Burgerlijk recht 3 Literatuursamenvatting 2026
Week 1
Afwentelingsmechanismen
Mechanismen waardoor benadeelden hun schade geheel of gedeeltelijk op
anderen kunnen afwentelen. Denk aan sociale zekerheid, particuliere
verzekeringen, fondsen en het aansprakelijkheidsrecht.
Sociale zekerheid -> beoogt een bepaald bestaansminimum te garanderen.
Oftewel ervoor zorgen dat iemand in zijn basisbehoeften kan voorzien. Een
slachtoffer heeft hier altijd aanspraak op, ook al is iets haar/zijn eigen schuld. Het
is echter geen compensatie voor emotioneel leed.
Particuliere verzekering -> de omvang van de dekking wordt in de polis geregeld.
In dit verband moet worden onderscheiden de schadeverzekering en de
sommenverzekering. De schadeverzekering is voor het risico op bepaalde
schadeposten, een deel van deze posten worden verzekerd, zie art 7:944 BW. Bij
een sommenverzekering is er geen relatie tussen de schade en de uitkering,
voorbeeld van een sommenverzekering is een ongevallenverzekering, zie art
7:964 BW.
Fondsen -> dit is een pot met geld voor een bepaald doel. Op deze manier
compenseren slachtoffers wanneer het aansprakelijkheidsrecht niks kan bieden,
omdat er geen aansprakelijkheid is of omdat de aansprakelijke onvindbaar of
insolvent is. Er zijn niet voor alle situaties fondsen opgericht wat men als
onrechtmatig kan beschouwen. Fondsen spelen dus een marginale rol.
Aansprakelijkheidsrecht -> het slachtoffer kan, indien aan bepaalde voorwaarden
is voldaan, zijn schade afwentelen op de veroorzaker van de schade. De
mechanismen hebben tot gevolg dat de schade wordt gespreid over een grote
groep mensen (de verzekerden). Doel hiervan is het volledig compenseren van
het slachtoffer. Indien de benadeelde meerdere aanspraken tegelijk heeft, dient
er afstemming plaats te vinden om dubbele schadevergoeding te voorkomen. Om
te voorkomen dat de aansprakelijke persoon vrijuit gaat, hebben verzekeraars
het recht om de uitgekeerde bedragen van hem terug te vorderen, dit heet
subrogatie ex art 7:962 BW.
Bronnen van verbintenissen en samenloop
Uit de volgende bronnen kunnen verplichtingen tot betaling van een
schadevergoeding voortvloeien:
- Zaakwaarneming, art 6:198 BW.
- Onverschuldigde betaling, art 6:203 e.v. BW.
- Ongerechtvaardigde verrijking, art 6:212 BW.
- Overeenkomst (wanprestatie), art 6:74 BW.
- Onrechtmatige daad, titel 6.3 BW
De benadeelde kan in beginsel kiezen voor welk juridisch anker hij gaat. Echter
moet er wel aan de individuele toepassingsvoorwaarden van de gekozen
grondslag worden voldaan.
,Diverse grondslagen voor aansprakelijkheid o.g.v. onrechtmatige daad -> art
6:162 BW, art 6:166 BW, art 6:169 BW, art 6:170 BW, art 6:171-172 BW, art 6:173
BW, art 6:174 BW, art 6:175-178 BW en art 6:179 BW.
- Afdeling 6.3.3 -> regeling voor productaansprakelijkheid.
- Afdeling 6.3.3A -> oneerlijke handelspraktijken.
- Afdeling 6.3.4 -> aansprakelijkheid voor misleidende en vergelijkende
reclame.
- Afdeling 6.3.4A -> aansprakelijkheid bij elektronisch rechtsverkeer.
