xSociale inclusie en diversiteit 2
Naar een inclusieve maatschappij:
houding en methodieken
1.1 DIVERS-SENSITIEVE HOUDING
DEFINITIE
= De jeugdprofessional tracht met een intersectionele bril en vanuit een divers-sensitieve
houding te bewegen in de superdiverse samenleving met als doel inclusie te bevorderen.”
DIVERS-SENSITIEF ≠ CULTUURSENSITIEF
Divers-sensitieve houding is niet hetzelfde als cultuursensitieve houding.
Cultuursensitieve houding: focust vooral op culturele verschillen
Divers-sensitieve houding: kijkt veel breder en houd rekening met verschillende
identiteitskenmerken
.
ALS JEUGDPROFESSIONAL
Een divers sensitieve houding dienst altijd aanwezig te zijn en is inherent aan een
breeddenkende jeugdprofessional.
1.1.1 5 HANDELINGSPRINCIPES DIVERS-SENSITIEVE HOUDING
1. Open, respectvolle, empathische en uitnodigende basishouding. Laat je niet
verlammen door handelingsverlegenheid!
Als hulpverlener is het ook belangrijk om te durven ‘niet weten’.
Laat je niet bepalen door je angst om iets verkeerd te zeggen of te doen.
2. Samenwerking en dialoog als uitgangspunt
“Wat vind jij dat ik moet weten over jouw situatie om je goed te begrijpen?”
3. Krachtgericht kijken
Kijken vanuit mogelijkheden en talenten en niet vanuit tekorten en moeilijkheden.
4. Communicatieve vaardigheden ⁓ axioma’s Watzlawick
Inclusief taal- en beeldgebruik, actief luisteren, non-verbale communicatie, erkenning
van meertaligheid, …
5. Kritische houding t.o.v. de samenleving
Signaleren van en ageren tegen uitsluitingsmechanismen, structureel werken.
,1.1.2 DIVERS- SENSITIEVE HOUDING EN BASISHOUDINGEN SRW
De divers-sensitieve houding en onze basishouding als SRW komen grotendeels overeen
DE BASISHOUDINGEN SRW
1. Je bent GEËNGAGEERD:
je neemt verantwoordelijkheid op voor je eigen gedrag en de consequenties ervan
je hebt interesse in en laat je raken door de andere en door de wereld *
je onderneemt actie tegenover kinderen, jongeren en hun context, je laat je hierbij
leiden door mensenrechten in het algemeen en kinderrechten in het bijzonder
je toont geloof in groei en veranderbaarheid *
2. Je bent INTEGER:
je bent authentiek, er is overeenstemming tussen wat je voelt, denkt, wil en wat je
toont
je bent respectvol (in het omgaan met anderen, in het omgaan met informatie...) *
je bent betrouwbaar en houdt je aan gemaakte afspraken, je zegt wat je doet en doet
wat je zegt
je streeft ernaar het goede te doen (normatieve professionaliteit)
3. Je bent VERBINDEND:
je stelt je beschikbaar op vanuit een niet-wetende houding *
je bent empathisch, je zoekt aansluiting bij het denken, voelen en handelen van de
andere vanuit een niet-oordelende houding *
je stelt je meerzijdig partijdig op, je hebt aandacht voor noden, behoeften en
belangen van alle betrokkenen
je blijft – afgestemd – nabij *
4. Je bent CREATIEF:
je ziet creatief potentieel in jezelf en in de andere *
je durft gekende paden verlaten *
je hebt de reflex om initiatieven op maat te ontwikkelen en in te zetten *
5. Je werkt ONDERBOUWD:
je laat je in je handelen leiden door de methodisch-agogische cyclus, door
(pedagogische) theoretische kaders en door reflectie
je stelt je kritisch op t.a.v. micro-, meso- en macrofactoren en gaat op zoek naar
onderlinge wisselwerking tussen de factoren *
je streeft naar blijven leren
, Voorbeeld casussen (vooral lezen):
Casus 1: jeugdwerker Ella zit aan tafel tijdens het vieruurtje met de adolescenten. Er is een gesprek gaande
over seksuele voorkeur. Ella stelt open vragen aan alle aanwezigen en vraagt hen of ze alles begrijpen van
LGBTQIA+. B. begint te lachen en roept dat A. een homo is. Ella breekt het gesprek abrupt af en zegt dat
deze manier van spreken niet oké is.
