Gezondheidsbevordering en zelfmanagement door paramedici – hoofdstuk 1
WHO = World Health Organisation, die als doel heeft:
-> Op internationaal niveau gezondheid bevorderen en daarmee gezondheidsproblemen terug dringen.
-> Gezondheidsverschillen tussen landen terugdringen.
Klassieke medische benadering van gezondheid -> ontbreken van ziekte en lichaamsgebrek. Is een
monocausale zienswijze (1 oorzaak leidt tot 1 gevolg), is deze oorzaak er niet? Dan is persoon gewoon gezond.
Wordt ook de professionele medische benadering genoemd.
Voor de huidige gezondheidsproblemen (die voornamelijk erin sluipen) schiet bovenstaande verklaring tekort.
Deze zijn multifactorieel (door meerdere factoren bepaald).
Biologisch visie op gezondheid = Interne processen constant houden bij steeds veranderende externe
condities = homeostase. Volgens deze visie is dus iemand gezond als hij onder wisselende externe
omstandigheden zijn interne milieu constant kan houden.
Psychologische visie op gezondheid = Persoon is gezond als hij zijn zelf gestelde doelen in het leven kan
behalen en in zijn geestelijk gestelde doelen kan voorzien. Deze visie legt de nadruk op de geestelijke
dimensie. Wordt ook de individuele benadering van gezondheid genoemd.
WHO was vroeger vooral gericht op gezondheidsproblemen veroorzaakt door exogene factoren (van buitenaf
veroorzaakt).
Sociale visie op gezondheid = Persoon is gezond als hij zijn sociale rollen in de maatschappij kan vervullen
binnen geldende normen en waarden. Maatschappelijk functioneren staat en centraal en eigen behoefte /
verlangens is ondergeschikt. Persoon is dus ziek als hij niet kan voldoen aan de heersende normen en waarden
van zijn cultuur. Accent ligt bij sociale dimensie.
Humane, multicausale visie op gezondheid = ‘A state of complete physical, social and mental well-being and
not merely the absence of disease or infirmity’ (opgesteld door WHO). Multifactorieel brengt een koppeling
aan tussen biologisch, psychologisch en sociale visie op gezondheid = humane benadering -> mens is meer dan
alleen zijn lichaam.
De definitie biedt paramedici duidelijke aanknopingspunten en het holistisch (kijkend naar het geheel)
mensbeeld dat eruit spreekt is nu algemeen uitgangspunt voor kwalitatief goede en verantwoorde zorg.
Dynamische visie op gezondheid = De mens als holistische eenheid, gezond is wanneer hij in balans is met
zichzelf als met zijn externe milieu. Niet het gezondheidsprobleem staat centraal maar het vermogen van de
mens zich aan te passen aan wisselende factoren (tijdelijke, psychische, sociale en fysieke). Daarnaast is het
evenwicht tussen draaglast en draagkracht van belang.
‘Gezondheid is het vermogen van mensen om zich aan te passen en de eigen regie te voeren in het licht van de
fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven’ (Hubert).
WHO, Verklaring van Alma-Ata
Zich gezamenlijk inzetten op de verbetering van gezondheid in 34 landen:
1. Verbeteren van de gezondheidszorgonderwijs
2. Preventie van gezondheidsproblemen
3. Bevorderen van voedselvoorzieningen
4. Goede moeder en kindzorg
5. Goede gezondheidszorg
,WHO, Ottawa Charter for health promotion, 5 aandachtsgebieden:
1. Ontwikkelen gezondheidsbeleid
2. Ontwikkelen fysiek en maatschappelijke omgeving die de gezondheid bevorderd.
3. Versterken community action, vanuit de bevolking.
4. Gezondheidsvaardigheden van mensen versterken.
5. Heroriëntatie op gezondheidsvoorzieningen.
Volksgezondheid, Welzijn en Sport -> ‘gezondheid is het vermogen om lichamelijk, geestelijk en sociaal naar
eigen vermogen te functioneren in de samenleving.’
