,Hoorcollege 1 - Jeugdzorg: setting en doelgroepen
Artikelen
- Mercera et al., 2020
- Spruit et al., 2020
- Van der Helm et al., 2018
- Vermaes & Nijhof, 2014
Tentamenvraag
- Op basis van het meervoudig risicomodel hebben jongeren door risicovolle omgevingsfactoren
meer kans op probleemgedrag omdat...
a. Hierdoor persoonskenmerken zoals zelfbeeld en zelfcontrole minder goed ontwikkelen
b. Hierdoor het intern werkmodel van gehechtheid negatief beïnvloed wordt
c. Zij hierdoor vaker uithuisgeplaatst worden
Voorbereidingsvragen
1. Waarom is het belangrijk om zicht te hebben op (kind-, ouder-, gezins- en omgevings)
kenmerken van kinderen en jongeren die in behandeling zijn?
Kinderen en jongeren met een LVB of ZB hebben vaak te maken met complexe en diverse problemen die
niet uitsluitend vanuit hun IQ kunnen worden begrepen. Om passende ondersteuning te bieden, is het
belangrijk om inzicht te hebben in hun leefomgeving, ervaringen, beschermende factoren. Hierdoor kan
de hulp beter worden afgestemd op hun behoeften, kunnen risico’s effectiever worden aangepakt.
2. Op basis van de gehechtheidsrelatie met de primaire opvoeder kunnen vier typen
gehechtheidsrelaties onderscheiden worden. Hoe verschilt de verdeling over deze vier
typen tussen kinderen uit de algemene bevolking en kinderen uit klinische populaties?
Gehechtheidsrelaties worden onderverdeeld in veilige en onveilige gehechtheid. Binnen onveilige
gehechtheid wordt onderscheid gemaakt tussen vermijdende gehechtheid (als gevolg van afwijzing),
ambivalente gehechtheid (door inconsistente zorg) en gedesorganiseerde gehechtheid (wanneer de
verzorger zowel een bron van angst als van troost is).
Binnen de algemene bevolking is ongeveer 62% veilig gehecht, 15% vermijdend gehecht, 9% ambivalent
gehecht en 15% gedesorganiseerd gehecht. In klinische populaties ziet deze verdeling er anders uit: daar
is slechts 9% veilig gehecht, terwijl 28% vermijdend gehecht, 15% ambivalent gehecht en 48%
gedesorganiseerd gehecht is.
3. Waarin verschillen de doelgroepen van open en gesloten residentiële jeugdzorg?
Jongeren in de residentiële jeugdhulp hebben vaak een lange hulpverleningsgeschiedenis. Daarnaast is er
regelmatig sprake van een lager IQ, één of meer psychiatrische classificaties, en een hoge mate van
oppositioneel-opstandig, antisociaal en/of agressief gedrag. Ook komen een instabiele gezinscontext,
ouders met eigen problematiek, trauma’s, leerproblemen, beperkte binding met school, een risicovolle
vriendengroep, risicovol gedrag en middelengebruik veel voor.
Het verschil is dat gesloten residentiële jeugdzorg bedoeld is voor jongeren bij wie de problemen en
risico’s zo ernstig zijn dat een gesloten plaatsing noodzakelijk wordt geacht. Open residentiële jeugdzorg
is gericht op jongeren die eveneens ernstige problemen ervaren, maar voor wie een minder beperkende
vorm van verblijf voldoende is.
4. Welke dimensies kunnen er onderscheiden worden in het klimaat van een leefgroep?
Repressie
Dit verwijst naar een negatieve en gesloten omgeving waarin strikte controle, strafsystemen en weinig
autonomie centraal staan. Hierdoor worden gevoelens van zelfstandigheid, verbondenheid en competentie
bij jongeren beperkt.
,Support (ondersteuning)
Deze dimensie heeft betrekking op de mate waarin medewerkers emotionele en sociale ondersteuning
bieden aan jongeren. Dit draagt bij aan een veilige en ondersteunende leefomgeving.
Atmosfeer
Atmosfeer gaat over de kwaliteit van de onderlinge relaties en de algemene sfeer binnen de leefgroep.
