HC’s (8-14) INTERNATIONAAL RECHT
Internationaal recht HC 8 – Aard van het internationaal recht..........................................................................5
I. Wat is internationaal recht?.................................................................................................................................5
1. Evolutie vh begrip............................................................................................................................................5
2. Belangrijkste actoren.....................................................................................................................................5
II. Functies van IR.......................................................................................................................................................7
(1) Bevoegdheid volkenrechtelijke subjecten afbakenen........................................................................7
(2) Regelen van coëxistentie van internationale rechtssubjecten.........................................................7
(3) Regelen van internationale samenwerking tss internationale rechtssubjecten..........................8
III. (Basis)kenmerken vh IR......................................................................................................................................9
1. Geen centrale wetgever................................................................................................................................9
2. Geen centrale rechter..................................................................................................................................10
3. Geen uitgewerkt stelsel rechtshandhaving en rechtsafdwinging...................................................10
4. Sterke afhankelijkheid van nationale rechtsorde voor tenuitvoerlegging.....................................11
Structuur internationaal recht...............................................................................................................................12
Internationaal recht HC 9 – Bronnen van het IR: verdragsrecht......................................................................13
I. Bronnen van IR......................................................................................................................................................13
II. Verdragsrecht.......................................................................................................................................................13
III. Definitie verdrag.................................................................................................................................................14
1. Gewoonterechtelijke definitie.....................................................................................................................14
2. Verdragsrechtelijke definitie:.....................................................................................................................15
2. Componenten verdragsrechtelijke definitie - art 2, lid 1, sub a WVV: niet-exhaustieve
definitie.................................................................................................................................................................15
IV. Bekendmaking...................................................................................................................................................16
V. Totstandkoming van verdragen.....................................................................................................................16
Fase 1: Opstellen verdragstekst.....................................................................................................................16
Accreditatie onderhandelaars/vertegenwoordigers..........................................................................17
Onderhandelingen.......................................................................................................................................17
Aanneming verdragstekst..........................................................................................................................18
Authentificatie vd tekst...............................................................................................................................18
Fase 2: Uitdrukken vd wilsuiting....................................................................................................................18
Instemming om door verdrag gebonden te worden..........................................................................18
1) Ondertekening (art 12 WVV; FASE 2 valt hierdoor samen met FASE 1)..............................18
2) Uitwisseling akten die verdrag vormen (art 13 WVV; bv. door uitwisseling van brieven
of nota’s)....................................................................................................................................................19
, 3) Bekrachtiging/Ratificatie (art 14 WVV; = “formele” volkenR handeling).............................19
4) Aanvaarding of Goedkeuring (art 14 WVV; = “informele” volkenR handeling).................19
5) Toetreding (art 15 WVV; = de Staat was niet betrokken bij FASE 1)....................................19
6) “ieder ander overeengekomen middel”.....................................................................................19
Voorbeeld: Protocol over de bezwaren van het Ierse volk ten aanzien van het
Verdrag van Lissabon.....................................................................................................................20
Fase 3: Inwerkingtreding en doorwerking.................................................................................................20
Inwerkingtreding op internationaal vlak...............................................................................................20
Incorporatie in nationale rechtsorde.......................................................................................................21
Doorwerking in het interne recht.............................................................................................................21
VI. Voorbehouden bij verdragen.........................................................................................................................21
Definitie “voorbehoud”: art. 2(1)(d) WVV:.....................................................................................................21
Grenzen aan voorbehouden..........................................................................................................................22
Bezwaar tegen voorbehoud..........................................................................................................................23
Rechtsgevolgen (art 21 WVV)........................................................................................................................23
VII. Naleving.............................................................................................................................................................23
Toepassing...............................................................................................................................................................25
Toepassing van achtereenvolgende verdragen m.b.t. hetzelfde onderwerp? = conflicten tussen
verdragen (art. 30 WVV).......................................................................................................................................25