- Boek 7 BW -> werkgeversaansprakelijkheid en verkeersaansprakelijkheid.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen persoonlijke en kwalitatieve
aansprakelijkheid. Bij persoonlijke aansprakelijkheid heeft men zelf het schade
verwekkende gebeuren in het leven geroepen (onrechtmatige daad en
groepsaansprakelijkheid), oftewel schuldaansprakelijkheid. Bij de kwalitatieve
aansprakelijkheid moet men instaan voor personen tot wie men in een bepaalde
verhouding staat, bijvoorbeeld als ouder, voogd of werkgever. Ook moet men bij
kwalitatieve aansprakelijkheid instaan voor zaken waarvan men eigenaar,
bezitter, beheerder, producent of gebruiker is. De kwalitatieve aansprakelijkheid
kan ervoor zorgen dat iemand aansprakelijk is, terwijl hij part noch deel heeft aan
het ontstaan van de schade, hierdoor wordt het een risicoaansprakelijkheid
genoemd, er zijn uitzonderingen denkbaar zoals art 6:169 lid 2 BW.
Vestigingsfase en omvangsfase
De aansprakelijkheid is gevestigd als er voldaan is aan de vereisten van een
bepaalde grondslag (vestigingsfase). Er staat dan echter nog niet vast dat de
aansprakelijke de schade in volledige omvang dient te vergoeden. De omvang
wordt daarna pas bepaalt in de omvangsfase, zie afdeling 6.1.10 BW.
Verbod en aansprakelijkheid voor rechtmatige daad
In geval van een dreigende onrechtmatige daad of een herhaling van een
onrechtmatige daad kan degene wiens belang dreigt te worden aangetast een
verbod bij de rechter vorderen, art 3:296 BW. Dit kan versterkt worden met een
dwangsom, art 611a e.v. Rv. Vereist is dat er sprake is van een reële dreiging, de
eiser een belang bij het verbod heeft en het verbod moet voldoende zijn bepaald.
Benadeelden moeten in beginsel hun onevenredige schade vergoed krijgen.
Grondslag voor een recht op schadevergoeding kan de onrechtmatige daad zijn
of de rechtmatige daad. Bij de onrechtmatige daad beschouwt men de gedraging
onrechtmatig, ondanks de weigering van het verbod. Bij de rechtmatige daad
heeft men recht op schadevergoeding omdat de gedraging moet worden geduld,
omdat men die gedraging als rechtmatig beschouwt.
Voorbeeld recht op schadevergoeding -> art 6:168 BW, met onrechtmatige daad
als grondslag. Vordering tot verbod kan worden afgewezen wanneer de gedraging
o.g.v. ‘zwaarwegende maatschappelijke belangen’ behoort te worden geduld.
Verbod wordt dus afgewezen, maar benadeelde heeft nog wel recht op
schadevergoeding.
,Aansprakelijkheidsverzekering en verzekerbaarheid
De aansprakelijkheidsverzekering aan de kant van de aansprakelijke garandeert
dat de benadeelde zijn schade krijgt vergoed. Belangrijk voor de
aansprakelijkheid is de leeftijdsgrens van 14 jaar uit art 6:164 BW en art 6:169 lid
1 BW.
Met het oog op slachtofferbescherming heeft de wetgever het afsluiten van een
aansprakelijkheidsverzekering in bepaalde gevallen zelfs verplicht gesteld. Zie
bijvoorbeeld art 2 Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen. Een
probleem is echter dat de verzekeringsmarkt wel bereid moet zijn om het risico
te verzekeren.
Of iets verzekerbaar is hangt van een aantal factoren af. Een belangrijke factor is
de vraag of de verzekeraar de kans dat het risico zich verwezenlijkt en de
omvang van de schade die dan ontstaat kan inschatten, anders kan de
verzekeraar immers niet goed de hoogte van de premie bepalen.
Prospective overruling -> aansprakelijkheid aannemen waar de verzekeraar
geen rekening mee heeft gehouden kan alleen invloed hebben op toekomstige
gevallen. Probleem hiervan is dat degene die de zaak aanhangig heeft gemaakt,
geen schadevergoeding krijgt, maar slechts slachtoffers na hem. Heirdoor
moedig je slachtoffers niet aan om een zaak aanhangig te maken.
Action directe -> benadeelde heeft een zelfstandig vorderingsrecht jegens de
verzekeraar zodat faillissement van de verzekerde aansprakelijke hem niet raakt.