Een positieve, respectvolle omgang tussen jongeren speelt hierbij een belangrijke rol.
Groei
Groei verwijst naar de kansen die jongeren krijgen om zich verder te ontwikkelen, nieuwe vaardigheden
op te doen en meer zelfstandigheid te verwerven.
HC 1 – Artikel – Mercera et al., 2020
Mercera et al. (2020) onderzochten welke kind-, ouder-, gezins- en omgevingskenmerken aanwezig zijn
bij residentieel opgenomen jeugdigen die functioneren op een licht verstandelijk beperkt (LVB) of
zwakbegaafd (ZB) niveau.
- Het onderzoek werd uitgevoerd bij De Hondsberg, een specialistische residentiële instelling voor
jeugdigen met een (vermoeden van een) LVB of ZB en bijkomende complexe psychiatrische en
systeemproblemen.
- In totaal werden de dossiers van 108 jeugdigen geanalyseerd.
- Het doel van het onderzoek was meer inzicht te krijgen in de factoren die bijdragen aan hun
ondersteuningsbehoeften, omdat zorg in de praktijk nog vaak vooral gebaseerd wordt op IQ-
scores.
De resultaten
- laten zien dat deze jeugdigen vaak te maken hebben met een grote diversiteit aan problemen. Op
kindniveau had bijna 70% medische problemen en gebruikte ruim de helft psychofarmaca.
Daarnaast had 50% ernstige gedragsproblemen en was bij bijna 90% sprake van minstens één
bijkomende psychiatrische stoornis. Veelvoorkomende diagnoses waren hechtingsproblemen,
autismespectrumstoornissen (ASS) en ADHD.
- Ook op ouderniveau werden veel problemen gevonden. Een aanzienlijk deel van de ouders had
lichamelijke of psychische gezondheidsproblemen, problemen met middelengebruik of een
vermoeden van een verstandelijke beperking. Daarnaast bleek dat ongeveer een derde van de
ouders zelf traumatische jeugdervaringen had meegemaakt, wat kan bijdragen aan
intergenerationele problematiek.
- De zwaarste belasting werd gevonden op gezinsniveau. Maar liefst 87% van de jeugdigen had
minimaal één ingrijpende jeugdervaring (Adverse Childhood Experience; ACE) meegemaakt.
Veelvoorkomende ervaringen waren een scheiding van de ouders, huiselijk geweld, emotionele
verwaarlozing en fysieke mishandeling. Ook kwamen schulden, eenoudergezinnen, samengestelde
gezinnen en kinderbeschermingsmaatregelen relatief vaak voor. Dit wijst erop dat veel jeugdigen
opgroeien in gezinnen met meervoudige en complexe problemen.
- Op omgevingsniveau bleek dat een deel van de jeugdigen werd gepest, niet naar school ging
voorafgaand aan de opname of eerder al residentiële zorg of pleegzorg had ontvangen. Daarnaast
had ongeveer een derde van de gezinnen een beperkt sociaal netwerk.
De belangrijkste bevinding van het onderzoek is dat problemen zich vaak opstapelen. Bij 63% van de
jeugdigen waren tegelijkertijd problemen aanwezig op kind-, ouder-, gezins- én omgevingsniveau. Dit
bevestigt dat de doelgroep zeer heterogeen is en dat problemen niet los van elkaar kunnen worden
bekeken.
Een interessante uitkomst is dat jeugdigen die functioneerden op zwakbegaafd niveau (IQ 71–85) over
het algemeen vergelijkbare problemen hadden als jeugdigen met een LVB (IQ 50–70). De enige duidelijke
uitzondering was dat de ZB-groep meer ingrijpende jeugdervaringen had meegemaakt. Volgens de
auteurs laat dit zien dat IQ alleen onvoldoende zegt over de ondersteuningsbehoefte van jeugdigen. Er
moet juist gekeken worden naar de combinatie van individuele kenmerken en de context waarin een
jeugdige opgroeit.
