SAMENVATTING ORTHOPEDAGOGIEK
Emma Van Ham
Deel 1: Een orthopedagogisch grondplan
Short term 12 link met orthopedagogisch grondplan
Microniveau:
- team, ze werken goed samen: samenhang, veranderingen: er komt iemand bij in het team
- verzorgen: scheren, haren kammen, kans geven om voor een huisdier te zorgen, tanden
poetsen,...
- relatie: je bent niet hun ouder en ook niet hun therapeut
- slapen: hoe maak je cliënten wakker
Mesoniveau:
- juridische context; ze mogen de jongeren ni meer aanraken buiten het hek
- cultuur: verzorger spreekt andere taal tegen cliënt (meerlagige identiteit)
Macroniveau:
- juridisch beleid en systeem: je verlaat de groep als je 18 jaar wordt.
Deel 2: Orthopedagogisch denken en kijken
H1: Situering orthopedagogiek
1.1. De term ortho-ped-agogie-k
1) ORTHO – PED – AGOGIE - K
● Recht maken: terug doen functioneren wat kapot was (oplossen)
● Specifieke opvoeding: problematische situaties waar mensen zich zorgen maken
● Problematisch ervaren situatie: jeugdrechter, kind, ouder,..
● Grens met “gewone” niet scherp af te bakenen
→ terug perspectief bieden
2) ORTHO – PED – AGOGIE - K
Pais (Grieks) = kind
Kinderen en jeugdigen
● Bij de start van de wetenschap
● Uitbreiding naar andere doelgroepen
- Volwassenen met een verstandelijke beperking
- Volwassen met NAH
- Volwassen met dementie
-> Ortho-agogiek (volwassenen)
3) ORTHO – PED – AGOGIE - K
● Begeleiden naar ... een doel,
● Leiden naar… een doel.
Maar welk doel is wenselijk? -> normen, waarden, ethische dimensie, visies, tendensen
Emma Van Ham
Orthopedagogie 2025–2026 1
, 4) ORTHO – PED – AGOGIE - K
De wetenschappelijke studie van:
● Professionele bachelor in de orthopedagogie
● Master in de orthopedagogiek
Dus orthopedagogiek= de wetenschappelijke studie van het begeleiden/ondersteunen van
kinderen, jongeren en volwassenen in problematisch ervaren of specifieke situaties.
1.2 Verhouding pedagogiek – orthopedagogiek
Pedagogiek
● Algemene principes van en kennis over
opvoeding
● Kleine dagelijkse problemen en vragen
bv. mijn baby huilt veel, is dit normaal en wat moet ik doen?
● Tijdelijke problemen
bv. mijn moeder zegt me om mijn baby gewoon te laten uithuilen, maar ik wil graag een
manier vinden die beter aanvoelt.
-> geduld, tact, creativiteit, humor, etc.
-> Indien moeilijk gezinsondersteuning (Brede Instap)
Fragment uit film: ‘What’s eating Gilbert Grape?’
Orthopedagogiek
● Zeer specifieke noden of vastlopen van
opvoeding
- Kind met specifieke noden, bv. Farouk p.
35
- Ouders met specifieke tekorten in opvoeding, bv. Roos p. 35
- Maatschappelijke problemen Oorlog
● Problemen zijn erger, duidelijker
● Weerstanden tot verbetering zijn hardnekkiger bv. we hebben al van alles
geprobeerd
● Vaak zeer complexe samenhang van meerdere bedreigende factoren
● Het problematische staat centraal
● Uitdagende situaties, complex gedrag
Gelijkenis: Opvoedings-en begeleidingsproces gekenmerkt door ‘op weg zijn’ zonder vooraf
te weten, de zekerheid te hebben, dat (eind)doel van opvoeding zal worden bereikt
Besluit
Orthopedagogiek toont ons vaak de weg naar de essentie van de pedagogiek. Situaties
waar opvoeding vastloopt, k ons heel veel leren over onszelf, onze opvoedingsaanpak en
Emma Van Ham
Orthopedagogie 2025–2026 2
,dagen ons uit tot diepgaander kijken. Orthopedagogiek gaat om de studie van het specifiek
opvoeden en begeleiden-> bewust, grondige analyse
1.3 Doel en object van orthopedagogiek
KLASSIEKE BENADERING
Object
- opvoeding van ‘opvallende’ of ‘afwijkende’ kind
- indelingen soorten kinderen = classificatie (wat is er nu
precies aan de hand met het kind?)
