Financieel-economische criminaliteit
Inhoudsopgave
Kennisclip 1.................................................................................................................................2
Kennisclip 2.................................................................................................................................4
Kennisclip 3.................................................................................................................................6
Kennisclip 4.................................................................................................................................8
Kennisclip 5...............................................................................................................................10
Kennisclip 6...............................................................................................................................12
Kennisclip 7...............................................................................................................................15
Hoofdstuk 1: Wat is witteboordencriminaliteit?.......................................................................19
Hoofdstuk 2: Wie zijn de daders van witteboordencriminaliteit?............................................24
Hoofdstuk 3: het verklaren van witteboordencriminaliteit......................................................34
Hoofdstuk 4: de uitleg van witteboordencriminaliteit..............................................................44
Hoofdstuk 5: de uitleg van witteboordencriminaliteit..............................................................47
Hoofdstuk 6: Financiële delicten in de gezondheidszorg, hypotheken, beveiliging, markten en
crisis...........................................................................................................................................53
Hoofdstuk 7: Bedrijfscriminaliteit.............................................................................................61
Hoofdstuk 8: de symbolische constructie van mogelijkheden.................................................66
Hoofdstuk 10: Wettelijke controles...........................................................................................78
Hoofdstuk 11: kansen en situationele preventie van witteboordencriminaliteit.....................83
Hoofdstuk 12: kansen en de toekomst van witteboordencriminaliteit....................................87
,Kennisclip 1
Sutherland introduceerde de term ‘white collar crime’ en was de eerste criminoloog die een benaming
voor deze groep had. Hij vond dat zijn collega’s enkel naar de armere, lage klasse keek voor
criminaliteit en hij wilde een blik werken op de sociale elite en hun criminaliteit. De voorloper van
Sutherland was Edward Ross.
Sutherlands woede kwam vanuit de fraude gepleegd in de eerste en tweede wereldoorlog waar de
Amerikaanse bedrijven veel misbruik van maakten.
Er zijn verschillende definities van witteboordencriminaliteit. Volgens Sutherland is het: crime
committed by a person of respectability and high social status in the course of his occupation
(Sutherland, 1949). Dus misdaden van mensen met een hoge maatschappelijke positie die
gerespecteerd zijn en dat doen bij de uitoefening van hun beroep of bedrijf.
Sutherland maakte dus onderscheid tussen mensen met een lage maatschappelijke positie (de blauwe
boorden) en een hoge maatschappelijke positie (de witte boorden). En het gaat dus enkel om de
delicten die ze in hun rol als functionaris binnen een bedrijf plegen, dus niet in het privéleven. Gezien
de misdaden had Sutherland het niet alleen uit de misdaden uit het Wetboek van Strafrecht, maar hij
vond dat de maatschappelijke elite veelal uit de sfeer van de zaken en de handel door hun invloed in
staat was hun schadelijk gedrag buiten bereik van het strafrecht te houden. En als het uiteindelijk wel
werd bestraft, was dit eerder in het privaatrecht of het bestuursrecht. Maar als je kijkt naar die
overtredingen dan gelden daar dezelfde criteria die je zou hanteren binnen het strafrecht. Namelijk dat
het gedrag schadelijk is en dat het verwijtbaar is. Zo trok Sutherland de term criminaliteit ook over het
bestuursrecht en privaatrecht.
Naast lof kreeg Sutherland ook kritiek op zijn definitie van witteboordencriminaliteit. Ten eerste op
zijn uitleg van het begrip ‘crimes’. Juristen vonden deze uitleg veel te breed, omdat je criminaliteit
enkel de gedragingen binnen het strafrecht zo kan noemen. Sutherland was het hier niet mee eens,
want zo kon je dit niet bestuderen als criminaliteit en zo was de kans erg klein dat
witteboordencriminelen berecht en vervolgd konden worden voor hun daden.
Kritische criminologen vonden deze uitleg veel te smal. Zij willen de binding aan een type recht
helemaal loslaten. En de definitie van ‘crime’ koppelen aan ‘harm’: de verrichte sociale schade die is
veroorzaakt.
