HC1: JEUGDHULP &
JEUGDBESCHERMING
RICHTLIJN SAMEN BESLISSEN, H3
Kernaanbevelingen
1. Samen werken met ouders & jeugdige
a. Ouders & jeugdige actief betrekken.
b. Samen beslissen over passende hulp.
c. Rekening houden met wensen, voorkeuren en eerdere hulp.
d. Werken vanuit respect, empathie & schuld.
2. Het beslisproces
a. Samen de aard & ernst van het probleem beoordelen.
b. Stap voor stap toewerken naar passende hulp.
i. Beslis samen welk hulp het best past.
c. Systematisch & transparant werken.
i. Gebruik analytische, gespreks- en schrijfvaardigheden.
d. Alleen noodzakelijke info verzamelen.
e. Gebruik gestandaardiseerde & gevalideerde instrumenten.
f. Bespreek belangrijke beslissingen met de gedragswetenschapper.
g. Letten op veiligheid, motivatie & sociaal netwerk.
3. Vraagverheldering
a. Hulpvraag & kernprobleem samen formuleren.
b. Bepalen wat er nodig is als vervolgstap.
c. Lichte/alledaagse problemen:
i. Geef voorlichting/advies;
ii. Zet lichte interventie in;
iii. Benut het sociale netwerk.
d. Acute bedreiging:
i. Zet direct crisisinterventie in;
ii. Raadpleeg de richtlijn crisisplaatsing.
e. Bij onduidelijkheid over aard/ernst:
i. Adviseer verder onderzoek.
f. Leg info & conclusies vast in cliëntdossier.
g. Maak afspraken over delen van gegevens met anderen.
4. Probleem- en krachtanalyse
a. ALLEEN ALS VERDERE VERKENNING NODIG IS!
b. Gerichte extra info verzamelen als dat nodig is.
c. Kijken naar problemen én sterke kanten.
d. Oorzaken & instandhoudende factoren in kaart brengen.
e. Veiligheid van jeugdige meenemen.
f. Samen een samenhangend beeld opstellen.
g. Geef zo nodig psycho-educatie over probleem, gevolgen en mogelijke
hulp.
h. Bij complexe problematiek:
i. Stem af met andere betrokken professionals;
, ii. Werk samen aan een volledig beeld van de gezinssituatie.
5. Doelen opstellen & beslissen over hulp
a. Ga na of iedereen het eens is over de vraag en het probleem.
b. Stel samen korte- en langetermijndoelen op richt op:
i. Veranderbare factoren in problematiek;
ii. Versterken van vaardigheden;
iii. Vergroten van sociale netwerk.
c. Beslis samen welke hulp het best aansluit.
i. Kijk eerst wat ouders, jeugdige en netwerk zelf kunnen doen.
ii. Maak eventueel een familiegroepsplan.
d. Bespreek of professionele hulp nodig is.
i. Licht goed voor over mogelijkheden, voor- en nadelen van hulp.
e. Betrek ideeën, wensen & voorkeuren van ouders en jeugdige expliciet.
f. Bespreek vragen & twijfels.
g. Maak afspraken over evaluatie & nazorg.
h. Monitor proces & resultaten tijdens de uitvoering.
i. Stel doelen & hulp bij waar nodig.
3.1 Beslismodellen: processtappen
Intuïtieve, ongestructureerde besluitvorming heeft veel nadelen.
Verschillende beslismodellen om besluitvorming te structureren:
o Diagnostische cyclus
o Handelingsgerichte diagnostiek
o Handboek psychodiagnostiek
o Beslismodel van Bureau Jeugdzorg
o Deltamethode Gezinsvoogdij
o Matched care & Stepped care
Modellen lijken sterk op elkaar.
Ze delen een cyclisch en doelgericht proces,
De diagnostische cyclus wordt gezien als belangrijk kader voor professioneel
handelen.
Het is niet nodig om een strikt onderscheid te maken tussen vrijwillige en
gedwongen hulpverlening in het proces.
Stepped care & matched care
Stepped care
o Start met zo licht mogelijke hulp.
o Hulp wordt alleen zwaarder als evaluatie laat zien dat dit nodig is.
Matched care
o Kiest direct hulp die het beste past bij aard & ernst van probleem.
o Zo licht mogelijk, maar zo zwaar als nodig.