- methodes om op te voeden = methodieken (wat doe je
met een kind die blind/doof is?)
Doel
- ontwikkeling kind optimaliseren
Object: problematische opvoedingssituatie
(POS)
Sociaal-ecologische visie
● Moeizame afstemming vraag en aanbod
● Door verschillende factoren
- Kind met specifieke noden, bv. Farouk p.58
- Ouders met specifieke tekorten in opvoeding, bv. Roos p.58
- Maatschappelijke problemen
Doel: deze weer tot vlot krijgen
Middelen: Factoren in de opvoedingssituatie zelf, samenwerking met andere
disciplines en betrokkenen
1.4 Evolutie van de term POS
POS= problematische opvoedingssituaties in de hulpverlening
- Geschiedenis hulpverlening
- ‘verwaarloosde kinderen’ -> POS
- Term POS in decreten Bijzondere Jeugdbijstand vanaf 1990
Emma Van Ham
Orthopedagogie 2025–2026 3
, “een toestand waarin de fysieke integriteit, de affectieve, morele, intellectuele of sociale
ontplooiingskansen van minderjarigen in het gedrang komen, door bijzondere gebeurtenissen,
door relationele conflicten of door de omstandigheden waarin zij leven”
2 grote doelgroepen ons onderscheiden:
Als eerst:
zogenaamd verwaarloosde K= de K waarvoor men voor het eerst ging spreken, in
plaats van dus de klassieke benadering verwaarloosde kinderen ging overgaan naar
de term problematische opvoedingssituatie. De POS als een toestand waarin de
fysieke integriteit, de affectieve, morele, intellectuele of sociale ontplooiingskansen
van minderjarigen i/h gedrang komen. Dit door bijzondere gebeurtenissen, relationele
conflicten of door de omstandigheden waarin ze leven.
Decreet Bijzondere Jeugdbijstand 1990
‘Bijzondere Jeugdbijstand’
preventie en hulpverlening voor 2 doelgroepen:
1) Minderjarigen in een Problematische Opvoedingssituatia (POS)
2) Minderjarigen die een als Misdrijf Omschreven Feit (MOF) hebben gepleegd
Possers en moffers de jongeren die bij de jeugdrechtbank terechtkomen vanuit de zorg over
een problematische opvoedingssituatie enerzijds en anderzijds de minderjarigen die terecht
kwamen vanuit misdrijf omschreven feit.
Decreet Integrale Jeugdhulpverlening 2014
Verandering van terminologie
- POS -> VOS (en PLS = problematische levenssituatie) = Verontrustende
Opvoedingssituatie -> situaties van misbruik en mishandeling
Meer aandacht voor ‘verontrusting’ of “de ontwikkelingskansen v/e minderjarige” bedreigd
zijn of dat de integriteit (Integriteit: psychisch, fysiek of seksueel) v/d minderjarige aangetast
is”
Decreet Jeugddelinquentierecht 2019
Verandering van terminologie
- MOF -> jeugddelict = een als misdrijf omschreven feit gepleegd door een
minderjarige
Orthopedagogische kijk
● POS of MOF ?
● VOS of jeugddelict?
● Onderscheid in jeugdrechtbank en hulpverlening
● Orthopedagogisch gezien geen strak onderscheid: onder heel wat ernstige
jeugddelicten schuilt een verontrustende opvoedingssituatie!