Een tweede punt van kritiek gaat over de hoge sociale status gekoppeld aan het begrip
witteboordencriminaliteit. Wanneer spreek je van blauwe boord en wanneer verschiet dit naar witte
boord? Tegenwoordig is de samenleving veel diffuser. Door automatisering en digitalisering zijn
allerlei vormen van fraude die vroeger enkel gepleegd konden worden door personen met een hoge
SES, nu bereikbaar voor iedereen.
,Het derde kritiekpuntje ging over het feit dat het gedurende bezigheden van het beroep of bedrijf
gebeurt. Tussen het beroep en bedrijf kunnen al twee verschillende vormen van misdaad beschreven
worden als je kijkt naar de motivatie. Enerzijds kunnen ze hun beroep of bedrijf misbruiken voor het
eigen gewin. Anderzijds kunnen daders hun positie gebruiken om misdrijven te plegen in de naam van
gewin voor het bedrijf of om de organisatorische doelen te bereiken. Omdat het om twee verschillende
motivaties gaat, zijn er ook twee nieuwe begrippen geïntroduceerd:
1. Voor individueel gewin: occupational crime.
2. Voor het belang/namens de organisatie: corporate crime.
Er kunnen ook mengvormen zijn. Bijvoorbeeld fraude door directeuren van ondernemingen. Hoewel
er kritiek is op de definitie van witteboordencriminaliteit, hebben we wel een pakkende en typerende
definitie voor dit type criminaliteit.
, Kennisclip 2
De definitie van Corporate crime (bedrijfscriminaliteit) is: any act committed by corporations that is
punished by the state, regardless of whether it is punished under administrative, civil or criminal law
(Clinard & Yeager, 1980).
Net als Sutherland beperken zij de definitie van criminaliteit niet enkel tot gedragingen vanuit het
strafrecht, maar ook van het privaat- en bestuursrecht. Ook stelden zij vast dat 2/3 van de Amerikaanse
bedrijven wetsovertredingen pleegt en 42% is recidivist.
Een paar jaar later bracht Van de Bunt de definitie naar Nederland onder de term
organisatiecriminaliteit: onder organisatiecriminaliteit dienen die misdrijven te worden begrepen die
individueel of groepsgewijs door leden van een gerespecteerde en bonafide organisatie worden
gepleegd binnen het kader van de uitoefening van organisatorische taken.
Het verschil tussen de definitie van Clinard & Yeager en Van de Bunt is dat het duo spreekt over
criminaliteit van een organisatie en Van de Bunt over criminaliteit van een persoon. Dit is een
belangrijk vraagstuk: hebben we het over de criminele gedragingen van een organisatie of van een
groep mensen? Het zijn mensen die een misdrijf plegen, maar ze doen dit namens of voor een
organisatie. Managers kunnen komen en gaan, maar de criminaliteit binnen een organisatie blijft dan
toch bestaan. Het ligt er ook aan wat je wil onderzoeken wat relevant is.
Ook wordt gekeken naar het verschil tussen organisatiecriminaliteit en georganiseerde criminaliteit.
Bij de georganiseerde criminaliteit gaat het om samenwerkingsverbanden tussen mensen die louter
samenwerken om misdrijven te plegen en daarvan rijk te worden. Terwijl bij organisatiecriminaliteit
het om normale bedrijven gaat die crimineel bijklussen. Bij georganiseerde criminaliteit gaat het om
informele banden en bij de organisatiecriminaliteit om formele organisaties, bijvoorbeeld omdat ze een
rechtspersoon zijn. Toch is er ook kritiek op dit onderscheid, omdat er van een soort onderscheid uit
wordt gegaan van de onderwereld tegen de ‘nette’ bovenwereld, terwijl de praktijk allerlei
mengvormen laat zien.
Er zijn verschillende soorten misdrijven te plegen. Typologieën kunnen op grond van verschillende
categorieën worden gemaakt, zoals de aard van de organisatie, de aard van de bedrijfstak, de aard van
de activiteiten, de aard van de overtreden regels of de aard van de schade. Er zal al snel overlap zijn,
omdat de aard van de bedrijfsactiviteit vaak ook bepaald welk type regel daarvoor geldt en welke
schade daarmee wordt veroorzaakt.
