Organisatiepsychologie 2026 – Hoorcollege 1; 24 april 2026
Leerdoelen
• Verkrijgen van kennis en inzicht m.b.t. belangrijke perspectieven, theorieën, concepten en
modellen op het gebied van de organisatiepsychologie
• Analyseren van functioneren van organisaties en teams m.b.v. theorie en onderzoek
Academic Professional A&O
• Gespecialiseerde kennis van theorieën, wetenschappelijke inzichten en methoden binnen A&O
• Goed inzicht in praktijk
• M.b.v. kennis praktijkproblemen analyseren en oplossen
• Bijdrage aan kennisontwikkeling in praktijk en wetenschap
Teamcasusanalyse
• Analyse van een bestaande casus m.b.v. theorieën, concepten en modellen van McShane & Von
Glinow
• 4 verschillende casussen: Erasmus MC, AFAS Software, Spotify & CSU
• Achtergronddocument en podcast
Teampresentatie
• Werkgroepen staan voor de helft in het teken van het toepassen van cursusliteratuur op
bestaande organisatiecasussen
Organisatiegedrag
• De studie van wat mensen denken, voelen en doen in en rondom organisaties
Psychosociale Arbeidsbelasting in de ARBO-wet
Verschillende lagen van sociale veiligheid
• HR Professionals: monitoren en ondersteunen medewerkers
• Leiders van werkteams: omgaan met groepsdynamieken
• Managers van organisaties: ontwikkelen van organisatiebeleid
, • Sociale veiligheid: zij die er niet bij horen lijden onder fysieke stress
• Psychologische veiligheid: de vrijheid om jezelf te uiten draagt bij aan teamprestaties
• Psychosociaal veiligheidsklimaat: welzijn van werknemers in kernactiviteiten
• Niveaus: individu, team, management
Savela & Ellemers (2024)
Ongewenst gedrag op de werkvloer
• Niets doen maakt het erger
• Toezicht faalt
• Niet ingrijpen, afschuiven op leiding
• Werkgever grijpt niet in
• Goedpraten, victim blaming
• Leidinggevende gedoogt
• Weinig empathie met medewerkers
• Omgeving kijkt toe
• Angst om zelf slachtoffer te worden
• Machtsmisbruik, vernedering
Organisatiegedrag – Voorbeeld UU onderzoek
Cultuur, structuur, systeem
• Cultuur: de manier waarop gedrag
gestuurd wordt door regels, normen
en overtuigingen
• Structuur: de manier waarop werk
georganiseerd is
• Systeem: de manier waarop
(on)gewenst gedrag wordt
gemonitord, gerapporteerd en
aangepast
• KNAW, 2022
Organisatiegedrag – Voorbeeld UU
onderzoek
Sociale veiligheid
Personeel
• HR-training Inclusie & Sociale Veiligheid
• Dialoogsessies
• Synthetron (deep democracy)
• You Can’t Say That (theater)
• Mindlab (theater)
• Koerskaart
• Dilemmaspel
• E-learning module
• Active bystander training
• Leiderschapstraining
Studenten
• Safe & Sound student festival
• Active bystander workshop
,Belangrijke inzichten
• Eén training maakt nog geen sociaal veilige werkomgeving
• Veel trainingen zijn gericht op cultuur; structuur en systeem zijn ook belangrijk
• Transparantie en communicatie zijn belangrijk tijdens onderzoeksproces en reacties op rapporten
• Beweeg weg van een ‘rotte appel’-benadering naar een ‘corrumperend vat’-benadering
• Niet alleen focussen op individuen, maar ook op context waarin gedrag ontstaat
Vakgebied organisatiepsychologie
Organisatiepsychologie
• Bestudeert menselijk gedrag in de context van arbeidsorganisaties
• Niveaus:
• individu
• interpersoonlijk
• team
• organisatie
Arbeidsmarkt A&O
• Organisatie-consultant
• HR-consultant
• Werving en selectie
• Training
• Loopbaancoaching
• Arbeids- & Gezondheidspsycholoog
• Toegepast organisatie-onderzoeker
Tijdschriften
• Academy of Management Journal/Review
• Journal of Organizational Behavior
• Journal of Applied Psychology
• Journal of Occupational Health Psychology
• Journal of Business and Psychology
• European Journal of Work and Org. Psychology
• Gedrag & Organisatie
Niets doen maakt het erger