,
,o Studiedesign: cross-sectioneel geeft een grotere effect size (logisch want
,
Artikelen
- Mercera et al., 2020
- Spruit et al., 2020
- Van der Helm et al., 2018
- Vermaes & Nijhof, 2014
Tentamenvraag
- Op basis van het meervoudig risicomodel hebben jongeren door risicovolle omgevingsfactoren
meer kans op probleemgedrag omdat...
a. Hierdoor persoonskenmerken zoals zelfbeeld en zelfcontrole minder goed ontwikkelen
b. Hierdoor het intern werkmodel van gehechtheid negatief beïnvloed wordt
c. Zij hierdoor vaker uithuisgeplaatst worden
Voorbereidingsvragen
1. Waarom is het belangrijk om zicht te hebben op (kind-, ouder-, gezins- en omgevings)
kenmerken van kinderen en jongeren die in behandeling zijn?
Kinderen en jongeren met een LVB of ZB hebben vaak te maken met complexe en diverse problemen die
niet uitsluitend vanuit hun IQ kunnen worden begrepen. Om passende ondersteuning te bieden, is het
belangrijk om inzicht te hebben in hun leefomgeving, ervaringen, beschermende factoren. Hierdoor kan
de hulp beter worden afgestemd op hun behoeften, kunnen risico’s effectiever worden aangepakt.
2. Op basis van de gehechtheidsrelatie met de primaire opvoeder kunnen vier typen
gehechtheidsrelaties onderscheiden worden. Hoe verschilt de verdeling over deze vier
typen tussen kinderen uit de algemene bevolking en kinderen uit klinische populaties?
Gehechtheidsrelaties worden onderverdeeld in veilige en onveilige gehechtheid. Binnen onveilige
gehechtheid wordt onderscheid gemaakt tussen vermijdende gehechtheid (als gevolg van afwijzing),
ambivalente gehechtheid (door inconsistente zorg) en gedesorganiseerde gehechtheid (wanneer de
verzorger zowel een bron van angst als van troost is).
Binnen de algemene bevolking is ongeveer 62% veilig gehecht, 15% vermijdend gehecht, 9% ambivalent
gehecht en 15% gedesorganiseerd gehecht. In klinische populaties ziet deze verdeling er anders uit: daar
is slechts 9% veilig gehecht, terwijl 28% vermijdend gehecht, 15% ambivalent gehecht en 48%
gedesorganiseerd gehecht is.
3. Waarin verschillen de doelgroepen van open en gesloten residentiële jeugdzorg?
Jongeren in de residentiële jeugdhulp hebben vaak een lange hulpverleningsgeschiedenis. Daarnaast is er
regelmatig sprake van een lager IQ, één of meer psychiatrische classificaties, en een hoge mate van
oppositioneel-opstandig, antisociaal en/of agressief gedrag. Ook komen een instabiele gezinscontext,
ouders met eigen problematiek, trauma’s, leerproblemen, beperkte binding met school, een risicovolle
vriendengroep, risicovol gedrag en middelengebruik veel voor.
Het verschil is dat gesloten residentiële jeugdzorg bedoeld is voor jongeren bij wie de problemen en
risico’s zo ernstig zijn dat een gesloten plaatsing noodzakelijk wordt geacht. Open residentiële jeugdzorg
is gericht op jongeren die eveneens ernstige problemen ervaren, maar voor wie een minder beperkende
vorm van verblijf voldoende is.
4. Welke dimensies kunnen er onderscheiden worden in het klimaat van een leefgroep?
Repressie
Dit verwijst naar een negatieve en gesloten omgeving waarin strikte controle, strafsystemen en weinig
autonomie centraal staan. Hierdoor worden gevoelens van zelfstandigheid, verbondenheid en competentie
bij jongeren beperkt.
,Support (ondersteuning)
Deze dimensie heeft betrekking op de mate waarin medewerkers emotionele en sociale ondersteuning
bieden aan jongeren. Dit draagt bij aan een veilige en ondersteunende leefomgeving.
Atmosfeer
Atmosfeer gaat over de kwaliteit van de onderlinge relaties en de algemene sfeer binnen de leefgroep.
