DOELGROEPEN 3
DEEL 1: ACES EN PACES
1. ACES EN PACES ALS OVERKOEPELEND KADER
Adverse Childhood Experiences ACES: beschrijft de impact van stress bij ingrijpende
kind- en jeugdervaringen en biedt verklaring voor ontwikkelingsmoeilijkheden op
verschillende levensdomeinen bij kinderen en jongeren op korte- en lange termijn.
Protective and Compensatory Childhood experciences PACES: die verwijzen naar
beschermende en ondersteunende ervaringen die de veerkracht van kinderen en
jongeren kunnen versterken en die negatieve effecten van ACES compenseren.
Negatieve kind- en jeugdervaringen meer kans op:
Psychologische
Gedrags-emotionele
Fysieke gezondheidsproblemen
Latere leeftijd: depressie, angst, verslaving, lichamelijke gezondheidsproblemen
Positieve ervaringen beter voor:
Veerkracht
Inzetten op herstel
1 persoon groot verschil in leven bril verschuiven van ‘wat is hier mis met het kind’
naar ‘wat heeft dit kind nodig om te groeien’
1.1 OMSCHRIJVING
“Alles waar ge uw kind van zou willen beschermen, gewoon da”
1.1.1 ACES
De ACE-studie in 1988 (Feletti en Anda) onderzocht samenhang van onrustige
ervaringen in kindertijd en interactie met actuele gezondheid en psychosociale
welzijn als volwassenen
Problematische opvoedingssituatie (POS) = door de betrokkenen als nagenoeg
perspectiefloos ervaren opvoedingssituatie, waarin men zonder hulp van buitenaf
er niet in slaagt het geheel zodanig te veranderen dat het weer perspectief
biedend wordt.
Verontrustende opvoedingssituatie (VOS) = draait het om de verontrusting als
breed begrip. Het is een situatie “waarin de verontrusting schuilt in de
ontwikkelingskansen van de minderjarige die bedreigd zijn of dat de integriteit van
de minderjarige aangetast is”
= Adverse Childhood Experiences (ACEs)
= Overkoepelend begrip: Ingrijpende (ongunstige) kind – en jeugdervaringen (-18)
met duidelijke negatieve impact op de verdere ontwikkeling + impact op lange en
op korte termijn (Nadine Burke Harris)
1
,Het piramidemodel: dat de mogelijke
effecten toont van ACEs
ACE studie: soorten ACES
Oorspronkelijke situaties:
kindermishandeling, opgroeien in gezinnen waar sprake is van huiselijk geweld, alchol- of
druggebruik, psychiatrische problemen, echtscheiding, verlies van een ouder of ouder
met crimineel gedrag
Uitgebreide situaties: pesten, gedwongen huwelijken, getuige zijn van collectief geweld in
de gemeenschap, onveilige buurt, ervaren van racisme of andere discriminatie, een
geschiedenis van pleegzorg…
ACE studie: conclusie
1. Negatieve impact op de later ontwikkeling (korte + lange termijn) op zowel
psychosociale als fysieke gezondheid
2. Hoe meer ACES, hoe meer risico op ernstige gezondheidsproblemen (cumulatie-
effect= effect waarbij 1 + 1 meer dan 2 is, dus het effect wordt versterkt)
1.1.2 TUSSEN ACES OF TRAUMA
“The body keeps the score”
ACE is GEEN trauma
Trauma: de emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt ten
gevolge van een ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd
ACE = specifieke gebeurtenissen voor 18 jaar
Trauma = gevolgen die na 18 jaar kunnen optreden, komt voor uit ACES of andere
ervaringen persoonlijke reactie op ingrijpende gebeurtenis
o Traumatische gebeurtenissen: na een gebeurtenis, trauma ervaart
Gelijkenis: Stress die chronisch is + impact op gezondheid
ACES en trauma = effect op ontwikkeling! OVERLAPPING!
Soorten trauma: op basis van frequentie
Enkelvoudig trauma: over eenmalig en onverwachte ingrijpende gebeurtenis met
trauma als gevolg
Meervoudig trauma: combinatie van verschillende ingrijpende en belastende
gebeurtenissen in verschillende levensdomeinen met trauma als gevolg
Kleine ‘t’ trauma: gebeurtenissen of voorvallen die elk op zichzelf staande niet
acuut zijn, maar door dagelijks ervaren van deze gebeurtenissen een cumulatie
vormen
Complex trauma: gaat over meervoudig trauma en waar ook de zorgfiguren mee
geïntegreerd zijn en waardoor het trauma verweven zit met de
ontwikkelingstaken. Ervaring is over lange periode met aanhoudende of
herhalende blootstelling
2
,Ontwikkelingstrauma: gaat over de ervaring van meerdere, chronische
traumatische gebeurtenissen, vaak in de vroege ontwikkeling en van
interpersoonlijke aard = hechtingstrauma of complex trauma
Er is ook een onderscheid tussen trauma en een traumatische stoornis.