Verschil:
o Stepped care wordt stapsgewijs opgehoogd.
o Matched care kan direct intensievere hulp worden ingezet.
Risico’s:
o Stepped: te lichte hulp kan onvoldoende effect hebben.
, o Matched: risico op te snel zware hulp inzetten.
Beide modellen vragen om een goede analyse van situatie.
Belangrijke beslisstappen
1. Vraagverheldering
2. Probleem- en krachtanalyse
3. Doelen opstellen
4. Beslissen over passende hulp
5. Sociaal netwerk verkennen & mobiliseren
6. Hulp uitvoeren
7. Evalueren & beslissen over vervolg
8. Besluitvorming verloopt vaak in opeenvolgende cycli, niet in 1 ronde
3.2 Inhoudelijke kader voor besluitvormingsproces
Belangrijke inhoudelijke kaders:
o Ontwikkelings- & opvoedingstaken
o Framework for the Assessment of Children in Need and their Families
Deze kaders helpen bij beoordelen van situaties in gezinnen.
Ze richten niet alleen op kind, maar ook op ouders & omgeving.
Situatie wordt systematisch bekeken.
Ontwikkelings- & opvoedingstaken
Jeugdprofessionals moeten kennis hebben van:
o Normale ontwikkeling
o Opvoeding
o Ontwikkelingspsychopathologie
Problemen moeten altijd worden bekeken in relatie tot leeftijd & ontwikkeling
van kind.
Ontwikkelingsopgaven zijn essentieel voor welzijn & verdere ontwikkeling.
Ouders/opvoeders hebben de taak een opvoedingsklimaat te bieden dat
ontwikkeling ondersteunt.
Framework for the Assessment of Children in Need and their Families
Dit helpt om zorgvuldig af te wegen wat nodig is voor veiligheid, welzijn &
ontwikkeling.
3 domeinen:
o Ontwikkelingsbehoeften van jeugdige;
o Opvoedingsvaardigheden ouders/opvoeders;
o Gezins- & omgevingsfactoren.
Deze 3 domeinen beïnvloeden elkaar onderling.
In elk domein kunnen risico- & beschermende factoren aanwezig zijn.
Info per domein geordend in:
o Zorgen, problemen & risicofactoren;
o Wat goed gaat, sterke punten & beschermende factoren.
3.3 Aandachtspunten in het beslisproces
, Belangrijke aandachtspunten:
o Veiligheid van jeugdige;
o Motivatie van ouders & jeugdige;
o Sociale netwerk van gezin.
Extra aandacht nodig bij:
o Gezinnen + migratieachtergrond;
o Cliënten + LVB
Veiligheid van jeugdige
Veiligheid moet altijd onderzocht worden in beslisproces.
Het gaat hierbij vooral om kindermishandeling & huiselijk geweld.
Professionals moeten stappen van meldcode volgen bij vermoedens/signalen.
Veiligheid hoeft niet altijd een aparte stap te zijn, maar is onderdeel van totale
afweging.
Onveiligheid kan kern van probleem zijn, maar ook samenhangen met andere
problemen.
Motivatie
Professionals aansluiten bij motivatie van ouders & jeugdige.
Interventies zijn effectiever als ze passen bij motivatie van cliënt.
3 belangrijke aspecten van motivatie:
o Willen veranderen;
o Geloven dat verandering mogelijk is;
o Klaar zijn om te veranderen.
Motiverende gesprekstechnieken kunnen helpen.
Professionals kunnen motivatie bevorderen door:
o Begrip tonen voor ambivalentie;
o Vertrouwen uitspreken in verandervermogen;
o Niet te discussiëren/overtuigen;
o Verandertaal opmerken;
o Ondersteunen competentiegevoel cliënt;
o Ruimte geven oefenen met nieuw gedrag;
o Begrip tonen bij terugval.
Sociaal netwerk
Functies van sociale netwerk:
o Praktische ondersteuning
Hulp bij oppas, huishouden of andere praktische zaken.
o Psychologische/emotionele ondersteuning
Luisterend oor, erkenning, troost, waardering.
o Normatieve functie
Voorbeeldfunctie, normen & gedragsregels vanuit groep.
Het netwerken verkennen & mobiliseren is op meerdere momenten in proces
belangrijk.