Emma Van Ham
Orthopedagogie 2025–2026 4
Emma Van Ham
Deel 1: Een orthopedagogisch grondplan
Short term 12 link met orthopedagogisch grondplan
Microniveau:
- team, ze werken goed samen: samenhang, veranderingen: er komt iemand bij in het team
- verzorgen: scheren, haren kammen, kans geven om voor een huisdier te zorgen, tanden
poetsen,...
- relatie: je bent niet hun ouder en ook niet hun therapeut
- slapen: hoe maak je cliënten wakker
Mesoniveau:
- juridische context; ze mogen de jongeren ni meer aanraken buiten het hek
- cultuur: verzorger spreekt andere taal tegen cliënt (meerlagige identiteit)
Macroniveau:
- juridisch beleid en systeem: je verlaat de groep als je 18 jaar wordt.
Deel 2: Orthopedagogisch denken en kijken
H1: Situering orthopedagogiek
1.1. De term ortho-ped-agogie-k
1) ORTHO – PED – AGOGIE - K
● Recht maken: terug doen functioneren wat kapot was (oplossen)
● Specifieke opvoeding: problematische situaties waar mensen zich zorgen maken
● Problematisch ervaren situatie: jeugdrechter, kind, ouder,..
● Grens met “gewone” niet scherp af te bakenen
→ terug perspectief bieden
2) ORTHO – PED – AGOGIE - K
Pais (Grieks) = kind
Kinderen en jeugdigen
● Bij de start van de wetenschap
● Uitbreiding naar andere doelgroepen
- Volwassenen met een verstandelijke beperking
- Volwassen met NAH
- Volwassen met dementie
-> Ortho-agogiek (volwassenen)
3) ORTHO – PED – AGOGIE - K
● Begeleiden naar ... een doel,
● Leiden naar… een doel.
Maar welk doel is wenselijk? -> normen, waarden, ethische dimensie, visies, tendensen
Emma Van Ham
Orthopedagogie 2025–2026 1
, 4) ORTHO – PED – AGOGIE - K
De wetenschappelijke studie van:
● Professionele bachelor in de orthopedagogie
● Master in de orthopedagogiek
Dus orthopedagogiek= de wetenschappelijke studie van het begeleiden/ondersteunen van
kinderen, jongeren en volwassenen in problematisch ervaren of specifieke situaties.
1.2 Verhouding pedagogiek – orthopedagogiek
Pedagogiek
● Algemene principes van en kennis over
opvoeding
● Kleine dagelijkse problemen en vragen
bv. mijn baby huilt veel, is dit normaal en wat moet ik doen?
● Tijdelijke problemen
bv. mijn moeder zegt me om mijn baby gewoon te laten uithuilen, maar ik wil graag een
manier vinden die beter aanvoelt.
-> geduld, tact, creativiteit, humor, etc.
-> Indien moeilijk gezinsondersteuning (Brede Instap)
Fragment uit film: ‘What’s eating Gilbert Grape?’
Orthopedagogiek
● Zeer specifieke noden of vastlopen van
opvoeding
- Kind met specifieke noden, bv. Farouk p.
35
- Ouders met specifieke tekorten in opvoeding, bv. Roos p. 35
- Maatschappelijke problemen Oorlog
● Problemen zijn erger, duidelijker
● Weerstanden tot verbetering zijn hardnekkiger bv. we hebben al van alles
geprobeerd
● Vaak zeer complexe samenhang van meerdere bedreigende factoren
● Het problematische staat centraal
● Uitdagende situaties, complex gedrag
Gelijkenis: Opvoedings-en begeleidingsproces gekenmerkt door ‘op weg zijn’ zonder vooraf
te weten, de zekerheid te hebben, dat (eind)doel van opvoeding zal worden bereikt
Besluit
Orthopedagogiek toont ons vaak de weg naar de essentie van de pedagogiek. Situaties
waar opvoeding vastloopt, k ons heel veel leren over onszelf, onze opvoedingsaanpak en
Emma Van Ham
Orthopedagogie 2025–2026 2
,dagen ons uit tot diepgaander kijken. Orthopedagogiek gaat om de studie van het specifiek
opvoeden en begeleiden-> bewust, grondige analyse
1.3 Doel en object van orthopedagogiek
KLASSIEKE BENADERING
Object
- opvoeding van ‘opvallende’ of ‘afwijkende’ kind
- indelingen soorten kinderen = classificatie (wat is er nu
precies aan de hand met het kind?)