Opzetclausules -> als deze aanwezig zijn is de verzekeraar niet verplicht om
schade uit te keren wanneer de verzekerde opzettelijk onrechtmatig schade
toebracht.
Van schuld naar risico
Ook buiten gevallen van persoonlijke verwijtbaarheid kan aansprakelijkheid
worden aangenomen. Reden hiervoor is de technische en industriële
ontwikkeling, er kwamen steeds meer bronnen van gevaar die schade konden
toebrengen zonder dat dit goed op een persoonlijk verwijt viel terug te voeren.
Risicoaansprakelijkheden hebben echter niet altijd betrekking op de risico’s van
de moderne samenleving. Er bestaat bijvoorbeeld ook risicoaansprakelijkheid van
ouders voor kinderen jonger dan 14 jaar, art 6:169 lid 1 BW.
Sommige risicoaansprakelijkheden komen in feite neer op aansprakelijkheid voor
rechtmatige daad. Denk aan aansprakelijkheid van de bezitter van een dier, art
6:179 BW, de aansprakelijkheid van de werkgever voor veroorzaakte schade door
werknemer, art 6:170 BW of aan aansprakelijkheid van ouders voor kinderen
jonger dan 14 jaar, art 6:169 lid 1 BW.
Rechtvaardiging voor risicoaansprakelijkheid:
- Gevaar -> wie gevaar vermeerdert, vermeerdert zijn aansprakelijkheid.
- Profijt van zaak of activiteit -> wie de lusten heeft moet ook de lasten
dragen.
- Vermogen om de schade te dragen -> het is niet billijk om de door het
gebrekkige product veroorzaakte schade te laten bij de benadeelde. Veel
beter kan men dit afwentelen op de producent, omdat hij zich tegen
, wettelijke aansprakelijkheden kan verzekeren en de daarvoor te betalen
premies kan doorberekenen aan afnemers.
- Verzekerbaarheid -> de aansprakelijk te stellen persoon is de meest
aangewezen figuur om zich tegen onderhavige schade te verzekeren.
Week 1
Afwentelingsmechanismen
Mechanismen waardoor benadeelden hun schade geheel of gedeeltelijk op
anderen kunnen afwentelen. Denk aan sociale zekerheid, particuliere
verzekeringen, fondsen en het aansprakelijkheidsrecht.
Sociale zekerheid -> beoogt een bepaald bestaansminimum te garanderen.
Oftewel ervoor zorgen dat iemand in zijn basisbehoeften kan voorzien. Een
slachtoffer heeft hier altijd aanspraak op, ook al is iets haar/zijn eigen schuld. Het
is echter geen compensatie voor emotioneel leed.
Particuliere verzekering -> de omvang van de dekking wordt in de polis geregeld.
In dit verband moet worden onderscheiden de schadeverzekering en de
sommenverzekering. De schadeverzekering is voor het risico op bepaalde
schadeposten, een deel van deze posten worden verzekerd, zie art 7:944 BW. Bij
een sommenverzekering is er geen relatie tussen de schade en de uitkering,
voorbeeld van een sommenverzekering is een ongevallenverzekering, zie art
7:964 BW.
Fondsen -> dit is een pot met geld voor een bepaald doel. Op deze manier
compenseren slachtoffers wanneer het aansprakelijkheidsrecht niks kan bieden,
omdat er geen aansprakelijkheid is of omdat de aansprakelijke onvindbaar of
insolvent is. Er zijn niet voor alle situaties fondsen opgericht wat men als
onrechtmatig kan beschouwen. Fondsen spelen dus een marginale rol.
Aansprakelijkheidsrecht -> het slachtoffer kan, indien aan bepaalde voorwaarden
is voldaan, zijn schade afwentelen op de veroorzaker van de schade. De
mechanismen hebben tot gevolg dat de schade wordt gespreid over een grote
groep mensen (de verzekerden). Doel hiervan is het volledig compenseren van
het slachtoffer. Indien de benadeelde meerdere aanspraken tegelijk heeft, dient
er afstemming plaats te vinden om dubbele schadevergoeding te voorkomen. Om
te voorkomen dat de aansprakelijke persoon vrijuit gaat, hebben verzekeraars
het recht om de uitgekeerde bedragen van hem terug te vorderen, dit heet
subrogatie ex art 7:962 BW.