3.4 Vaardigheden van jeugdprofessional
JEUGDBESCHERMING
RICHTLIJN SAMEN BESLISSEN, H3
Kernaanbevelingen
1. Samen werken met ouders & jeugdige
a. Ouders & jeugdige actief betrekken.
b. Samen beslissen over passende hulp.
c. Rekening houden met wensen, voorkeuren en eerdere hulp.
d. Werken vanuit respect, empathie & schuld.
2. Het beslisproces
a. Samen de aard & ernst van het probleem beoordelen.
b. Stap voor stap toewerken naar passende hulp.
i. Beslis samen welk hulp het best past.
c. Systematisch & transparant werken.
i. Gebruik analytische, gespreks- en schrijfvaardigheden.
d. Alleen noodzakelijke info verzamelen.
e. Gebruik gestandaardiseerde & gevalideerde instrumenten.
f. Bespreek belangrijke beslissingen met de gedragswetenschapper.
g. Letten op veiligheid, motivatie & sociaal netwerk.
3. Vraagverheldering
a. Hulpvraag & kernprobleem samen formuleren.
b. Bepalen wat er nodig is als vervolgstap.
c. Lichte/alledaagse problemen:
i. Geef voorlichting/advies;
ii. Zet lichte interventie in;
iii. Benut het sociale netwerk.
d. Acute bedreiging:
i. Zet direct crisisinterventie in;
ii. Raadpleeg de richtlijn crisisplaatsing.
e. Bij onduidelijkheid over aard/ernst:
i. Adviseer verder onderzoek.
f. Leg info & conclusies vast in cliëntdossier.
g. Maak afspraken over delen van gegevens met anderen.
4. Probleem- en krachtanalyse
a. ALLEEN ALS VERDERE VERKENNING NODIG IS!
b. Gerichte extra info verzamelen als dat nodig is.
c. Kijken naar problemen én sterke kanten.
d. Oorzaken & instandhoudende factoren in kaart brengen.
e. Veiligheid van jeugdige meenemen.
f. Samen een samenhangend beeld opstellen.
g. Geef zo nodig psycho-educatie over probleem, gevolgen en mogelijke
hulp.
h. Bij complexe problematiek:
i. Stem af met andere betrokken professionals;
, ii. Werk samen aan een volledig beeld van de gezinssituatie.
5. Doelen opstellen & beslissen over hulp
a. Ga na of iedereen het eens is over de vraag en het probleem.
b. Stel samen korte- en langetermijndoelen op richt op:
i. Veranderbare factoren in problematiek;
ii. Versterken van vaardigheden;
iii. Vergroten van sociale netwerk.
c. Beslis samen welke hulp het best aansluit.
i. Kijk eerst wat ouders, jeugdige en netwerk zelf kunnen doen.
ii. Maak eventueel een familiegroepsplan.
d. Bespreek of professionele hulp nodig is.
i. Licht goed voor over mogelijkheden, voor- en nadelen van hulp.
e. Betrek ideeën, wensen & voorkeuren van ouders en jeugdige expliciet.
f. Bespreek vragen & twijfels.
g. Maak afspraken over evaluatie & nazorg.
h. Monitor proces & resultaten tijdens de uitvoering.
i. Stel doelen & hulp bij waar nodig.
3.1 Beslismodellen: processtappen
Intuïtieve, ongestructureerde besluitvorming heeft veel nadelen.
Verschillende beslismodellen om besluitvorming te structureren:
o Diagnostische cyclus
o Handelingsgerichte diagnostiek
o Handboek psychodiagnostiek
o Beslismodel van Bureau Jeugdzorg
o Deltamethode Gezinsvoogdij
o Matched care & Stepped care
Modellen lijken sterk op elkaar.
Ze delen een cyclisch en doelgericht proces,
De diagnostische cyclus wordt gezien als belangrijk kader voor professioneel
handelen.
Het is niet nodig om een strikt onderscheid te maken tussen vrijwillige en
gedwongen hulpverlening in het proces.
Stepped care & matched care
Stepped care
o Start met zo licht mogelijke hulp.
o Hulp wordt alleen zwaarder als evaluatie laat zien dat dit nodig is.
Matched care
o Kiest direct hulp die het beste past bij aard & ernst van probleem.
o Zo licht mogelijk, maar zo zwaar als nodig.