Interpretatie..............................................................................................................................................................26
Gevolgen tegenover derden...............................................................................................................................29
Nietigheid..................................................................................................................................................................29
1. Relatieve nietigheid......................................................................................................................................29
2. Absolute nietigheid......................................................................................................................................30
Definitie jus cogens in art. 53 WVV..............................................................................................................31
Beëindiging / opschorting.....................................................................................................................................31
Internationaal recht HC 10 – Bronnen vh IR: andere bronnen en verhouding...........................................35
I. Gewoonterecht.....................................................................................................................................................35
A. Statenpraktijk................................................................................................................................................36
B. Opinio juris.....................................................................................................................................................37
C. Universeel, regionaal en specifiek gewoonterecht...........................................................................38
D. Codificatie......................................................................................................................................................38
II. Algemene rechtsbeginselen...........................................................................................................................38
III. Rechtspraak en rechtsleer..............................................................................................................................39
IV. Billijkheid.............................................................................................................................................................39
V. Eenzijdige rechtshandelingen.......................................................................................................................40
1
, A. Eenz RH’en van Staten...............................................................................................................................40
B. Eenz RH’en van IO’s....................................................................................................................................42
VI. Soft law en informele rechtsvorming..........................................................................................................42
VII. Hiërarchie van bronnen.................................................................................................................................43
1. Conflict verdrags- en gewoonterecht......................................................................................................43
2. Conflict tussen een verdrags-/gewoonterecht en algemene rechtsbeginselen........................43
3. Conflict tussen verdragsregels onderling.............................................................................................43
4. Conflict tussen gewoonteregels onderling...........................................................................................43
VIII. Verhouding en wisselwerkingen tussen internationaal en nationaal recht...................................44
Positie vh nationale recht in de internationale rechtsorde...................................................................44
Positie vh IR in de nationale rechtsorde.....................................................................................................44
Doorwerking van internationaalrechtelijke regels in de BE rechtsorden.........................................44
Internationaal recht HC 11 – Subjecten: Staten....................................................................................................45
Subjecten..................................................................................................................................................................45
I. Staten......................................................................................................................................................................46
Definitie................................................................................................................................................................46
Constitutieve bestanddelen Staat..........................................................................................................46
Fundamentele kenmerken van Staten:.................................................................................................48
Voorbehouden domein (“domaine réservé”)......................................................................................48
Staatsvorming....................................................................................................................................................49
Totstandkoming van Staten.....................................................................................................................49
Verwerving grondgebied...........................................................................................................................51
Erkenning van Staten..................................................................................................................................51
Statenopvolging...........................................................................................................................................53
Internationaal recht HC 12 – Niet-statelijke actoren..........................................................................................55
Niet-statelijke actoren...........................................................................................................................................55
I. Internationale organisaties (IO’s)....................................................................................................................55
Definitie................................................................................................................................................................55
Rechtspersoonlijkheid.....................................................................................................................................56
Bevoegdheden..................................................................................................................................................56
Lidmaatschap (I).................................................................................................................................................57
Lidmaatschap (II)................................................................................................................................................58