Bronnen van verbintenissen en samenloop
Uit de volgende bronnen kunnen verplichtingen tot betaling van een
schadevergoeding voortvloeien:
- Zaakwaarneming, art 6:198 BW.
- Onverschuldigde betaling, art 6:203 e.v. BW.
- Ongerechtvaardigde verrijking, art 6:212 BW.
- Overeenkomst (wanprestatie), art 6:74 BW.
- Onrechtmatige daad, titel 6.3 BW
De benadeelde kan in beginsel kiezen voor welk juridisch anker hij gaat. Echter
moet er wel aan de individuele toepassingsvoorwaarden van de gekozen
grondslag worden voldaan.
,Diverse grondslagen voor aansprakelijkheid o.g.v. onrechtmatige daad -> art
6:162 BW, art 6:166 BW, art 6:169 BW, art 6:170 BW, art 6:171-172 BW, art 6:173
BW, art 6:174 BW, art 6:175-178 BW en art 6:179 BW.
- Afdeling 6.3.3 -> regeling voor productaansprakelijkheid.
- Afdeling 6.3.3A -> oneerlijke handelspraktijken.
- Afdeling 6.3.4 -> aansprakelijkheid voor misleidende en vergelijkende
reclame.
- Afdeling 6.3.4A -> aansprakelijkheid bij elektronisch rechtsverkeer.
- Boek 7 BW -> werkgeversaansprakelijkheid en verkeersaansprakelijkheid.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen persoonlijke en kwalitatieve
aansprakelijkheid. Bij persoonlijke aansprakelijkheid heeft men zelf het schade
verwekkende gebeuren in het leven geroepen (onrechtmatige daad en
groepsaansprakelijkheid), oftewel schuldaansprakelijkheid. Bij de kwalitatieve
aansprakelijkheid moet men instaan voor personen tot wie men in een bepaalde
verhouding staat, bijvoorbeeld als ouder, voogd of werkgever. Ook moet men bij
kwalitatieve aansprakelijkheid instaan voor zaken waarvan men eigenaar,
bezitter, beheerder, producent of gebruiker is. De kwalitatieve aansprakelijkheid
kan ervoor zorgen dat iemand aansprakelijk is, terwijl hij part noch deel heeft aan
het ontstaan van de schade, hierdoor wordt het een risicoaansprakelijkheid
genoemd, er zijn uitzonderingen denkbaar zoals art 6:169 lid 2 BW.
Vestigingsfase en omvangsfase
De aansprakelijkheid is gevestigd als er voldaan is aan de vereisten van een
bepaalde grondslag (vestigingsfase). Er staat dan echter nog niet vast dat de
aansprakelijke de schade in volledige omvang dient te vergoeden. De omvang
wordt daarna pas bepaalt in de omvangsfase, zie afdeling 6.1.10 BW.
Verbod en aansprakelijkheid voor rechtmatige daad
In geval van een dreigende onrechtmatige daad of een herhaling van een
onrechtmatige daad kan degene wiens belang dreigt te worden aangetast een
verbod bij de rechter vorderen, art 3:296 BW. Dit kan versterkt worden met een
dwangsom, art 611a e.v. Rv. Vereist is dat er sprake is van een reële dreiging, de
eiser een belang bij het verbod heeft en het verbod moet voldoende zijn bepaald.
Benadeelden moeten in beginsel hun onevenredige schade vergoed krijgen.
Grondslag voor een recht op schadevergoeding kan de onrechtmatige daad zijn
of de rechtmatige daad. Bij de onrechtmatige daad beschouwt men de gedraging
onrechtmatig, ondanks de weigering van het verbod. Bij de rechtmatige daad
heeft men recht op schadevergoeding omdat de gedraging moet worden geduld,
omdat men die gedraging als rechtmatig beschouwt.