- methodes om op te voeden = methodieken (wat doe je
met een kind die blind/doof is?)
Doel
- ontwikkeling kind optimaliseren
Object: problematische opvoedingssituatie
(POS)
Sociaal-ecologische visie
● Moeizame afstemming vraag en aanbod
● Door verschillende factoren
- Kind met specifieke noden, bv. Farouk p.58
- Ouders met specifieke tekorten in opvoeding, bv. Roos p.58
- Maatschappelijke problemen
Doel: deze weer tot vlot krijgen
Middelen: Factoren in de opvoedingssituatie zelf, samenwerking met andere
disciplines en betrokkenen
1.4 Evolutie van de term POS
POS= problematische opvoedingssituaties in de hulpverlening
- Geschiedenis hulpverlening
- ‘verwaarloosde kinderen’ -> POS
- Term POS in decreten Bijzondere Jeugdbijstand vanaf 1990
Emma Van Ham
Orthopedagogie 2025–2026 3
, “een toestand waarin de fysieke integriteit, de affectieve, morele, intellectuele of sociale
ontplooiingskansen van minderjarigen in het gedrang komen, door bijzondere gebeurtenissen,
door relationele conflicten of door de omstandigheden waarin zij leven”
2 grote doelgroepen ons onderscheiden:
Als eerst:
zogenaamd verwaarloosde K= de K waarvoor men voor het eerst ging spreken, in
plaats van dus de klassieke benadering verwaarloosde kinderen ging overgaan naar
de term problematische opvoedingssituatie. De POS als een toestand waarin de
fysieke integriteit, de affectieve, morele, intellectuele of sociale ontplooiingskansen
van minderjarigen i/h gedrang komen. Dit door bijzondere gebeurtenissen, relationele
conflicten of door de omstandigheden waarin ze leven.
Decreet Bijzondere Jeugdbijstand 1990
‘Bijzondere Jeugdbijstand’
preventie en hulpverlening voor 2 doelgroepen:
1) Minderjarigen in een Problematische Opvoedingssituatia (POS)
2) Minderjarigen die een als Misdrijf Omschreven Feit (MOF) hebben gepleegd
Possers en moffers de jongeren die bij de jeugdrechtbank terechtkomen vanuit de zorg over
een problematische opvoedingssituatie enerzijds en anderzijds de minderjarigen die terecht
kwamen vanuit misdrijf omschreven feit.
Decreet Integrale Jeugdhulpverlening 2014
Verandering van terminologie
- POS -> VOS (en PLS = problematische levenssituatie) = Verontrustende
Opvoedingssituatie -> situaties van misbruik en mishandeling
Meer aandacht voor ‘verontrusting’ of “de ontwikkelingskansen v/e minderjarige” bedreigd
zijn of dat de integriteit (Integriteit: psychisch, fysiek of seksueel) v/d minderjarige aangetast
is”
Decreet Jeugddelinquentierecht 2019
Verandering van terminologie
- MOF -> jeugddelict = een als misdrijf omschreven feit gepleegd door een
minderjarige
Orthopedagogische kijk
● POS of MOF ?
● VOS of jeugddelict?
● Onderscheid in jeugdrechtbank en hulpverlening
● Orthopedagogisch gezien geen strak onderscheid: onder heel wat ernstige
jeugddelicten schuilt een verontrustende opvoedingssituatie!
Emma Van Ham
Orthopedagogie 2025–2026 4