De DSM-5 spreekt van een stoornis bij trauma, zoals PTSS. Ongeveer
16% van de kinderen die één of meerdere ingrijpende gebeurtenissen
meemaken, ontwikkelen een PTSS.
1.1.3 PACES
= Protective and Compensatory Childhood Experiences = beschermde en
compenserende ervaringen
4 categorieën
o Koesterende en ondersteunende relaties
o Sociale betrokkenheid en verbondenheid
o Veilige, stabiele, beschermende en rechtvaardige omgeving
o Sociaal en emotioneel leren
Positief effect = tweeledig
1. Compenserend en beschermd effect
o Bijdragen tot veerkracht
o Negatieve effecten ACES verminderen!
2. Cumulatief positief effect: 1 + 1 = meer dan 2
Soorten PACES: 2 subgroepen
1. Steunende relaties in de omgeving
o Onvoorwaardelijke liefde van een ouder of verzorger
o Beste vriend(in)
o Vrijwilligerswerk of bijdrage aan de gemeenschap
o Onderdeel sociale groep
o Mentor- of vertrouwenspersoon
2. Voldoende hulpbronnen
o Proper en veilige thuiscontext
o Kwalitatief onderwijs
o Hobby
o Fysiek activiteit of sport
o Structuur en routine ervaren
1.2 EPIDEMIOLOGIE
“In elke lagereschoolklas zitten minstens drie kinderen die ingrijpende gebeurtenissen
meemaken, of hebben meegemaakt. Maar nogal te vaak worden deze traumatische
ervaringen niet gezien of erkend, terwijl het een grote impact heeft op deze kinderen en
hun verdere leven”
1.2.1 ALGEMEEN VOORKOMEN ACES EN PACES
Ongeveer 55% - 65% = 1 ACE
Ongeveer 12% minstens 4 ACES
“1+1 ≠ 2”
3
, Intergenerationeel aspect: ouders die veel ACES meemaken hebben vaak kinderen
die vaak ACES meemaken
PACEs hebben een bufferend effect: bij ouders met gemiddelde of hoge PACE-
scores verdwijnt het verband tussen ACEs en een autoritaire opvoedstijl volledig.
ACE-scores zijn dus geen deterministische voorspeller van latere opvoedstijl
wanneer er voldoende PACEs aanwezig zijn.
1.2.2 ACES BIJ PERSONEN MET VERSTANDELIJKE BEPERKING
Personen met VB extra kwetsbaar:
o 83% meer kans op 1 of 2 ACES
o 73% meer kans op 3 of meer ACES (5j.) door:
Breuk in levensloop
Situaties in context (misbruik)
VB op zich: moeilijker om negatieve ervaringen te verwerken, en
PACEs zijn minder vanzelfsprekend aanwezig
1.3 ETIOLOGIE
De biologische stressreactie
Stress is normaal, positief of iets alledaags
o Helpt functioneren in een spannende situatie = alarmbel
o Korte hartslagverhogen
o Vecht, vlucht, vries, vriend
Bv: examen, kind krijgt griepspuit, je loopt in het donker op straat…
1.3.1 BIOLOGISCH VERKLARINGSMODEL VOOR ACES
De biologische stressreactie
Stress is tolereerbaar, kleine reacties in het lichaam alledaagse stress
o PACES of protectieve factoren helpen ons aan te passen
o Bv: gevallen met de fiets, prikje voor meningitis, troostende ouder is
aanwezig
Stresssysteem in de war, uiteindelijk mogelijkheid tot herstel tolereerbare
stress
o Kleine reacties in het lichaam
o PACES helpen ons in herstel
o Bv: ernstig ongeval met de auto met mogelijkheid tot revalidatie en een
lieve partner
Toxische stress
o Sterke, langdurende of herhaalde spanning met weinig controle en weinig
of geen PACES
o Alarmbel scherp afgesteld, stresshormoon voortdurend aangemaakt
4
DEEL 1: ACES EN PACES
1. ACES EN PACES ALS OVERKOEPELEND KADER
Adverse Childhood Experiences ACES: beschrijft de impact van stress bij ingrijpende
kind- en jeugdervaringen en biedt verklaring voor ontwikkelingsmoeilijkheden op
verschillende levensdomeinen bij kinderen en jongeren op korte- en lange termijn.