Lidmaatschap: de VN.......................................................................................................................................58
Organen en besluitvorming...........................................................................................................................59
Organen en besluitvorming: de VN Veiligheidsraad...............................................................................61
II. Individuen..............................................................................................................................................................61
2
, Internationale strafrechtelijke AH.................................................................................................................62
Volkenrechtelijke bescherming vh individu..............................................................................................63
III. Niet-gouvernementele organisaties............................................................................................................64
Volkenrechtelijke status..................................................................................................................................64
IV. Transnationale (multinationale) ondernemingen.....................................................................................65
Internationaal recht HC 13 – Jurisdictie & Immuniteiten...................................................................................67
Jurisdictie over personen en grondgebied.....................................................................................................67
I. Territoriale jurisdictie..........................................................................................................................................68
II. Extraterritoriale jurisdictie: de personele en criminele jurisdictie..........................................................71
1. Nationaliteit (personele jurisdictie)............................................................................................................71
2. Criminele jurisdictie......................................................................................................................................72
Diplomatieke betrekkingen en immuniteiten..................................................................................................75
I. Immuniteiten..........................................................................................................................................................75
Soorten Immuniteit............................................................................................................................................75
Immuniteit: concepten/begrippen................................................................................................................75
Staatsimmuniteit................................................................................................................................................76
Immuniteit van hoge staatsvertegenwoordigers in functie...................................................................77
II. Diplomatieke en consulaire betrekkingen...................................................................................................77
Diplomatieke en consulaire betrekkingen.................................................................................................77
Diplomatieke onschendbaarheid en immuniteit......................................................................................78
Andere voorrechten en immuniteiten diplomaten...................................................................................78
III. Immuniteit van internationale organisaties................................................................................................78
Immuniteit van internationale organisaties en vd vertegenwoordigers van Staren bij deze
IO’s...................................................................................................................................................................78
Internationaal recht HC 14 – Staatsaansprakelijkheid & Vreedzame geschillenbeslechting.................80
Geschillen in het Internationaal Recht..............................................................................................................80
I. Staatsaansprakelijkheid.....................................................................................................................................80
Algemeen............................................................................................................................................................80
Bronnen (vh beginsel)......................................................................................................................................80
Oorzaken van staatsAH....................................................................................................................................81
1. Toerekenbaar gedrag (artt. 4-11 ASR) (“Act of the State”).............................................................81
2. Schending volkenrechtelijke verplichting (“breach of an international obligation”) (art. 12
ASR).................................................................................................................................................................82
Omstandigheden die het onrechtmatige karakter vd gedraging doen wegvallen (en er zo
geen AH meer is) (circumstances precluding wrongfulness) (artt. 20-25 ASR)........................83
3. Gevolgen van staatsAH........................................................................................................................84
3
, Staten die de gevolgen kunnen inroepen.................................................................................................85
Diplomatieke bescherming............................................................................................................................85
II. Methoden van vreedzame geschillenbeslechting....................................................................................86
Methoden van vreedzame geschillenbeslechting..................................................................................86
Diplomatieke middelen..............................................................................................................................87
Jurisdictionele middelen...........................................................................................................................88
Internationale organisaties........................................................................................................................91
4
, Internationaal recht HC 8 – Aard van het internationaal recht
I. Wat is internationaal recht?
1. Evolutie vh begrip
Vroeger: Nu:
Betrekkingen tussen Staten Betrekkingen (ruimer toepassingsgebied)
- tss Staten
- tss Staten en IO’s
- tss IO’s onderling
- tss Staten (of IO’s)
en natuurlijke of rechtspersonen
- Traditioneel werd IR (of volkenrecht) gedefinieerd als “het geheel van rechtsnormen dat de
betrekkingen tss Staten regelt”. ⇒ Staten waren de enige juridische actoren.
- Vandaag is die definitie verouderd. Het IR heeft zich sterk uitgebreid:
- Staten + IO’s spelen een belangrijke rol
- Ook niet-statelijke actoren (zoals multinationals en NGO’s) en zelfs individuen (via
mensenrechten of internationale strafverantwoordelijkheid) maken deel uit vh
systeem.