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ICF = international classification of functioning, disabily and health -> geeft weer hoe mensen met hun
gezondheid omgaan. Plaats gezondheid in de context van omgevingsfactoren. Uitgangspunt is het
aanpassingsvermogen om regie te voeren over eigen gezondheid en zelfmanagement te optimaliseren. WHO-
kader voor het meten van gezondheid, zowel op individueel als populatieniveau. Binnen dit kader wordt
gemeten hoe vaak gezondheidsproblemen voorkomen.
ICD = info over ziekte, gezondheid en sterfte. Wordt gebruik in klinische zorg. Systeem wordt gebruikt om
sterftecijfers als primaire indicator van de gezondheidstoestand te melden. Helpt om sterfte en
ziektepercentages wereldwijd te monitoren (WHO).
Gezondheidsindicatoren en volksgezondheid = objectiveerbare en meetbare grootheden van gezondheid en
ziekte. Geven aan welke gezondheidsproblemen er voorkomen en welke leiden tot sterfte.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Epidemiologie -> richt zich op het voorkomen van gezondheidsproblemen en op de samenhang tussen
gezondheidsproblemen en het voorkomen van gerelateerde verschijnselen. Biedt inzicht in hoe sterfte- en
ziektepatronen zijn verdeelt over de bevolking.
Bv: HIV onderzoeken en de mate van verspreiding onder de bevolking -> welke verschijnselen samenhangen
met het voorkomen zoals leeftijd, sekse en seksueel gedrag.
Bv: Cardiovasculaire problemen onder specifieke leeftijdsgroepen -> eveneens onderzoek naar beweeg- en
voedingsgedrag.
Indicatie geven gezondheidsproblemen:
-> Etiologische factoren: bepalend voor ontstaan gezondheidsprobleem en gaan eraan
vooraf, bv erfelijke aanleg.
-> prognostische factoren: een al aanwezig gezondheidsprobleem verergert of stopt.
Bv, roken door COPD-patiënt of uitstoot industrieën bij longproblemen.
-> Diagnostische factoren: maken duidelijk of sprake is van gezondheidsprobleem.
Bv verandering in moedervlek kan duiden op huidkanker.
Epidemiologisch onderzoek zoekt verband tussen gedrag / gewoonten en een ziekte.
Bv onderzoeken van de relatie tussen voedingsgewoonten en het ontstaan van dikke darmkanker.
Binnen zo’n onderzoek wordt uitgegaan van een cohort (= een groep mensen die nauwkeurig kan worden
omschreven). Gekeken wordt of een persoon uit de groep wel/niet een ziekte krijgt en gekeken wordt naar
gerelateerde verschijnselen zoals gedrag en gewoonten.
Significant verband = gevonden relatie tussen (risico)factoren en gezondheidsprobleem, berust niet op toeval.
Meetniveau gebeurd op individueel niveau -> gevolgtrekkingen op groeps- of populatieniveau.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
,Gezondheidsstatistieken bieden inzicht in de gezondheidstoestand van de bevolking.
Demografische of bevolkingsstatistieken bieden inzicht in samenstelling bevolking.
Enkel epidemiologisch onderzoek zou ontzettend tijdrovend zijn. Statistieken vormen belangrijke input.
Gezondheidsstatistieken geven weer hoeveel mensen sterven aan welke aandoening, maar ook hoeveel jaren
iemand nog zou hebben geleefd zonder aandoening. Demo of bevolkingsstatistieken (geslacht, leeftijd, aantal
80+).
Gezondheidsindicatoren geven cijfermatig inzicht in het niveau van gezondheid / ziekte onder de bevolking.
Enkele belangrijke indicatoren worden onderstaand opgesomd:
1. Mortaliteit -> oftewel sterfte, weergeeft % personen dat sterft aan een aandoening binnen een bepaalde
tijdseenheid. Cijfers moeten gestandaardiseerd zijn om vergelijkingen te maken = corrigeren naar populatie,
grootte en samenstelling (zelfde aantal m/v, gelijke leeftijdsverdeling, populatiegrootte).