o Toezicht faalt: Niet ingrijpen, afschuiven op leiding
o Werkgever grijpt niet in: Goedpraten, victim blaming
o Leidinggevende gedoogt: Weinig empathie met medewerkers
o Omgeving kijkt toe: Angst om zelf slachtoffer te worden
o Ongewenst gedrag op de werkvloer: Machtsmisbruik, vernedering
3
perspectieven op effectiviteit van organisaties
1. Open Systemen-perspectief
• Organisaties zijn complexe systemen die leven
binnen hun externe omgeving en hiervan afhankelijk zijn
• Oorspronkelijk gericht op fysieke hulpbronnen
, Open Systemen-perspectief
• Niet alle organisaties kunnen goed meebewegen met hun externe omgeving
2. Human Capital-perspectief
• Versterkt het menselijk kapitaal van de organisatie:
• kennis
• vaardigheden, competenties, talenten
• creativiteit
• Versterkt motivatie, tevredenheid, commitment, bevlogenheid
• Vermindert risico op burnout, uitval en vertrek
Belang van unlearning
• Succesvolle bedrijven doen ook aan afleren
3. Belanghebbenden-perspectief
Belanghebbenden-perspectief
• Stakeholders: individuen, groepen en andere betrokken partijen die invloed hebben op of
beïnvloed worden door doelen en handelen van de organisatie
Belanghebbenden-perspectief: ethiek
• Maatschappelijk verantwoord ondernemen
• Gevolgen voor samenleving en milieu gaan verder dan financiële belangen en wettelijke
verplichtingen
• Contract van organisatie met samenleving
MARS-model
Actuele uitdagingen voor organisaties
1. Technologische veranderingen
• Razendsnelle veranderingen
• Nieuwe samenwerkingsvormen (bijv. Uber)
• Nieuwe veiligheidsrisico’s (hacks)
• Blockchaintechnologie
• Robotisering
Gevolgen technologische veranderingen
• Onenigheid tussen wetenschap en experts over gevolgen
• Veel baanverlies (Osborne, 2013)
• Winst platformkapitalisme naar kleine groep (Pfeiffer)
• Minder saai en smerig werk? (Rifkin, 2014)
• Nieuwe banen zoals dronepiloot (Miller & Atkinson, 2013)
• Baanpolarisatie
Leerdoelen
• Verkrijgen van kennis en inzicht m.b.t. belangrijke perspectieven, theorieën, concepten en
modellen op het gebied van de organisatiepsychologie
• Analyseren van functioneren van organisaties en teams m.b.v. theorie en onderzoek
Academic Professional A&O
• Gespecialiseerde kennis van theorieën, wetenschappelijke inzichten en methoden binnen A&O
• Goed inzicht in praktijk
• M.b.v. kennis praktijkproblemen analyseren en oplossen
• Bijdrage aan kennisontwikkeling in praktijk en wetenschap
Teamcasusanalyse
• Analyse van een bestaande casus m.b.v. theorieën, concepten en modellen van McShane & Von
Glinow
• 4 verschillende casussen: Erasmus MC, AFAS Software, Spotify & CSU
• Achtergronddocument en podcast
Teampresentatie
• Werkgroepen staan voor de helft in het teken van het toepassen van cursusliteratuur op
bestaande organisatiecasussen
Organisatiegedrag
• De studie van wat mensen denken, voelen en doen in en rondom organisaties
Psychosociale Arbeidsbelasting in de ARBO-wet
Verschillende lagen van sociale veiligheid
• HR Professionals: monitoren en ondersteunen medewerkers
• Leiders van werkteams: omgaan met groepsdynamieken
• Managers van organisaties: ontwikkelen van organisatiebeleid
, • Sociale veiligheid: zij die er niet bij horen lijden onder fysieke stress
• Psychologische veiligheid: de vrijheid om jezelf te uiten draagt bij aan teamprestaties
• Psychosociaal veiligheidsklimaat: welzijn van werknemers in kernactiviteiten
• Niveaus: individu, team, management
Savela & Ellemers (2024)
Ongewenst gedrag op de werkvloer
• Niets doen maakt het erger
• Toezicht faalt
• Niet ingrijpen, afschuiven op leiding
• Werkgever grijpt niet in
• Goedpraten, victim blaming
• Leidinggevende gedoogt
• Weinig empathie met medewerkers
• Omgeving kijkt toe
• Angst om zelf slachtoffer te worden
• Machtsmisbruik, vernedering