Verschil:
o Stepped care wordt stapsgewijs opgehoogd.
o Matched care kan direct intensievere hulp worden ingezet.
Risico’s:
o Stepped: te lichte hulp kan onvoldoende effect hebben.
, o Matched: risico op te snel zware hulp inzetten.
Beide modellen vragen om een goede analyse van situatie.
Belangrijke beslisstappen
1. Vraagverheldering
2. Probleem- en krachtanalyse
3. Doelen opstellen
4. Beslissen over passende hulp
5. Sociaal netwerk verkennen & mobiliseren
6. Hulp uitvoeren
7. Evalueren & beslissen over vervolg
8. Besluitvorming verloopt vaak in opeenvolgende cycli, niet in 1 ronde
3.2 Inhoudelijke kader voor besluitvormingsproces
Belangrijke inhoudelijke kaders:
o Ontwikkelings- & opvoedingstaken
o Framework for the Assessment of Children in Need and their Families
Deze kaders helpen bij beoordelen van situaties in gezinnen.
Ze richten niet alleen op kind, maar ook op ouders & omgeving.
Situatie wordt systematisch bekeken.
Ontwikkelings- & opvoedingstaken
Jeugdprofessionals moeten kennis hebben van:
o Normale ontwikkeling
o Opvoeding
o Ontwikkelingspsychopathologie
Problemen moeten altijd worden bekeken in relatie tot leeftijd & ontwikkeling
van kind.
Ontwikkelingsopgaven zijn essentieel voor welzijn & verdere ontwikkeling.
Ouders/opvoeders hebben de taak een opvoedingsklimaat te bieden dat
ontwikkeling ondersteunt.
Framework for the Assessment of Children in Need and their Families
Dit helpt om zorgvuldig af te wegen wat nodig is voor veiligheid, welzijn &
ontwikkeling.
3 domeinen:
o Ontwikkelingsbehoeften van jeugdige;
o Opvoedingsvaardigheden ouders/opvoeders;
o Gezins- & omgevingsfactoren.
Deze 3 domeinen beïnvloeden elkaar onderling.
In elk domein kunnen risico- & beschermende factoren aanwezig zijn.
Info per domein geordend in:
o Zorgen, problemen & risicofactoren;
o Wat goed gaat, sterke punten & beschermende factoren.
3.3 Aandachtspunten in het beslisproces
, Belangrijke aandachtspunten:
o Veiligheid van jeugdige;
o Motivatie van ouders & jeugdige;
o Sociale netwerk van gezin.
Extra aandacht nodig bij:
o Gezinnen + migratieachtergrond;
o Cliënten + LVB
Veiligheid van jeugdige
Veiligheid moet altijd onderzocht worden in beslisproces.
Het gaat hierbij vooral om kindermishandeling & huiselijk geweld.
Professionals moeten stappen van meldcode volgen bij vermoedens/signalen.
Veiligheid hoeft niet altijd een aparte stap te zijn, maar is onderdeel van totale
afweging.
Onveiligheid kan kern van probleem zijn, maar ook samenhangen met andere
problemen.
Motivatie
Professionals aansluiten bij motivatie van ouders & jeugdige.
Interventies zijn effectiever als ze passen bij motivatie van cliënt.
3 belangrijke aspecten van motivatie:
o Willen veranderen;
o Geloven dat verandering mogelijk is;
o Klaar zijn om te veranderen.
Motiverende gesprekstechnieken kunnen helpen.
Professionals kunnen motivatie bevorderen door:
o Begrip tonen voor ambivalentie;
o Vertrouwen uitspreken in verandervermogen;
o Niet te discussiëren/overtuigen;
o Verandertaal opmerken;
o Ondersteunen competentiegevoel cliënt;
o Ruimte geven oefenen met nieuw gedrag;
o Begrip tonen bij terugval.
Sociaal netwerk
Functies van sociale netwerk:
o Praktische ondersteuning
Hulp bij oppas, huishouden of andere praktische zaken.
o Psychologische/emotionele ondersteuning
Luisterend oor, erkenning, troost, waardering.
o Normatieve functie
Voorbeeldfunctie, normen & gedragsregels vanuit groep.
Het netwerken verkennen & mobiliseren is op meerdere momenten in proces
belangrijk.
3.4 Vaardigheden van jeugdprofessional