- Huidige definitie: IR = geheel van regels dat de internationale betrekkingen beheerst tss:
- Staten
- Staten en IO’s
- IO’s onderling
- Staten of IO’s en natuurlijke/rechtspersonen
2. Belangrijkste actoren
overzicht:
a. Staten
● Centrale actoren = nog steeds Staten (blijven bel’ste subjecten maar hbb geen monopolie
meer)
● Ze bezitten soevereiniteit: de hoogste macht over hun grondgebied, bevolking en
rechtsorde
● Lid VN (OPM: lidmaatschap bij IO’s = vrijwillig → bv: art 50 VEU)
● Geschil/situatie onder aandacht brengen van VR of AV (art 35 HVN)
● Partij voor IGH* (art 34, lid 1, Statuut IGH)
5
Internationaal recht HC 8 – Aard van het internationaal recht..........................................................................5
I. Wat is internationaal recht?.................................................................................................................................5
1. Evolutie vh begrip............................................................................................................................................5
2. Belangrijkste actoren.....................................................................................................................................5
II. Functies van IR.......................................................................................................................................................7
(1) Bevoegdheid volkenrechtelijke subjecten afbakenen........................................................................7
(2) Regelen van coëxistentie van internationale rechtssubjecten.........................................................7
(3) Regelen van internationale samenwerking tss internationale rechtssubjecten..........................8
III. (Basis)kenmerken vh IR......................................................................................................................................9
1. Geen centrale wetgever................................................................................................................................9
2. Geen centrale rechter..................................................................................................................................10
3. Geen uitgewerkt stelsel rechtshandhaving en rechtsafdwinging...................................................10
4. Sterke afhankelijkheid van nationale rechtsorde voor tenuitvoerlegging.....................................11
Structuur internationaal recht...............................................................................................................................12
Internationaal recht HC 9 – Bronnen van het IR: verdragsrecht......................................................................13
I. Bronnen van IR......................................................................................................................................................13
II. Verdragsrecht.......................................................................................................................................................13
III. Definitie verdrag.................................................................................................................................................14
1. Gewoonterechtelijke definitie.....................................................................................................................14
2. Verdragsrechtelijke definitie:.....................................................................................................................15
2. Componenten verdragsrechtelijke definitie - art 2, lid 1, sub a WVV: niet-exhaustieve
definitie.................................................................................................................................................................15
IV. Bekendmaking...................................................................................................................................................16
V. Totstandkoming van verdragen.....................................................................................................................16
Fase 1: Opstellen verdragstekst.....................................................................................................................16
Accreditatie onderhandelaars/vertegenwoordigers..........................................................................17
Onderhandelingen.......................................................................................................................................17
Aanneming verdragstekst..........................................................................................................................18
Authentificatie vd tekst...............................................................................................................................18
Fase 2: Uitdrukken vd wilsuiting....................................................................................................................18
Instemming om door verdrag gebonden te worden..........................................................................18
1) Ondertekening (art 12 WVV; FASE 2 valt hierdoor samen met FASE 1)..............................18
2) Uitwisseling akten die verdrag vormen (art 13 WVV; bv. door uitwisseling van brieven
of nota’s)....................................................................................................................................................19
, 3) Bekrachtiging/Ratificatie (art 14 WVV; = “formele” volkenR handeling).............................19
4) Aanvaarding of Goedkeuring (art 14 WVV; = “informele” volkenR handeling).................19
5) Toetreding (art 15 WVV; = de Staat was niet betrokken bij FASE 1)....................................19
6) “ieder ander overeengekomen middel”.....................................................................................19
Voorbeeld: Protocol over de bezwaren van het Ierse volk ten aanzien van het
Verdrag van Lissabon.....................................................................................................................20
Fase 3: Inwerkingtreding en doorwerking.................................................................................................20
Inwerkingtreding op internationaal vlak...............................................................................................20
Incorporatie in nationale rechtsorde.......................................................................................................21
Doorwerking in het interne recht.............................................................................................................21
VI. Voorbehouden bij verdragen.........................................................................................................................21
Definitie “voorbehoud”: art. 2(1)(d) WVV:.....................................................................................................21
Grenzen aan voorbehouden..........................................................................................................................22
Bezwaar tegen voorbehoud..........................................................................................................................23
Rechtsgevolgen (art 21 WVV)........................................................................................................................23
VII. Naleving.............................................................................................................................................................23
Toepassing...............................................................................................................................................................25
Toepassing van achtereenvolgende verdragen m.b.t. hetzelfde onderwerp? = conflicten tussen