Organisatiegedrag – Voorbeeld UU onderzoek
Cultuur, structuur, systeem
• Cultuur: de manier waarop gedrag
gestuurd wordt door regels, normen
en overtuigingen
• Structuur: de manier waarop werk
georganiseerd is
• Systeem: de manier waarop
(on)gewenst gedrag wordt
gemonitord, gerapporteerd en
aangepast
• KNAW, 2022
Organisatiegedrag – Voorbeeld UU
onderzoek
Sociale veiligheid
Personeel
• HR-training Inclusie & Sociale Veiligheid
• Dialoogsessies
• Synthetron (deep democracy)
• You Can’t Say That (theater)
• Mindlab (theater)
• Koerskaart
• Dilemmaspel
• E-learning module
• Active bystander training
• Leiderschapstraining
Studenten
• Safe & Sound student festival
• Active bystander workshop
,Belangrijke inzichten
• Eén training maakt nog geen sociaal veilige werkomgeving
• Veel trainingen zijn gericht op cultuur; structuur en systeem zijn ook belangrijk
• Transparantie en communicatie zijn belangrijk tijdens onderzoeksproces en reacties op rapporten
• Beweeg weg van een ‘rotte appel’-benadering naar een ‘corrumperend vat’-benadering
• Niet alleen focussen op individuen, maar ook op context waarin gedrag ontstaat
Vakgebied organisatiepsychologie
Organisatiepsychologie
• Bestudeert menselijk gedrag in de context van arbeidsorganisaties
• Niveaus:
• individu
• interpersoonlijk
• team
• organisatie
Arbeidsmarkt A&O
• Organisatie-consultant
• HR-consultant
• Werving en selectie
• Training
• Loopbaancoaching
• Arbeids- & Gezondheidspsycholoog
• Toegepast organisatie-onderzoeker
Tijdschriften
• Academy of Management Journal/Review
• Journal of Organizational Behavior
• Journal of Applied Psychology
• Journal of Occupational Health Psychology
• Journal of Business and Psychology
• European Journal of Work and Org. Psychology
• Gedrag & Organisatie
Niets doen maakt het erger
o Toezicht faalt: Niet ingrijpen, afschuiven op leiding
o Werkgever grijpt niet in: Goedpraten, victim blaming
o Leidinggevende gedoogt: Weinig empathie met medewerkers
o Omgeving kijkt toe: Angst om zelf slachtoffer te worden
o Ongewenst gedrag op de werkvloer: Machtsmisbruik, vernedering
3
perspectieven op effectiviteit van organisaties
1. Open Systemen-perspectief
• Organisaties zijn complexe systemen die leven
binnen hun externe omgeving en hiervan afhankelijk zijn
• Oorspronkelijk gericht op fysieke hulpbronnen
, Open Systemen-perspectief
• Niet alle organisaties kunnen goed meebewegen met hun externe omgeving
2. Human Capital-perspectief
• Versterkt het menselijk kapitaal van de organisatie:
• kennis
• vaardigheden, competenties, talenten
• creativiteit
• Versterkt motivatie, tevredenheid, commitment, bevlogenheid
• Vermindert risico op burnout, uitval en vertrek
Belang van unlearning
• Succesvolle bedrijven doen ook aan afleren
3. Belanghebbenden-perspectief
Belanghebbenden-perspectief
• Stakeholders: individuen, groepen en andere betrokken partijen die invloed hebben op of
beïnvloed worden door doelen en handelen van de organisatie
Belanghebbenden-perspectief: ethiek
• Maatschappelijk verantwoord ondernemen
• Gevolgen voor samenleving en milieu gaan verder dan financiële belangen en wettelijke
verplichtingen
• Contract van organisatie met samenleving
MARS-model
Actuele uitdagingen voor organisaties
1. Technologische veranderingen
• Razendsnelle veranderingen
• Nieuwe samenwerkingsvormen (bijv. Uber)
• Nieuwe veiligheidsrisico’s (hacks)
• Blockchaintechnologie
• Robotisering
Gevolgen technologische veranderingen
• Onenigheid tussen wetenschap en experts over gevolgen
• Veel baanverlies (Osborne, 2013)
• Winst platformkapitalisme naar kleine groep (Pfeiffer)
• Minder saai en smerig werk? (Rifkin, 2014)
• Nieuwe banen zoals dronepiloot (Miller & Atkinson, 2013)
• Baanpolarisatie
