis (gedwongen isolatie)
Burgemeester stelt de maatregel vast, maar de rechter controleert deze - apart van anderen blijven, thuis of ergens anders (quarantaine)
binnen drie dagen. - een verbod op het uitvoeren van bepaalde werkzaamheden
DWANGBEHANDELING heeft te maken met de behandeling van de betrokken.
Gericht op verbetering van de stoornis en het wegnemen van gevaar.
Wanneer eenmaal de beslissing over de toelaatbaarheid van de VERSCHIL DWANG EN DRANG.
dwangbehandeling heeft genomen, kan deze zich over een langere periode Dwang en drang zijn vormen van beïnvloeding die beogen om iemand iets te laten
uitstrekken. ondergaan of iemand aan te zetten tot bepaald handelen, hetzij bepaald handelen juist
In de PSY betekent dat, dat dwangbehandeling niet alleen een rol kan spelen bij na te laten. Daarmee wordt iemands keuzevrijheid beperkt of zelfs, bij toepassing van
mensen met acute problemen, maar ook bij chronische psychiatrische mensen. dwang, geheel weggenomen. Dit kan in Nederland volgens de Wet Bopz alleen om
gevaar in het kader van een psychiatrische stoornis af te wenden - voor de patiënt zelf
DWANGMAATREGELEN (of dwangmiddelen) gaat uitsluitend over acute
of voor anderen.
situaties.
Het gaat om situaties waarin besloten wordt tot eenmalig ingrijpen.
- Bij dwang in de ggz wordt iemand tegen zijn of haar wil opgenomen in een
Dwangmaatregelen hebben als doel een noodsituatie onder controle te brengen.
psychiatrisch ziekenhuis of krijgt deze een vrijheidsbeperkende maatregel opgelegd
En hebben dus geen betrekking op therapie in de zin van genezing op langere
tijdens het proces van opnemen of tijdens het verblijf in de instelling. Dat kan
ROL VAN DE RECHTERLIJKE MACHT IN VERPLICHTE ZORG bijvoorbeeld nodig zijn bij agressie jegens derden, suïcidaliteit of ernstige
1. Goedkeuring van zorgmachtigingen verwaarlozing.
De rechter is betrokken bij het goedkeuren van een zorgmachtiging op basis van - Drang (bijvoorbeeld bemoeizorg) is minder ingrijpend dan dwang. Bij drang behoudt
de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Een zorgmachtiging de patiënt keuzevrijheid, maar sommige keuzeopties worden aantrekkelijk of juist
wordt aangevraagd als verplichte zorg buiten een crisissituatie nodig is. onaantrekkelijk gemaakt, of aan bepaalde voorwaarden verbonden. Vaak betekent dit
een keuze tussen twee kwaden (bijvoorbeeld medicatie accepteren of een gedwongen
Procedure: opname). Drang beperkt net als dwang iemands vrijheid, maar laat de patiënt nog
1) De behandelaar of een hulpverlener stelt een plan op waarin verplichte ruimte en vormt niet per se een inbreuk op de relatie met de hulpverlener
zorg wordt onderbouwd.
2) De Officier van Justitie dient de aanvraag in bij de rechtbank. * de scheidslijn tussen dwang en drang is niet altijd heel goed te trekken.
3) De rechter beoordeelt of de wettelijke criteria voor verplichte zorg zijn DRANG: ‘offer you can’t refuse’: je bent bijna wel gedwongen om het aanbod aan te nemen,
vervuld. omdat het alternatief ernstig in je nadeel is. Brengt ook wel het continuüm in dwang, waarbij
2. Beslissen over crisismaatregelen
Bij acute situaties kan een burgemeester een crisismaatregel nemen, maar deze INFO INSPECTIE GEZONDHEIDSZORG EN JEUGD
moet binnen drie dagen worden bekrachtigd door een rechter. ETHIEK EN RECHT
De rechter beoordeelt: Twee belangrijke wetten gaan over dwang in de zorg:
- Of de situatie ernstig genoeg is. - de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)
- Of er geen andere oplossingen mogelijk zijn. - de Wet zorg en dwang (Wzd) en bestuurlijke afspraken
- Of de rechten van de patiënt voldoende gewaarborgd blijven. In de Wvggz en de Wzd staat welke regels en werkwijzen gelden bij verplichte en
3. Toetsing van proportionaliteit en subsidiariteit onvrijwillige zorg.
De rechter toetst of de verplichte zorg: - De Wvggz regelt de rechten van mensen met psychische stoornissen, bij verplichte zorg in de
- Proportioneel is: Is de zorg in verhouding tot het gevaar dat de patiënt ggz.
vormt? - De Wzd regelt de rechten van mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een
psychogeriatrische aandoening (zoals dementie), die onvrijwillige zorg krijgen. Daarnaast
- Subsidiair is: Zijn alle andere, minder ingrijpende opties geprobeerd of regelt de Wzd onvrijwillige opnames van mensen.
overwogen?
4. Horen van de patiënt Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo). De Wgbo geeft
Bij het beslissen over een zorgmachtiging of crisismaatregel wordt de patiënt in bijzondere situaties de mogelijkheid om een geneeskundige behandeling uit te
altijd gehoord. voeren als de cliënt dit niet wil. Soms is het daarbij nodig om de vrijheid van de cliënt
De patiënt mag zichzelf verdedigen of een advocaat inschakelen. kort te beperken. Het kan bijvoorbeeld nodig zijn om een cliënt kort vast te houden
tijdens het geven van medicatie.
Wanneer is de rechter nodig?
1. Zorgmachtiging (Wvggz). Voor langdurige verplichte zorg. Wet publieke gezondheid (Wpg)
Initiatiefnemer: Meestal een psychiater, met steun van de behandelaar Vanuit de Wpg kan een voorzitter van een veiligheidsregio of een burgemeester
of zorginstelling. maatregelen nemen die iemand dwingen om iets (niet) te doen. Bijvoorbeeld als er een
De rechter toetst op basis van rapporten van hulpverleners en eventuele ernstig gevaar is voor de volksgezondheid door verspreiding van een besmettelijke
getuigenissen. ziekte. Die maatregelen zijn bijvoorbeeld:
2. Crisismaatregel. Voor acute situaties waarbij direct gevaar bestaat. - een verblijf in een afgesloten ruimte in een ziekenhuis (gedwongen isolatie)
Burgemeester stelt de maatregel vast, maar de rechter controleert deze - apart van anderen blijven, thuis of ergens anders (quarantaine)
binnen drie dagen. - een verbod op het uitvoeren van bepaalde werkzaamheden