2. Levensverwachting -> aantal verwachte levensjaren gemeten vanaf de geboorte. Bij de berekening wordt
uitgegaan van leeftijdsspecifieke sterftecijfers voor leeftijdscategorieën die gelden op het moment van
geboorte. Bv. Iemand die nu geboren wordt, wordt gemiddeld 83 jaar. Toename levensverwachting =
gezondheidswinst. Kun je aanvullen d.m.v. onderstaande sub-indicatoren:
-> Gezonde levensverwachting (GLV) = aantal jaren dat in goede gezondheid wordt doorgebracht.
Combineert lengte en kwaliteit van leven. 3 soorten GLV:
1. Levensverwachting in goed ervaren gezondheid.
2. Levensverwachting zonder lichamelijke beperking (horen, zien, mobiliteit)
3. Levensverwachting in goede geestelijke gezondheid (ontbreken eenzaamheid, depressie).
Bv. Mannen leven 64,8 jaar met gezonde levensverwachting en 15,7 in ongezond.
Maatstaven om de verlengde levensduur te kwalificeren:
-> Qaly’s (quality adjusted life years) = kwaliteit van leven bij ziekte, handicap of beperking. Gewonnen
levensjaren berekenen incl. kwaliteit van leven. 1 = optimale kwaliteit van leven, chronisch zieken = 0,7
-> Daly’s (disability adjusted life years) = maat voor ziektelast. Aantal jaren dat een populatie verliest door
ziekte. Maat is opgebouwd uit ‘aantal verloren levensjaren’ en het aantal jaren geleefd met
gezondheidsprobleem. Daly van 1 = 1 verloren levensjaar. Weergeeft aantal mensen dat aan een
gezondheidsprobleem lijdt, de ernst daarvan, de sterfte daaraan en de leeftijd waarop.
Qaly en Daly zijn maten om kwaliteit van leven gecorrigeerde LVW uit te drukken.
Onderstaand meetinstrumenten functiestoornissen:
-> ADL (algemene dagelijkse verrichtingen) = in welke mate functiestoornissen het dagelijks leven
belemmeren. Biedt handvat bij indicatiestellingen en inzicht in kwaliteit van leven.
-> SIP (sickness impact profile) = impact van functiestoornissen gericht op wat je niet meer kan, gericht op
gezondheidstoestand bepalen (bv. Eetlust, boodschappen, verstaanbaar maken).
-> Mcgill pain questionaire = Vragenlijst voor functiestoornis met betrekking tot pijn. Geeft inzicht in de
gevolgen van pijn in het functioneren van patiënt.
3. Ervaren gezondheid -> functioneren op fysiek, psychisch en sociaal gebied en de subjectieve beoordeling
hiervan.
-> Verloren levensjaar = aantal jaren dat een persoon verliest door een gezondheidsprobleem. Dit wordt
bepaald vanaf overlijden op basis van resterende levensverwachting.
, Bv: impact van aandoeningen o.b.v. verloren levensjaar:
30 – 39 jaar -> 20 overlijdens aan verkeersongevallen. Gemiddeld worden deze mensen 85 jaar -> 85 – 35 = 50
verloren levensjaren per geval. Totaal = 20 * 50 = 1.000 verloren levensjaren.
30 – 39 jaar -> 200 ongelukken zonder sterfte met blijvend letsel (kwaliteit van leven) -> Verlies van kwaliteit
van leven is 20% -> 20% van 50 = 10. Totaal 200 * 10 = 2.000, dus 3.000 verloren levensjaren als gevolg van
ongelukken onder dertigers.
-> Verloren ziektejaar = Wegen van voorkomende aandoeningen met kwaliteit van levensjaren dat door deze
aandoening verloren gaat.
* Verloren levensjaren + verloren jaren in gezondheid = DALY.
4. Morbiditeit -> % mensen met een gezondheidsprobleem. Nieuwe- en bestaande gevallen belangrijk.
-> Incidentie = aantal nieuwe gezondheidsproblemen die zich in een betreffende tijdsperiode voordoet. Voor
het berekenen kijk je naar het aantal bestaande gevallen en/of er nieuwe patiënten zijn bijgekomen ->
Jaarincidentie.
-> Prevalentie = totaal aantal bestaande ziektegevallen in een betreffende tijdsperiode. Hoogste prevalentie:
diabetes, hartziekten, nek- en rugklachten. Aantal bestaande ziektegevallen op een bepaald moment =
puntprevalentie.