Ella gaat in eerste instantie de dialoog aan. We weten niet of dit thema voor haar
onwennig voelt, maar ze is eerst niet handelingsverlegen. Ze stelt open vragen, zonder oordeel en
uit interesse en blijft afgestemd nabij. Ze wil de dialoog open houden, op niveau van de
adolescenten en we gaan ervanuit dat ze haar communicatieve vaardigheden hiervoor aanwendt.
Van zodra het gesprek een beladen toon krijgt, lijkt Ella te schrikken. Ze grenst af en stopt het
gesprek. Is ze bang dat dit kan escaleren? Komt haar reactie vanuit handelingsverlegenheid? Een
suggestie voor Ella zou zijn om B. wel duidelijk af te grenzen, maar het gesprek verder open te
houden, uitgaande van de goede intenties en talenten van de verschillende jongeren rond de tafel.
Zo zet ze in op krachtgericht kijken en toont ze aan de jongeren hoe je met moeilijke thema’s toch
in open dialoog kan gaan. Zo kan ze vragen aan B. vanwaar deze reactie komt, kan ze de vraag aan
de hele tafel stellen: wat gebeurt er met jullie wanneer jullie dit horen? Etc.
Deze manier van gespreksvoering kan leiden tot een constructieve samenwerking.
Casus 2: er wordt geklopt op de deur van het kantoor van leerlingenbegeleider Thom: Rania (8j) komt
huilend binnen terwijl ze zegt dat de andere kinderen met haar lachen omdat haar Nederlands nog niet zo
goed is. Thom luistert naar haar verhaal en sust haar nadien met te zeggen dat ze slim is en snel
Nederlands zal leren. Hij brengt haar terug naar de klas en wanneer hij terug in zijn kantoor komt, zegt hij
hoofdschuddend tegen zijn collega: "Toch lastig hé, die anderstalige kinderen. Die hebben altijd een stapje
achter op de Nederlandstaligen."
Thom stelt zich empathisch op door te luisteren naar Rania. Door te luisteren, kan hijzich beter
inleven in haar verdriet en krijgt hij beter zicht op de situatie. Dit actief
luisteren zal makkelijker leiden tot een open dialoog. Uit de casus zien we dat Thom wel luistert,
maar haar nadien sust. Heeft hij dus wel echt geluisterd naar haar? Stelde hij voldoende
verdiepende en verbredende vragen? Hij wil haar een compliment geven en troosten, maar dit is
niet echt krachtgericht werken. Wanneer je echt krachtgericht wil werken, moet je vertrekken
vanuit de beleving van de ander en daar samen op zoek gaan naar wat die als mogelijke talenten
ziet. Thom had dus eerder vragen kunnen stellen aan Rania, zoals: Welke talen spreek je graag?
Wat vind je mooie woorden in je moedertaal? Kan jij wat woordjes uit jouw moedertaal aan mij
leren, dan leer ik jou die woorden in het Nederlands? ... Er zijn nog talloze voorbeelden mogelijk,
afhankelijk van wat Rania op dat moment aangeeft als belangrijk voor haar.
Zijn opmerking naar zijn collega toont aan dat Thom weinig krachtgericht naar
anderstaligen kijkt. Daarnaast zegt hij iets over hun positie in de maatschappij. Deze uitspraak is erg
kort door de bocht en klinkt alsof dit vaststaat. Ook al bedoelt Thom het goed en zegt hij dit uit
bezorgdheid, uitspraken als deze bevestigen net de stereotype beeldvorming en dragen zo bij tot
meer drempels voor anderstalige kinderen. Thom is hierin weinig genuanceerd en zegt niets over
de rol van de maatschappij. Hij zou zijn bezorgdheid op een divers-sensitievere manier kunnen
uiten door bijvoorbeeld te zeggen: “Ik vind het lastig dat we op school zo weinig tools hebben om
anderstalige kinderen te ondersteunen. Ik zie heel veel talent in Rania, maar ik weet zelf niet zo
goed hoe ik haar kan helpen.
