Samenvatting Straf(proces)recht | Hoofdstuk 1-6 | Hogeschool Windesheim | 2025/26

Hoofdstuk 1 – wat is strafrecht?

Materiele strafrecht  richt zich met name op de vraag welke
menselijke gedragingen strafbaar zijn en welke sancties op het plegen van
een bepaald strafbaar gesteld gedrag dienen te volgen  Wetboek van
strafrecht

Formele straf(proces)recht  bevat voorschriften die omschrijven hoe
de strafrechtelijke procedure dient plaats te vinden.  wetboek van
strafvordering

De wetboeken samen heet het algemene straf- en strafprocesrecht of
commuun strafrecht

Bijzonder strafrecht  strafrechtelijke bepalingen over specifieke
onderwerpen zoals deelname aan het verkeer of economische delicten 
voornamelijk materieel strafrecht soms formeel strafrecht

Doel van strafrecht  het door middel van sancties handhaven van
normen die uit strafrechtelijke bepalingen voortvloeien. Het strafrecht is
niet normstellend, maar sanctioneert enkel gedrag dat in strijd is met
bepaalde rechtsnormen



Wanneer een gedragsnorm in het recht wordt geregeld, is dit een
rechtsnorm. Slechts gedragingen die in strijd zijn met rechtsnormen
kunnen in beginsel tot strafbaar feit verworden.

Schending rechtsnorm + geschreven reactie in het wetboek van strafrecht
of in andere strafbepaling = strafbaar feit

Over de legitimering van het toevoegen van leed aan anderen bestaan
verschillende theorieën

1. vergeldingstheorie  overheid moet wraak nemen op degene die
onrecht pleegde. Staat in verbinding met de oog om oog, tand om tand
gedachte; wie onrecht is aangedaan, mag dit zelf vergelden en wel met
precies hetzelfde onrecht. (Dit is een absolute strafrechtstheorie, houdt in
dat de straf zijn grondslag vindt in het misdrijf, het onrecht moet worden
hersteld)

2. de preventietheorie  met het straffen van personen wordt voorkomen
dat anderen strafbare feiten zullen plegen. Dit kan onder worden verdeeld
in generale en speciale preventie. Dit is een relatieve strafrechtstheorie;
straf beoogt een bepaald doel in plaats van enkel vergelding

- generale preventie  anderen zien wat er gebeurt als je een strafbaar
feit pleegt, ze schrikken hiervan en zullen dergelijk verdrag niet vertonen.

,- speciale preventie  opleggen van een straf weerhoudt de misdadiger
om in de toekomst weer misdaden te gaan plegen. Absolute
preventiegedachte; het strafrecht moet de misdadiger van het plegen van
nieuwe strafbare feiten afhouden. Met name de taakstraf (werk en
leerstraf) en gedrag beïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel zijn
gebaseerd op deze gedachte.

Werkt op drie wijzen;

1. afschrikking van de dader

2. verbetering in het gedrag van de dader

3. de samenleving gaat erop vooruit nu de dader tijdelijk uit de
samenleving is verwijderd



Geweldmonopolie ligt bij de overheid

Ultimum remedium gedachte  betekend laatste oplossing, wanneer
een probleem door middel van een ander rechtsgebied kan worden
opgelost, zoals civiel recht, moet dat eerst worden aangewend.



Het legaliteitsbeginsel betekenissen – burgers kunnen slechts in
overeenstemming met gecodificeerde wetten worden gestraft

1. geen strafbaar feit zonder wet

2. geen straf zonder wet, de rechter mag alleen sancties opleggen die de
wet aan het strafbare feit verbindt

3. geen terugwerkende kracht, een burger kan slechts worden veroordeeld
voor een handeling die in strijd is met een wet die op dat moment (van
handeling) al in werking is getreden.

4. geen analogische redeneringen, niet toegestaan om een wettelijke
strafbepaling naar analogie toe te passen.

5. wetten moeten duidelijk genoeg zijn (lex certa), moet duidelijk genoeg
worden omschreven

, Hoofdstuk 2 – de structuur van het strafbare feit

4 voorwaarden voor strafbaarheid

1. menselijke gedraging  gebeurtenis moet door een menselijk individu
gewild zijn, maar hoeft niet te gaan om een actieve gedraging. Het niet-
handelen of nalaten kan ook strafbaar zijn. Deelnemingsvormen

2. delictsomschrijving  strafbepaling bestaat uit 2 onderdelen
delictsomschrijving en sanctienorm

3. wederrechtelijkheid  het gedrag moet in strijd zijn met het objectieve
recht, in sommige gevallen wordt het specifiek benoemd in de
strafbepaling

4. schuld  tegen degene die de gedraging verricht moet een verwijt
kunnen worden gemaakt. De verdachte heeft de onwenselijke gedraging
niet vermeden terwijl daartoe wel de reële mogelijkheid bestond



Bestanddelen  bestanddelen zijn voorwaarden voor de strafbaarheid die
in de wettelijke delictsomschrijving zijn terug te vinden

Elementen  elementen zijn voorwaarden voor de strafbaarheid die niet
zijn opgenomen in een wettelijke delictsomschrijving. Als dit wel zo is zijn
het bestandsdelen. In het Nederlandse strafrecht zijn dit;

1. wederrechtelijkheid

2. schuld

De aanwezigheid van elementen wordt in beginsel door de wetgever bij
een strafbaar feit voorondersteld. Het vervullen van deze elementen hoeft
niet bewezen te worden, tenzij voor de rechter aannemelijk wordt gemaakt
dat deze elementen niet zouden zijn vervuld. (Bijvoorbeeld vanwege
schulduitsluitingsgronden)



Delictsvormen

Formele delicten  wordt in de delictsomschrijving de actieve handeling
ten aanzien van een bepaalde gedraging strafbaar gesteld, wordt niet
gekeken naar de gevolgen

Materiele delicten  wordt in de delictsomschrijving het laten intreden van
een bepaald gevolg strafbaar gesteld