verdragen (art. 30 WVV).......................................................................................................................................25
Interpretatie..............................................................................................................................................................26
Gevolgen tegenover derden...............................................................................................................................29
Nietigheid..................................................................................................................................................................29
1. Relatieve nietigheid......................................................................................................................................29
2. Absolute nietigheid......................................................................................................................................30
Definitie jus cogens in art. 53 WVV..............................................................................................................31
Beëindiging / opschorting.....................................................................................................................................31
Internationaal recht HC 10 – Bronnen vh IR: andere bronnen en verhouding...........................................35
I. Gewoonterecht.....................................................................................................................................................35
A. Statenpraktijk................................................................................................................................................36
B. Opinio juris.....................................................................................................................................................37
C. Universeel, regionaal en specifiek gewoonterecht...........................................................................38
D. Codificatie......................................................................................................................................................38
II. Algemene rechtsbeginselen...........................................................................................................................38
III. Rechtspraak en rechtsleer..............................................................................................................................39
IV. Billijkheid.............................................................................................................................................................39
V. Eenzijdige rechtshandelingen.......................................................................................................................40
1
, A. Eenz RH’en van Staten...............................................................................................................................40
B. Eenz RH’en van IO’s....................................................................................................................................42
VI. Soft law en informele rechtsvorming..........................................................................................................42
VII. Hiërarchie van bronnen.................................................................................................................................43
1. Conflict verdrags- en gewoonterecht......................................................................................................43
2. Conflict tussen een verdrags-/gewoonterecht en algemene rechtsbeginselen........................43
3. Conflict tussen verdragsregels onderling.............................................................................................43
4. Conflict tussen gewoonteregels onderling...........................................................................................43
VIII. Verhouding en wisselwerkingen tussen internationaal en nationaal recht...................................44
Positie vh nationale recht in de internationale rechtsorde...................................................................44
Positie vh IR in de nationale rechtsorde.....................................................................................................44
Doorwerking van internationaalrechtelijke regels in de BE rechtsorden.........................................44
Internationaal recht HC 11 – Subjecten: Staten....................................................................................................45
Subjecten..................................................................................................................................................................45
I. Staten......................................................................................................................................................................46
Definitie................................................................................................................................................................46
Constitutieve bestanddelen Staat..........................................................................................................46
Fundamentele kenmerken van Staten:.................................................................................................48
Voorbehouden domein (“domaine réservé”)......................................................................................48
Staatsvorming....................................................................................................................................................49
Totstandkoming van Staten.....................................................................................................................49
Verwerving grondgebied...........................................................................................................................51
Erkenning van Staten..................................................................................................................................51
Statenopvolging...........................................................................................................................................53
Internationaal recht HC 12 – Niet-statelijke actoren..........................................................................................55
Niet-statelijke actoren...........................................................................................................................................55
I. Internationale organisaties (IO’s)....................................................................................................................55
Definitie................................................................................................................................................................55
Rechtspersoonlijkheid.....................................................................................................................................56
Bevoegdheden..................................................................................................................................................56
Lidmaatschap (I).................................................................................................................................................57
Lidmaatschap (II)................................................................................................................................................58
Lidmaatschap: de VN.......................................................................................................................................58
Organen en besluitvorming...........................................................................................................................59