-> primaire preventie: zorgt voor lagere incidentie en op den duur ook lagere prevalentie.
-> Secundaire- en tertiaire preventie: gericht op vroege opsporing of behandeling. Incidentie
blijft gelijk alleen de prevalentie wordt lager.
BV: prevalentie longkanker in 2019 is 30.300 en incidentie 13.800 -> 2,2 op 1. Prevalentiecijfers die hoog zijn
duiden op aandoeningen met een lange ziekteduur.
-> Compressie van morbiditeit = door gezonde levensstijl en medische vooruitgang, de periode van ziekte en
invaliditeit aan het einde van het leven korter wordt en dichter tegen de dood aan komt te liggen.
* Verlies in kwaliteit van leven wordt uitgedrukt in ziektejaarequivalenten. Wordt berekend door de
prevalentie van de ziekte te vermenigvuldigen met een weegfactor voor de ernst van de ziekte. Of incidentie
ziekte met de duur. Zwaarte weegfactor wordt bepaald door deskundigen. Door het toekennen weegfactor
worden de jaren die worden geleefd met ziekte onderling vergelijkbaar.
Bv: een ziekte heeft weegfactor 0,5 -> betekend dat een jaar leven met deze ziekte als equivalent mag worden
beschouwd aan een halfjaar verloren door vroegtijdige sterfte.
-> Medische consumptie = Biedt inzicht in de gezondheidszorg. Hangt vaak samen met morbiditeit.
bv: hoog gebruik medische voorziening -> minder gezonde bevolking.
-> Ziekteverzuim = gezondheidsindicator, hoe hoger -> hoe ongezonder de bevolking. Wel lastig te hanteren
want hangt samen met arbeidsrelatie.
5. Multimorbiditeit -> Mensen met meerdere gelijktijdige chronisch gezondheidsprobleem. 4 groepen:
levensbedreigende (kanker), periodiek terugkerende (COPD, epilepsie), progressief verslechteren (reuma),
psychiatrische aandoeningen.
WHO = World Health Organisation, die als doel heeft:
-> Op internationaal niveau gezondheid bevorderen en daarmee gezondheidsproblemen terug dringen.
-> Gezondheidsverschillen tussen landen terugdringen.
Klassieke medische benadering van gezondheid -> ontbreken van ziekte en lichaamsgebrek. Is een
monocausale zienswijze (1 oorzaak leidt tot 1 gevolg), is deze oorzaak er niet? Dan is persoon gewoon gezond.
Wordt ook de professionele medische benadering genoemd.
Voor de huidige gezondheidsproblemen (die voornamelijk erin sluipen) schiet bovenstaande verklaring tekort.
Deze zijn multifactorieel (door meerdere factoren bepaald).
Biologisch visie op gezondheid = Interne processen constant houden bij steeds veranderende externe
condities = homeostase. Volgens deze visie is dus iemand gezond als hij onder wisselende externe
omstandigheden zijn interne milieu constant kan houden.
Psychologische visie op gezondheid = Persoon is gezond als hij zijn zelf gestelde doelen in het leven kan
behalen en in zijn geestelijk gestelde doelen kan voorzien. Deze visie legt de nadruk op de geestelijke
dimensie. Wordt ook de individuele benadering van gezondheid genoemd.
WHO was vroeger vooral gericht op gezondheidsproblemen veroorzaakt door exogene factoren (van buitenaf
veroorzaakt).
Sociale visie op gezondheid = Persoon is gezond als hij zijn sociale rollen in de maatschappij kan vervullen
binnen geldende normen en waarden. Maatschappelijk functioneren staat en centraal en eigen behoefte /
verlangens is ondergeschikt. Persoon is dus ziek als hij niet kan voldoen aan de heersende normen en waarden
van zijn cultuur. Accent ligt bij sociale dimensie.
Humane, multicausale visie op gezondheid = ‘A state of complete physical, social and mental well-being and
not merely the absence of disease or infirmity’ (opgesteld door WHO). Multifactorieel brengt een koppeling
aan tussen biologisch, psychologisch en sociale visie op gezondheid = humane benadering -> mens is meer dan
alleen zijn lichaam.