Een positieve, respectvolle omgang tussen jongeren speelt hierbij een belangrijke rol.
Groei
Groei verwijst naar de kansen die jongeren krijgen om zich verder te ontwikkelen, nieuwe vaardigheden
op te doen en meer zelfstandigheid te verwerven.
HC 1 – Artikel – Mercera et al., 2020
Mercera et al. (2020) onderzochten welke kind-, ouder-, gezins- en omgevingskenmerken aanwezig zijn
bij residentieel opgenomen jeugdigen die functioneren op een licht verstandelijk beperkt (LVB) of
zwakbegaafd (ZB) niveau.
- Het onderzoek werd uitgevoerd bij De Hondsberg, een specialistische residentiële instelling voor
jeugdigen met een (vermoeden van een) LVB of ZB en bijkomende complexe psychiatrische en
systeemproblemen.
- In totaal werden de dossiers van 108 jeugdigen geanalyseerd.
- Het doel van het onderzoek was meer inzicht te krijgen in de factoren die bijdragen aan hun
ondersteuningsbehoeften, omdat zorg in de praktijk nog vaak vooral gebaseerd wordt op IQ-
scores.
De resultaten
- laten zien dat deze jeugdigen vaak te maken hebben met een grote diversiteit aan problemen. Op
kindniveau had bijna 70% medische problemen en gebruikte ruim de helft psychofarmaca.
Daarnaast had 50% ernstige gedragsproblemen en was bij bijna 90% sprake van minstens één
bijkomende psychiatrische stoornis. Veelvoorkomende diagnoses waren hechtingsproblemen,
autismespectrumstoornissen (ASS) en ADHD.
- Ook op ouderniveau werden veel problemen gevonden. Een aanzienlijk deel van de ouders had
lichamelijke of psychische gezondheidsproblemen, problemen met middelengebruik of een
vermoeden van een verstandelijke beperking. Daarnaast bleek dat ongeveer een derde van de
ouders zelf traumatische jeugdervaringen had meegemaakt, wat kan bijdragen aan
intergenerationele problematiek.
- De zwaarste belasting werd gevonden op gezinsniveau. Maar liefst 87% van de jeugdigen had
minimaal één ingrijpende jeugdervaring (Adverse Childhood Experience; ACE) meegemaakt.
Veelvoorkomende ervaringen waren een scheiding van de ouders, huiselijk geweld, emotionele
verwaarlozing en fysieke mishandeling. Ook kwamen schulden, eenoudergezinnen, samengestelde
gezinnen en kinderbeschermingsmaatregelen relatief vaak voor. Dit wijst erop dat veel jeugdigen
opgroeien in gezinnen met meervoudige en complexe problemen.
- Op omgevingsniveau bleek dat een deel van de jeugdigen werd gepest, niet naar school ging
voorafgaand aan de opname of eerder al residentiële zorg of pleegzorg had ontvangen. Daarnaast
had ongeveer een derde van de gezinnen een beperkt sociaal netwerk.
De belangrijkste bevinding van het onderzoek is dat problemen zich vaak opstapelen. Bij 63% van de
jeugdigen waren tegelijkertijd problemen aanwezig op kind-, ouder-, gezins- én omgevingsniveau. Dit
bevestigt dat de doelgroep zeer heterogeen is en dat problemen niet los van elkaar kunnen worden
bekeken.
Een interessante uitkomst is dat jeugdigen die functioneerden op zwakbegaafd niveau (IQ 71–85) over
het algemeen vergelijkbare problemen hadden als jeugdigen met een LVB (IQ 50–70). De enige duidelijke
uitzondering was dat de ZB-groep meer ingrijpende jeugdervaringen had meegemaakt. Volgens de
auteurs laat dit zien dat IQ alleen onvoldoende zegt over de ondersteuningsbehoefte van jeugdigen. Er
moet juist gekeken worden naar de combinatie van individuele kenmerken en de context waarin een
jeugdige opgroeit.
,
,o Studiedesign: cross-sectioneel geeft een grotere effect size (logisch want
,