Naar een inclusieve maatschappij:
houding en methodieken
1.1 DIVERS-SENSITIEVE HOUDING
DEFINITIE
= De jeugdprofessional tracht met een intersectionele bril en vanuit een divers-sensitieve
houding te bewegen in de superdiverse samenleving met als doel inclusie te bevorderen.”
DIVERS-SENSITIEF ≠ CULTUURSENSITIEF
Divers-sensitieve houding is niet hetzelfde als cultuursensitieve houding.
Cultuursensitieve houding: focust vooral op culturele verschillen
Divers-sensitieve houding: kijkt veel breder en houd rekening met verschillende
identiteitskenmerken
.
ALS JEUGDPROFESSIONAL
Een divers sensitieve houding dienst altijd aanwezig te zijn en is inherent aan een
breeddenkende jeugdprofessional.
1.1.1 5 HANDELINGSPRINCIPES DIVERS-SENSITIEVE HOUDING
1. Open, respectvolle, empathische en uitnodigende basishouding. Laat je niet
verlammen door handelingsverlegenheid!
Als hulpverlener is het ook belangrijk om te durven ‘niet weten’.
Laat je niet bepalen door je angst om iets verkeerd te zeggen of te doen.
2. Samenwerking en dialoog als uitgangspunt
“Wat vind jij dat ik moet weten over jouw situatie om je goed te begrijpen?”
3. Krachtgericht kijken
Kijken vanuit mogelijkheden en talenten en niet vanuit tekorten en moeilijkheden.
4. Communicatieve vaardigheden ⁓ axioma’s Watzlawick
Inclusief taal- en beeldgebruik, actief luisteren, non-verbale communicatie, erkenning
van meertaligheid, …
5. Kritische houding t.o.v. de samenleving
Signaleren van en ageren tegen uitsluitingsmechanismen, structureel werken.
,1.1.2 DIVERS- SENSITIEVE HOUDING EN BASISHOUDINGEN SRW
De divers-sensitieve houding en onze basishouding als SRW komen grotendeels overeen
DE BASISHOUDINGEN SRW
1. Je bent GEËNGAGEERD:
je neemt verantwoordelijkheid op voor je eigen gedrag en de consequenties ervan
je hebt interesse in en laat je raken door de andere en door de wereld *
je onderneemt actie tegenover kinderen, jongeren en hun context, je laat je hierbij
leiden door mensenrechten in het algemeen en kinderrechten in het bijzonder
je toont geloof in groei en veranderbaarheid *
2. Je bent INTEGER:
je bent authentiek, er is overeenstemming tussen wat je voelt, denkt, wil en wat je
toont
je bent respectvol (in het omgaan met anderen, in het omgaan met informatie...) *
je bent betrouwbaar en houdt je aan gemaakte afspraken, je zegt wat je doet en doet
wat je zegt
je streeft ernaar het goede te doen (normatieve professionaliteit)
3. Je bent VERBINDEND:
je stelt je beschikbaar op vanuit een niet-wetende houding *
je bent empathisch, je zoekt aansluiting bij het denken, voelen en handelen van de
andere vanuit een niet-oordelende houding *
je stelt je meerzijdig partijdig op, je hebt aandacht voor noden, behoeften en
belangen van alle betrokkenen
je blijft – afgestemd – nabij *
4. Je bent CREATIEF:
je ziet creatief potentieel in jezelf en in de andere *
je durft gekende paden verlaten *
je hebt de reflex om initiatieven op maat te ontwikkelen en in te zetten *
5. Je werkt ONDERBOUWD:
je laat je in je handelen leiden door de methodisch-agogische cyclus, door
(pedagogische) theoretische kaders en door reflectie
je stelt je kritisch op t.a.v. micro-, meso- en macrofactoren en gaat op zoek naar
onderlinge wisselwerking tussen de factoren *
je streeft naar blijven leren
, Voorbeeld casussen (vooral lezen):
Casus 1: jeugdwerker Ella zit aan tafel tijdens het vieruurtje met de adolescenten. Er is een gesprek gaande
over seksuele voorkeur. Ella stelt open vragen aan alle aanwezigen en vraagt hen of ze alles begrijpen van
LGBTQIA+. B. begint te lachen en roept dat A. een homo is. Ella breekt het gesprek abrupt af en zegt dat
deze manier van spreken niet oké is.