Protective and Compensatory Childhood experciences PACES: die verwijzen naar
beschermende en ondersteunende ervaringen die de veerkracht van kinderen en
jongeren kunnen versterken en die negatieve effecten van ACES compenseren.
Negatieve kind- en jeugdervaringen meer kans op:
Psychologische
Gedrags-emotionele
Fysieke gezondheidsproblemen
Latere leeftijd: depressie, angst, verslaving, lichamelijke gezondheidsproblemen
Positieve ervaringen beter voor:
Veerkracht
Inzetten op herstel
1 persoon groot verschil in leven bril verschuiven van ‘wat is hier mis met het kind’
naar ‘wat heeft dit kind nodig om te groeien’
1.1 OMSCHRIJVING
“Alles waar ge uw kind van zou willen beschermen, gewoon da”
1.1.1 ACES
De ACE-studie in 1988 (Feletti en Anda) onderzocht samenhang van onrustige
ervaringen in kindertijd en interactie met actuele gezondheid en psychosociale
welzijn als volwassenen
Problematische opvoedingssituatie (POS) = door de betrokkenen als nagenoeg
perspectiefloos ervaren opvoedingssituatie, waarin men zonder hulp van buitenaf
er niet in slaagt het geheel zodanig te veranderen dat het weer perspectief
biedend wordt.
Verontrustende opvoedingssituatie (VOS) = draait het om de verontrusting als
breed begrip. Het is een situatie “waarin de verontrusting schuilt in de
ontwikkelingskansen van de minderjarige die bedreigd zijn of dat de integriteit van
de minderjarige aangetast is”
= Adverse Childhood Experiences (ACEs)
= Overkoepelend begrip: Ingrijpende (ongunstige) kind – en jeugdervaringen (-18)
met duidelijke negatieve impact op de verdere ontwikkeling + impact op lange en
op korte termijn (Nadine Burke Harris)
1
,Het piramidemodel: dat de mogelijke
effecten toont van ACEs
ACE studie: soorten ACES
Oorspronkelijke situaties:
kindermishandeling, opgroeien in gezinnen waar sprake is van huiselijk geweld, alchol- of
druggebruik, psychiatrische problemen, echtscheiding, verlies van een ouder of ouder
met crimineel gedrag
Uitgebreide situaties: pesten, gedwongen huwelijken, getuige zijn van collectief geweld in
de gemeenschap, onveilige buurt, ervaren van racisme of andere discriminatie, een
geschiedenis van pleegzorg…
ACE studie: conclusie
1. Negatieve impact op de later ontwikkeling (korte + lange termijn) op zowel
psychosociale als fysieke gezondheid
2. Hoe meer ACES, hoe meer risico op ernstige gezondheidsproblemen (cumulatie-
effect= effect waarbij 1 + 1 meer dan 2 is, dus het effect wordt versterkt)
1.1.2 TUSSEN ACES OF TRAUMA
“The body keeps the score”
ACE is GEEN trauma
Trauma: de emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt ten
gevolge van een ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd
ACE = specifieke gebeurtenissen voor 18 jaar
Trauma = gevolgen die na 18 jaar kunnen optreden, komt voor uit ACES of andere
ervaringen persoonlijke reactie op ingrijpende gebeurtenis
o Traumatische gebeurtenissen: na een gebeurtenis, trauma ervaart
Gelijkenis: Stress die chronisch is + impact op gezondheid
ACES en trauma = effect op ontwikkeling! OVERLAPPING!
Soorten trauma: op basis van frequentie
Enkelvoudig trauma: over eenmalig en onverwachte ingrijpende gebeurtenis met
trauma als gevolg
Meervoudig trauma: combinatie van verschillende ingrijpende en belastende
gebeurtenissen in verschillende levensdomeinen met trauma als gevolg
Kleine ‘t’ trauma: gebeurtenissen of voorvallen die elk op zichzelf staande niet
acuut zijn, maar door dagelijks ervaren van deze gebeurtenissen een cumulatie
vormen
Complex trauma: gaat over meervoudig trauma en waar ook de zorgfiguren mee
geïntegreerd zijn en waardoor het trauma verweven zit met de
ontwikkelingstaken. Ervaring is over lange periode met aanhoudende of
herhalende blootstelling
2
,Ontwikkelingstrauma: gaat over de ervaring van meerdere, chronische
traumatische gebeurtenissen, vaak in de vroege ontwikkeling en van
interpersoonlijke aard = hechtingstrauma of complex trauma
Er is ook een onderscheid tussen trauma en een traumatische stoornis.