Er zijn 6 soorten organisatiecriminaliteit te onderscheiden:
1. Milieucriminaliteit: de overtreding van milieuwetgeving.
Inhoudsopgave
Kennisclip 1.................................................................................................................................2
Kennisclip 2.................................................................................................................................4
Kennisclip 3.................................................................................................................................6
Kennisclip 4.................................................................................................................................8
Kennisclip 5...............................................................................................................................10
Kennisclip 6...............................................................................................................................12
Kennisclip 7...............................................................................................................................15
Hoofdstuk 1: Wat is witteboordencriminaliteit?.......................................................................19
Hoofdstuk 2: Wie zijn de daders van witteboordencriminaliteit?............................................24
Hoofdstuk 3: het verklaren van witteboordencriminaliteit......................................................34
Hoofdstuk 4: de uitleg van witteboordencriminaliteit..............................................................44
Hoofdstuk 5: de uitleg van witteboordencriminaliteit..............................................................47
Hoofdstuk 6: Financiële delicten in de gezondheidszorg, hypotheken, beveiliging, markten en
crisis...........................................................................................................................................53
Hoofdstuk 7: Bedrijfscriminaliteit.............................................................................................61
Hoofdstuk 8: de symbolische constructie van mogelijkheden.................................................66
Hoofdstuk 10: Wettelijke controles...........................................................................................78
Hoofdstuk 11: kansen en situationele preventie van witteboordencriminaliteit.....................83
Hoofdstuk 12: kansen en de toekomst van witteboordencriminaliteit....................................87
,Kennisclip 1
Sutherland introduceerde de term ‘white collar crime’ en was de eerste criminoloog die een benaming
voor deze groep had. Hij vond dat zijn collega’s enkel naar de armere, lage klasse keek voor
criminaliteit en hij wilde een blik werken op de sociale elite en hun criminaliteit. De voorloper van
Sutherland was Edward Ross.
Sutherlands woede kwam vanuit de fraude gepleegd in de eerste en tweede wereldoorlog waar de
Amerikaanse bedrijven veel misbruik van maakten.
Er zijn verschillende definities van witteboordencriminaliteit. Volgens Sutherland is het: crime
committed by a person of respectability and high social status in the course of his occupation
(Sutherland, 1949). Dus misdaden van mensen met een hoge maatschappelijke positie die
gerespecteerd zijn en dat doen bij de uitoefening van hun beroep of bedrijf.
Sutherland maakte dus onderscheid tussen mensen met een lage maatschappelijke positie (de blauwe
boorden) en een hoge maatschappelijke positie (de witte boorden). En het gaat dus enkel om de
delicten die ze in hun rol als functionaris binnen een bedrijf plegen, dus niet in het privéleven. Gezien
de misdaden had Sutherland het niet alleen uit de misdaden uit het Wetboek van Strafrecht, maar hij
vond dat de maatschappelijke elite veelal uit de sfeer van de zaken en de handel door hun invloed in
staat was hun schadelijk gedrag buiten bereik van het strafrecht te houden. En als het uiteindelijk wel
werd bestraft, was dit eerder in het privaatrecht of het bestuursrecht. Maar als je kijkt naar die
overtredingen dan gelden daar dezelfde criteria die je zou hanteren binnen het strafrecht. Namelijk dat
het gedrag schadelijk is en dat het verwijtbaar is. Zo trok Sutherland de term criminaliteit ook over het
bestuursrecht en privaatrecht.
Naast lof kreeg Sutherland ook kritiek op zijn definitie van witteboordencriminaliteit. Ten eerste op
zijn uitleg van het begrip ‘crimes’. Juristen vonden deze uitleg veel te breed, omdat je criminaliteit
enkel de gedragingen binnen het strafrecht zo kan noemen. Sutherland was het hier niet mee eens,
want zo kon je dit niet bestuderen als criminaliteit en zo was de kans erg klein dat
witteboordencriminelen berecht en vervolgd konden worden voor hun daden.
Kritische criminologen vonden deze uitleg veel te smal. Zij willen de binding aan een type recht
helemaal loslaten. En de definitie van ‘crime’ koppelen aan ‘harm’: de verrichte sociale schade die is
veroorzaakt.