De definitie biedt paramedici duidelijke aanknopingspunten en het holistisch (kijkend naar het geheel)
mensbeeld dat eruit spreekt is nu algemeen uitgangspunt voor kwalitatief goede en verantwoorde zorg.
Dynamische visie op gezondheid = De mens als holistische eenheid, gezond is wanneer hij in balans is met
zichzelf als met zijn externe milieu. Niet het gezondheidsprobleem staat centraal maar het vermogen van de
mens zich aan te passen aan wisselende factoren (tijdelijke, psychische, sociale en fysieke). Daarnaast is het
evenwicht tussen draaglast en draagkracht van belang.
‘Gezondheid is het vermogen van mensen om zich aan te passen en de eigen regie te voeren in het licht van de
fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven’ (Hubert).
WHO, Verklaring van Alma-Ata
Zich gezamenlijk inzetten op de verbetering van gezondheid in 34 landen:
1. Verbeteren van de gezondheidszorgonderwijs
2. Preventie van gezondheidsproblemen
3. Bevorderen van voedselvoorzieningen
4. Goede moeder en kindzorg
5. Goede gezondheidszorg
,WHO, Ottawa Charter for health promotion, 5 aandachtsgebieden:
1. Ontwikkelen gezondheidsbeleid
2. Ontwikkelen fysiek en maatschappelijke omgeving die de gezondheid bevorderd.
3. Versterken community action, vanuit de bevolking.
4. Gezondheidsvaardigheden van mensen versterken.
5. Heroriëntatie op gezondheidsvoorzieningen.
Volksgezondheid, Welzijn en Sport -> ‘gezondheid is het vermogen om lichamelijk, geestelijk en sociaal naar
eigen vermogen te functioneren in de samenleving.’
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ICF = international classification of functioning, disabily and health -> geeft weer hoe mensen met hun
gezondheid omgaan. Plaats gezondheid in de context van omgevingsfactoren. Uitgangspunt is het
aanpassingsvermogen om regie te voeren over eigen gezondheid en zelfmanagement te optimaliseren. WHO-
kader voor het meten van gezondheid, zowel op individueel als populatieniveau. Binnen dit kader wordt
gemeten hoe vaak gezondheidsproblemen voorkomen.
ICD = info over ziekte, gezondheid en sterfte. Wordt gebruik in klinische zorg. Systeem wordt gebruikt om
sterftecijfers als primaire indicator van de gezondheidstoestand te melden. Helpt om sterfte en
ziektepercentages wereldwijd te monitoren (WHO).
Gezondheidsindicatoren en volksgezondheid = objectiveerbare en meetbare grootheden van gezondheid en
ziekte. Geven aan welke gezondheidsproblemen er voorkomen en welke leiden tot sterfte.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Epidemiologie -> richt zich op het voorkomen van gezondheidsproblemen en op de samenhang tussen
gezondheidsproblemen en het voorkomen van gerelateerde verschijnselen. Biedt inzicht in hoe sterfte- en
ziektepatronen zijn verdeelt over de bevolking.
Bv: HIV onderzoeken en de mate van verspreiding onder de bevolking -> welke verschijnselen samenhangen
met het voorkomen zoals leeftijd, sekse en seksueel gedrag.
Bv: Cardiovasculaire problemen onder specifieke leeftijdsgroepen -> eveneens onderzoek naar beweeg- en
voedingsgedrag.
Indicatie geven gezondheidsproblemen:
-> Etiologische factoren: bepalend voor ontstaan gezondheidsprobleem en gaan eraan
vooraf, bv erfelijke aanleg.
-> prognostische factoren: een al aanwezig gezondheidsprobleem verergert of stopt.
Bv, roken door COPD-patiënt of uitstoot industrieën bij longproblemen.
-> Diagnostische factoren: maken duidelijk of sprake is van gezondheidsprobleem.
Bv verandering in moedervlek kan duiden op huidkanker.
Epidemiologisch onderzoek zoekt verband tussen gedrag / gewoonten en een ziekte.