Ella gaat in eerste instantie de dialoog aan. We weten niet of dit thema voor haar
onwennig voelt, maar ze is eerst niet handelingsverlegen. Ze stelt open vragen, zonder oordeel en
uit interesse en blijft afgestemd nabij. Ze wil de dialoog open houden, op niveau van de
adolescenten en we gaan ervanuit dat ze haar communicatieve vaardigheden hiervoor aanwendt.
Van zodra het gesprek een beladen toon krijgt, lijkt Ella te schrikken. Ze grenst af en stopt het
gesprek. Is ze bang dat dit kan escaleren? Komt haar reactie vanuit handelingsverlegenheid? Een
suggestie voor Ella zou zijn om B. wel duidelijk af te grenzen, maar het gesprek verder open te
houden, uitgaande van de goede intenties en talenten van de verschillende jongeren rond de tafel.
Zo zet ze in op krachtgericht kijken en toont ze aan de jongeren hoe je met moeilijke thema’s toch
in open dialoog kan gaan. Zo kan ze vragen aan B. vanwaar deze reactie komt, kan ze de vraag aan
de hele tafel stellen: wat gebeurt er met jullie wanneer jullie dit horen? Etc.
Deze manier van gespreksvoering kan leiden tot een constructieve samenwerking.
Casus 2: er wordt geklopt op de deur van het kantoor van leerlingenbegeleider Thom: Rania (8j) komt
huilend binnen terwijl ze zegt dat de andere kinderen met haar lachen omdat haar Nederlands nog niet zo
goed is. Thom luistert naar haar verhaal en sust haar nadien met te zeggen dat ze slim is en snel
Nederlands zal leren. Hij brengt haar terug naar de klas en wanneer hij terug in zijn kantoor komt, zegt hij
hoofdschuddend tegen zijn collega: "Toch lastig hé, die anderstalige kinderen. Die hebben altijd een stapje
achter op de Nederlandstaligen."
Thom stelt zich empathisch op door te luisteren naar Rania. Door te luisteren, kan hijzich beter
inleven in haar verdriet en krijgt hij beter zicht op de situatie. Dit actief
luisteren zal makkelijker leiden tot een open dialoog. Uit de casus zien we dat Thom wel luistert,
maar haar nadien sust. Heeft hij dus wel echt geluisterd naar haar? Stelde hij voldoende
verdiepende en verbredende vragen? Hij wil haar een compliment geven en troosten, maar dit is
niet echt krachtgericht werken. Wanneer je echt krachtgericht wil werken, moet je vertrekken
vanuit de beleving van de ander en daar samen op zoek gaan naar wat die als mogelijke talenten
ziet. Thom had dus eerder vragen kunnen stellen aan Rania, zoals: Welke talen spreek je graag?
Wat vind je mooie woorden in je moedertaal? Kan jij wat woordjes uit jouw moedertaal aan mij
leren, dan leer ik jou die woorden in het Nederlands? ... Er zijn nog talloze voorbeelden mogelijk,
afhankelijk van wat Rania op dat moment aangeeft als belangrijk voor haar.
Zijn opmerking naar zijn collega toont aan dat Thom weinig krachtgericht naar
anderstaligen kijkt. Daarnaast zegt hij iets over hun positie in de maatschappij. Deze uitspraak is erg
kort door de bocht en klinkt alsof dit vaststaat. Ook al bedoelt Thom het goed en zegt hij dit uit
bezorgdheid, uitspraken als deze bevestigen net de stereotype beeldvorming en dragen zo bij tot
meer drempels voor anderstalige kinderen. Thom is hierin weinig genuanceerd en zegt niets over
de rol van de maatschappij. Hij zou zijn bezorgdheid op een divers-sensitievere manier kunnen
uiten door bijvoorbeeld te zeggen: “Ik vind het lastig dat we op school zo weinig tools hebben om
anderstalige kinderen te ondersteunen. Ik zie heel veel talent in Rania, maar ik weet zelf niet zo
goed hoe ik haar kan helpen.