De DSM-5 spreekt van een stoornis bij trauma, zoals PTSS. Ongeveer
16% van de kinderen die één of meerdere ingrijpende gebeurtenissen
meemaken, ontwikkelen een PTSS.
1.1.3 PACES
= Protective and Compensatory Childhood Experiences = beschermde en
compenserende ervaringen
4 categorieën
o Koesterende en ondersteunende relaties
o Sociale betrokkenheid en verbondenheid
o Veilige, stabiele, beschermende en rechtvaardige omgeving
o Sociaal en emotioneel leren
Positief effect = tweeledig
1. Compenserend en beschermd effect
o Bijdragen tot veerkracht
o Negatieve effecten ACES verminderen!
2. Cumulatief positief effect: 1 + 1 = meer dan 2
Soorten PACES: 2 subgroepen
1. Steunende relaties in de omgeving
o Onvoorwaardelijke liefde van een ouder of verzorger
o Beste vriend(in)
o Vrijwilligerswerk of bijdrage aan de gemeenschap
o Onderdeel sociale groep
o Mentor- of vertrouwenspersoon
2. Voldoende hulpbronnen
o Proper en veilige thuiscontext
o Kwalitatief onderwijs
o Hobby
o Fysiek activiteit of sport
o Structuur en routine ervaren
1.2 EPIDEMIOLOGIE
“In elke lagereschoolklas zitten minstens drie kinderen die ingrijpende gebeurtenissen
meemaken, of hebben meegemaakt. Maar nogal te vaak worden deze traumatische
ervaringen niet gezien of erkend, terwijl het een grote impact heeft op deze kinderen en
hun verdere leven”
1.2.1 ALGEMEEN VOORKOMEN ACES EN PACES
Ongeveer 55% - 65% = 1 ACE
Ongeveer 12% minstens 4 ACES
“1+1 ≠ 2”
3
, Intergenerationeel aspect: ouders die veel ACES meemaken hebben vaak kinderen
die vaak ACES meemaken
PACEs hebben een bufferend effect: bij ouders met gemiddelde of hoge PACE-
scores verdwijnt het verband tussen ACEs en een autoritaire opvoedstijl volledig.
ACE-scores zijn dus geen deterministische voorspeller van latere opvoedstijl
wanneer er voldoende PACEs aanwezig zijn.
1.2.2 ACES BIJ PERSONEN MET VERSTANDELIJKE BEPERKING
Personen met VB extra kwetsbaar:
o 83% meer kans op 1 of 2 ACES
o 73% meer kans op 3 of meer ACES (5j.) door:
Breuk in levensloop
Situaties in context (misbruik)
VB op zich: moeilijker om negatieve ervaringen te verwerken, en
PACEs zijn minder vanzelfsprekend aanwezig
1.3 ETIOLOGIE
De biologische stressreactie
Stress is normaal, positief of iets alledaags
o Helpt functioneren in een spannende situatie = alarmbel
o Korte hartslagverhogen
o Vecht, vlucht, vries, vriend
Bv: examen, kind krijgt griepspuit, je loopt in het donker op straat…
1.3.1 BIOLOGISCH VERKLARINGSMODEL VOOR ACES
De biologische stressreactie
Stress is tolereerbaar, kleine reacties in het lichaam alledaagse stress
o PACES of protectieve factoren helpen ons aan te passen
o Bv: gevallen met de fiets, prikje voor meningitis, troostende ouder is
aanwezig
Stresssysteem in de war, uiteindelijk mogelijkheid tot herstel tolereerbare
stress
o Kleine reacties in het lichaam
o PACES helpen ons in herstel
o Bv: ernstig ongeval met de auto met mogelijkheid tot revalidatie en een
lieve partner
Toxische stress
o Sterke, langdurende of herhaalde spanning met weinig controle en weinig
of geen PACES
o Alarmbel scherp afgesteld, stresshormoon voortdurend aangemaakt
4