Bv onderzoeken van de relatie tussen voedingsgewoonten en het ontstaan van dikke darmkanker.
Binnen zo’n onderzoek wordt uitgegaan van een cohort (= een groep mensen die nauwkeurig kan worden
omschreven). Gekeken wordt of een persoon uit de groep wel/niet een ziekte krijgt en gekeken wordt naar
gerelateerde verschijnselen zoals gedrag en gewoonten.
Significant verband = gevonden relatie tussen (risico)factoren en gezondheidsprobleem, berust niet op toeval.
Meetniveau gebeurd op individueel niveau -> gevolgtrekkingen op groeps- of populatieniveau.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
,Gezondheidsstatistieken bieden inzicht in de gezondheidstoestand van de bevolking.
Demografische of bevolkingsstatistieken bieden inzicht in samenstelling bevolking.
Enkel epidemiologisch onderzoek zou ontzettend tijdrovend zijn. Statistieken vormen belangrijke input.
Gezondheidsstatistieken geven weer hoeveel mensen sterven aan welke aandoening, maar ook hoeveel jaren
iemand nog zou hebben geleefd zonder aandoening. Demo of bevolkingsstatistieken (geslacht, leeftijd, aantal
80+).
Gezondheidsindicatoren geven cijfermatig inzicht in het niveau van gezondheid / ziekte onder de bevolking.
Enkele belangrijke indicatoren worden onderstaand opgesomd:
1. Mortaliteit -> oftewel sterfte, weergeeft % personen dat sterft aan een aandoening binnen een bepaalde
tijdseenheid. Cijfers moeten gestandaardiseerd zijn om vergelijkingen te maken = corrigeren naar populatie,
grootte en samenstelling (zelfde aantal m/v, gelijke leeftijdsverdeling, populatiegrootte).
2. Levensverwachting -> aantal verwachte levensjaren gemeten vanaf de geboorte. Bij de berekening wordt
uitgegaan van leeftijdsspecifieke sterftecijfers voor leeftijdscategorieën die gelden op het moment van
geboorte. Bv. Iemand die nu geboren wordt, wordt gemiddeld 83 jaar. Toename levensverwachting =
gezondheidswinst. Kun je aanvullen d.m.v. onderstaande sub-indicatoren:
-> Gezonde levensverwachting (GLV) = aantal jaren dat in goede gezondheid wordt doorgebracht.
Combineert lengte en kwaliteit van leven. 3 soorten GLV:
1. Levensverwachting in goed ervaren gezondheid.
2. Levensverwachting zonder lichamelijke beperking (horen, zien, mobiliteit)
3. Levensverwachting in goede geestelijke gezondheid (ontbreken eenzaamheid, depressie).
Bv. Mannen leven 64,8 jaar met gezonde levensverwachting en 15,7 in ongezond.
Maatstaven om de verlengde levensduur te kwalificeren:
-> Qaly’s (quality adjusted life years) = kwaliteit van leven bij ziekte, handicap of beperking. Gewonnen
levensjaren berekenen incl. kwaliteit van leven. 1 = optimale kwaliteit van leven, chronisch zieken = 0,7
-> Daly’s (disability adjusted life years) = maat voor ziektelast. Aantal jaren dat een populatie verliest door
ziekte. Maat is opgebouwd uit ‘aantal verloren levensjaren’ en het aantal jaren geleefd met
gezondheidsprobleem. Daly van 1 = 1 verloren levensjaar. Weergeeft aantal mensen dat aan een
gezondheidsprobleem lijdt, de ernst daarvan, de sterfte daaraan en de leeftijd waarop.
Qaly en Daly zijn maten om kwaliteit van leven gecorrigeerde LVW uit te drukken.
Onderstaand meetinstrumenten functiestoornissen:
-> ADL (algemene dagelijkse verrichtingen) = in welke mate functiestoornissen het dagelijks leven
belemmeren. Biedt handvat bij indicatiestellingen en inzicht in kwaliteit van leven.
-> SIP (sickness impact profile) = impact van functiestoornissen gericht op wat je niet meer kan, gericht op
gezondheidstoestand bepalen (bv. Eetlust, boodschappen, verstaanbaar maken).