Organen en besluitvorming: de VN Veiligheidsraad...............................................................................61
II. Individuen..............................................................................................................................................................61
2
, Internationale strafrechtelijke AH.................................................................................................................62
Volkenrechtelijke bescherming vh individu..............................................................................................63
III. Niet-gouvernementele organisaties............................................................................................................64
Volkenrechtelijke status..................................................................................................................................64
IV. Transnationale (multinationale) ondernemingen.....................................................................................65
Internationaal recht HC 13 – Jurisdictie & Immuniteiten...................................................................................67
Jurisdictie over personen en grondgebied.....................................................................................................67
I. Territoriale jurisdictie..........................................................................................................................................68
II. Extraterritoriale jurisdictie: de personele en criminele jurisdictie..........................................................71
1. Nationaliteit (personele jurisdictie)............................................................................................................71
2. Criminele jurisdictie......................................................................................................................................72
Diplomatieke betrekkingen en immuniteiten..................................................................................................75
I. Immuniteiten..........................................................................................................................................................75
Soorten Immuniteit............................................................................................................................................75
Immuniteit: concepten/begrippen................................................................................................................75
Staatsimmuniteit................................................................................................................................................76
Immuniteit van hoge staatsvertegenwoordigers in functie...................................................................77
II. Diplomatieke en consulaire betrekkingen...................................................................................................77
Diplomatieke en consulaire betrekkingen.................................................................................................77
Diplomatieke onschendbaarheid en immuniteit......................................................................................78
Andere voorrechten en immuniteiten diplomaten...................................................................................78
III. Immuniteit van internationale organisaties................................................................................................78
Immuniteit van internationale organisaties en vd vertegenwoordigers van Staren bij deze
IO’s...................................................................................................................................................................78
Internationaal recht HC 14 – Staatsaansprakelijkheid & Vreedzame geschillenbeslechting.................80
Geschillen in het Internationaal Recht..............................................................................................................80
I. Staatsaansprakelijkheid.....................................................................................................................................80
Algemeen............................................................................................................................................................80
Bronnen (vh beginsel)......................................................................................................................................80
Oorzaken van staatsAH....................................................................................................................................81
1. Toerekenbaar gedrag (artt. 4-11 ASR) (“Act of the State”).............................................................81
2. Schending volkenrechtelijke verplichting (“breach of an international obligation”) (art. 12
ASR).................................................................................................................................................................82
Omstandigheden die het onrechtmatige karakter vd gedraging doen wegvallen (en er zo
geen AH meer is) (circumstances precluding wrongfulness) (artt. 20-25 ASR)........................83
3. Gevolgen van staatsAH........................................................................................................................84
3
, Staten die de gevolgen kunnen inroepen.................................................................................................85
Diplomatieke bescherming............................................................................................................................85
II. Methoden van vreedzame geschillenbeslechting....................................................................................86
Methoden van vreedzame geschillenbeslechting..................................................................................86
Diplomatieke middelen..............................................................................................................................87
Jurisdictionele middelen...........................................................................................................................88
Internationale organisaties........................................................................................................................91
4
, Internationaal recht HC 8 – Aard van het internationaal recht
I. Wat is internationaal recht?
1. Evolutie vh begrip
Vroeger: Nu:
Betrekkingen tussen Staten Betrekkingen (ruimer toepassingsgebied)
- tss Staten
- tss Staten en IO’s
- tss IO’s onderling
- tss Staten (of IO’s)
en natuurlijke of rechtspersonen
- Traditioneel werd IR (of volkenrecht) gedefinieerd als “het geheel van rechtsnormen dat de
betrekkingen tss Staten regelt”. ⇒ Staten waren de enige juridische actoren.
- Vandaag is die definitie verouderd. Het IR heeft zich sterk uitgebreid:
- Staten + IO’s spelen een belangrijke rol
- Ook niet-statelijke actoren (zoals multinationals en NGO’s) en zelfs individuen (via
mensenrechten of internationale strafverantwoordelijkheid) maken deel uit vh
systeem.
- Huidige definitie: IR = geheel van regels dat de internationale betrekkingen beheerst tss:
- Staten
- Staten en IO’s
- IO’s onderling
- Staten of IO’s en natuurlijke/rechtspersonen
2. Belangrijkste actoren
overzicht:
a. Staten
● Centrale actoren = nog steeds Staten (blijven bel’ste subjecten maar hbb geen monopolie
meer)
● Ze bezitten soevereiniteit: de hoogste macht over hun grondgebied, bevolking en
rechtsorde
● Lid VN (OPM: lidmaatschap bij IO’s = vrijwillig → bv: art 50 VEU)
● Geschil/situatie onder aandacht brengen van VR of AV (art 35 HVN)
● Partij voor IGH* (art 34, lid 1, Statuut IGH)
5