Een tweede punt van kritiek gaat over de hoge sociale status gekoppeld aan het begrip
witteboordencriminaliteit. Wanneer spreek je van blauwe boord en wanneer verschiet dit naar witte
boord? Tegenwoordig is de samenleving veel diffuser. Door automatisering en digitalisering zijn
allerlei vormen van fraude die vroeger enkel gepleegd konden worden door personen met een hoge
SES, nu bereikbaar voor iedereen.
,Het derde kritiekpuntje ging over het feit dat het gedurende bezigheden van het beroep of bedrijf
gebeurt. Tussen het beroep en bedrijf kunnen al twee verschillende vormen van misdaad beschreven
worden als je kijkt naar de motivatie. Enerzijds kunnen ze hun beroep of bedrijf misbruiken voor het
eigen gewin. Anderzijds kunnen daders hun positie gebruiken om misdrijven te plegen in de naam van
gewin voor het bedrijf of om de organisatorische doelen te bereiken. Omdat het om twee verschillende
motivaties gaat, zijn er ook twee nieuwe begrippen geïntroduceerd:
1. Voor individueel gewin: occupational crime.
2. Voor het belang/namens de organisatie: corporate crime.
Er kunnen ook mengvormen zijn. Bijvoorbeeld fraude door directeuren van ondernemingen. Hoewel
er kritiek is op de definitie van witteboordencriminaliteit, hebben we wel een pakkende en typerende
definitie voor dit type criminaliteit.
, Kennisclip 2
De definitie van Corporate crime (bedrijfscriminaliteit) is: any act committed by corporations that is
punished by the state, regardless of whether it is punished under administrative, civil or criminal law
(Clinard & Yeager, 1980).
Net als Sutherland beperken zij de definitie van criminaliteit niet enkel tot gedragingen vanuit het
strafrecht, maar ook van het privaat- en bestuursrecht. Ook stelden zij vast dat 2/3 van de Amerikaanse
bedrijven wetsovertredingen pleegt en 42% is recidivist.
Een paar jaar later bracht Van de Bunt de definitie naar Nederland onder de term
organisatiecriminaliteit: onder organisatiecriminaliteit dienen die misdrijven te worden begrepen die
individueel of groepsgewijs door leden van een gerespecteerde en bonafide organisatie worden
gepleegd binnen het kader van de uitoefening van organisatorische taken.
Het verschil tussen de definitie van Clinard & Yeager en Van de Bunt is dat het duo spreekt over
criminaliteit van een organisatie en Van de Bunt over criminaliteit van een persoon. Dit is een
belangrijk vraagstuk: hebben we het over de criminele gedragingen van een organisatie of van een
groep mensen? Het zijn mensen die een misdrijf plegen, maar ze doen dit namens of voor een
organisatie. Managers kunnen komen en gaan, maar de criminaliteit binnen een organisatie blijft dan
toch bestaan. Het ligt er ook aan wat je wil onderzoeken wat relevant is.
Ook wordt gekeken naar het verschil tussen organisatiecriminaliteit en georganiseerde criminaliteit.
Bij de georganiseerde criminaliteit gaat het om samenwerkingsverbanden tussen mensen die louter
samenwerken om misdrijven te plegen en daarvan rijk te worden. Terwijl bij organisatiecriminaliteit
het om normale bedrijven gaat die crimineel bijklussen. Bij georganiseerde criminaliteit gaat het om
informele banden en bij de organisatiecriminaliteit om formele organisaties, bijvoorbeeld omdat ze een
rechtspersoon zijn. Toch is er ook kritiek op dit onderscheid, omdat er van een soort onderscheid uit
wordt gegaan van de onderwereld tegen de ‘nette’ bovenwereld, terwijl de praktijk allerlei
mengvormen laat zien.
Er zijn verschillende soorten misdrijven te plegen. Typologieën kunnen op grond van verschillende
categorieën worden gemaakt, zoals de aard van de organisatie, de aard van de bedrijfstak, de aard van
de activiteiten, de aard van de overtreden regels of de aard van de schade. Er zal al snel overlap zijn,
omdat de aard van de bedrijfsactiviteit vaak ook bepaald welk type regel daarvoor geldt en welke
schade daarmee wordt veroorzaakt.
Er zijn 6 soorten organisatiecriminaliteit te onderscheiden:
1. Milieucriminaliteit: de overtreding van milieuwetgeving.