Voorbeeld recht op schadevergoeding -> art 6:168 BW, met onrechtmatige daad
als grondslag. Vordering tot verbod kan worden afgewezen wanneer de gedraging
o.g.v. ‘zwaarwegende maatschappelijke belangen’ behoort te worden geduld.
Verbod wordt dus afgewezen, maar benadeelde heeft nog wel recht op
schadevergoeding.
,Aansprakelijkheidsverzekering en verzekerbaarheid
De aansprakelijkheidsverzekering aan de kant van de aansprakelijke garandeert
dat de benadeelde zijn schade krijgt vergoed. Belangrijk voor de
aansprakelijkheid is de leeftijdsgrens van 14 jaar uit art 6:164 BW en art 6:169 lid
1 BW.
Met het oog op slachtofferbescherming heeft de wetgever het afsluiten van een
aansprakelijkheidsverzekering in bepaalde gevallen zelfs verplicht gesteld. Zie
bijvoorbeeld art 2 Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen. Een
probleem is echter dat de verzekeringsmarkt wel bereid moet zijn om het risico
te verzekeren.
Of iets verzekerbaar is hangt van een aantal factoren af. Een belangrijke factor is
de vraag of de verzekeraar de kans dat het risico zich verwezenlijkt en de
omvang van de schade die dan ontstaat kan inschatten, anders kan de
verzekeraar immers niet goed de hoogte van de premie bepalen.
Prospective overruling -> aansprakelijkheid aannemen waar de verzekeraar
geen rekening mee heeft gehouden kan alleen invloed hebben op toekomstige
gevallen. Probleem hiervan is dat degene die de zaak aanhangig heeft gemaakt,
geen schadevergoeding krijgt, maar slechts slachtoffers na hem. Heirdoor
moedig je slachtoffers niet aan om een zaak aanhangig te maken.
Action directe -> benadeelde heeft een zelfstandig vorderingsrecht jegens de
verzekeraar zodat faillissement van de verzekerde aansprakelijke hem niet raakt.
Opzetclausules -> als deze aanwezig zijn is de verzekeraar niet verplicht om
schade uit te keren wanneer de verzekerde opzettelijk onrechtmatig schade
toebracht.
Van schuld naar risico
Ook buiten gevallen van persoonlijke verwijtbaarheid kan aansprakelijkheid
worden aangenomen. Reden hiervoor is de technische en industriële
ontwikkeling, er kwamen steeds meer bronnen van gevaar die schade konden
toebrengen zonder dat dit goed op een persoonlijk verwijt viel terug te voeren.
Risicoaansprakelijkheden hebben echter niet altijd betrekking op de risico’s van
de moderne samenleving. Er bestaat bijvoorbeeld ook risicoaansprakelijkheid van
ouders voor kinderen jonger dan 14 jaar, art 6:169 lid 1 BW.
Sommige risicoaansprakelijkheden komen in feite neer op aansprakelijkheid voor
rechtmatige daad. Denk aan aansprakelijkheid van de bezitter van een dier, art
6:179 BW, de aansprakelijkheid van de werkgever voor veroorzaakte schade door
werknemer, art 6:170 BW of aan aansprakelijkheid van ouders voor kinderen
jonger dan 14 jaar, art 6:169 lid 1 BW.
Rechtvaardiging voor risicoaansprakelijkheid:
- Gevaar -> wie gevaar vermeerdert, vermeerdert zijn aansprakelijkheid.
- Profijt van zaak of activiteit -> wie de lusten heeft moet ook de lasten
dragen.
- Vermogen om de schade te dragen -> het is niet billijk om de door het
gebrekkige product veroorzaakte schade te laten bij de benadeelde. Veel
beter kan men dit afwentelen op de producent, omdat hij zich tegen
, wettelijke aansprakelijkheden kan verzekeren en de daarvoor te betalen
premies kan doorberekenen aan afnemers.
- Verzekerbaarheid -> de aansprakelijk te stellen persoon is de meest
aangewezen figuur om zich tegen onderhavige schade te verzekeren.