-> Mcgill pain questionaire = Vragenlijst voor functiestoornis met betrekking tot pijn. Geeft inzicht in de
gevolgen van pijn in het functioneren van patiënt.
3. Ervaren gezondheid -> functioneren op fysiek, psychisch en sociaal gebied en de subjectieve beoordeling
hiervan.
-> Verloren levensjaar = aantal jaren dat een persoon verliest door een gezondheidsprobleem. Dit wordt
bepaald vanaf overlijden op basis van resterende levensverwachting.
, Bv: impact van aandoeningen o.b.v. verloren levensjaar:
30 – 39 jaar -> 20 overlijdens aan verkeersongevallen. Gemiddeld worden deze mensen 85 jaar -> 85 – 35 = 50
verloren levensjaren per geval. Totaal = 20 * 50 = 1.000 verloren levensjaren.
30 – 39 jaar -> 200 ongelukken zonder sterfte met blijvend letsel (kwaliteit van leven) -> Verlies van kwaliteit
van leven is 20% -> 20% van 50 = 10. Totaal 200 * 10 = 2.000, dus 3.000 verloren levensjaren als gevolg van
ongelukken onder dertigers.
-> Verloren ziektejaar = Wegen van voorkomende aandoeningen met kwaliteit van levensjaren dat door deze
aandoening verloren gaat.
* Verloren levensjaren + verloren jaren in gezondheid = DALY.
4. Morbiditeit -> % mensen met een gezondheidsprobleem. Nieuwe- en bestaande gevallen belangrijk.
-> Incidentie = aantal nieuwe gezondheidsproblemen die zich in een betreffende tijdsperiode voordoet. Voor
het berekenen kijk je naar het aantal bestaande gevallen en/of er nieuwe patiënten zijn bijgekomen ->
Jaarincidentie.
-> Prevalentie = totaal aantal bestaande ziektegevallen in een betreffende tijdsperiode. Hoogste prevalentie:
diabetes, hartziekten, nek- en rugklachten. Aantal bestaande ziektegevallen op een bepaald moment =
puntprevalentie.
-> primaire preventie: zorgt voor lagere incidentie en op den duur ook lagere prevalentie.
-> Secundaire- en tertiaire preventie: gericht op vroege opsporing of behandeling. Incidentie
blijft gelijk alleen de prevalentie wordt lager.
BV: prevalentie longkanker in 2019 is 30.300 en incidentie 13.800 -> 2,2 op 1. Prevalentiecijfers die hoog zijn
duiden op aandoeningen met een lange ziekteduur.
-> Compressie van morbiditeit = door gezonde levensstijl en medische vooruitgang, de periode van ziekte en
invaliditeit aan het einde van het leven korter wordt en dichter tegen de dood aan komt te liggen.
* Verlies in kwaliteit van leven wordt uitgedrukt in ziektejaarequivalenten. Wordt berekend door de
prevalentie van de ziekte te vermenigvuldigen met een weegfactor voor de ernst van de ziekte. Of incidentie
ziekte met de duur. Zwaarte weegfactor wordt bepaald door deskundigen. Door het toekennen weegfactor
worden de jaren die worden geleefd met ziekte onderling vergelijkbaar.
Bv: een ziekte heeft weegfactor 0,5 -> betekend dat een jaar leven met deze ziekte als equivalent mag worden
beschouwd aan een halfjaar verloren door vroegtijdige sterfte.
-> Medische consumptie = Biedt inzicht in de gezondheidszorg. Hangt vaak samen met morbiditeit.
bv: hoog gebruik medische voorziening -> minder gezonde bevolking.
-> Ziekteverzuim = gezondheidsindicator, hoe hoger -> hoe ongezonder de bevolking. Wel lastig te hanteren
want hangt samen met arbeidsrelatie.
5. Multimorbiditeit -> Mensen met meerdere gelijktijdige chronisch gezondheidsprobleem. 4 groepen:
levensbedreigende (kanker), periodiek terugkerende (COPD, epilepsie), progressief verslechteren (reuma),
psychiatrische aandoeningen.
