Orthopedagogiek
Deel 1: Een orthopedagogisch grondplan
1. Het microniveau
De orthopedagogische kern
Begeleiding en ondersteuning van cliënt
- Kok: specifiek opvoeden -> relatie, klimaat en situatie
Relatie
- Ontwikkelingskansen van cliënt vergroten vanuit persoonlijke en
professionele kwaliteiten en beperkingen
- Beïnvloeding via dialoog, begeleidingsklimaat en situaties
- Cliëntgerichte therapie Rogers
Klimaat
Dagelijkse ritme en materiële en niet-materiële omgeving
- Regels en communicatie over regels
- Ontwikkelen in eigen aard van mogelijkheden
Situatie
- Afgestemd op vraagstelling van cliënt
Pedagogische en orthopedagogische middelen
Op een intentionele of specifieke manier inzetten om vorm te geven aan
het klimaat en situaties
De pedagogische grondvormen
Ter Horst: Herstel van het gewone leven
- Pedagogische grondvormen: interactie, ontwikkeling en
ontmoetingen
- Tot opvoeding komen door in te grijpen in het gewone leven
o Als het niet volstaat -> technieken, therapie of programma’s
11 grondvormen in het grondplan = concrete interactiemomenten voor
relatieopbouw
- Kwaliteit van leven inschatten en bevorderen
- Vaardigheden ordenen
Transactioneel proces
Model van Hellinckx: complementair en circulair proces (vraag en aanbod)
- Interactie en wederzijdse beïnvloeding met omgeving
Orthopedagogische vraag
Vraag naar specifiek opvoeden of begeleiden voor optimale
ontwikkelingskansen
,Kok: 6 vraagstellingstypes obv 3 ontwikkelingsaspecten
- Cognitief: structuren en inzicht krijgen
- Affectief: emotionele ontwikkeling en sensitief-responsief in
interactie
- Conatief: ontwikkeling van eigenheid
Van der Doef: orthopedagogiek als wetenschap van uitzonderingen
- Nood aan doelbewuste en specifieke begeleiding
Volwassenen: ortho-agogische vraag
Orthopedagogisch aanbod
Vanuit professionele begeleidingsrelatie
- Obv de vraagstelling (dynamisch)
Gerelateerde factoren aan orthopedagogische vraag en aanbod
Voorgeschiedenis
Iedereen heeft eigen voorgeschiedenis
- Biomedisch: genetische aanleg: biologische beïnvloeding, medische
problemen en behandelingen
- Psychosociaal: psychologische ontwikkeling en sociale invloeden
- Model van Hellinckx: opvoedingsgeschiedenis en genetische
factoren
- Belsky: sociaal-contextueel procesmodel van opvoeding
- Bronfenbrenner: ecologische benadering van een kind -> Belsky
volgde met opvoedingsgedrag van ouders
Identiteiten
Intersectioneel denken van Crenshaw en Wekker: holistische en
caleidoscopische invalshoek -> inclusief denken
- Maatschappijkritisch perspectief: niet vrij -> privileges en
minderheidsposities
- Complexiteit van de samenleving
Samenleving kent eigenschappen toe: verwijzen naar betekenisgeving en
posities
- Identiteit: krijgt vorm in interactie met omgeving -> gedrag, cognitie
en gevoel zijn in beweging
- !!: meervoudige identiteit -> Lutz: 14 assen
- Sociaal ordeningsprincipe en macht
Huidig functioneren
Domeinen: sociaal, talig, lichamelijk, cognitief, conatief, affectief, moreel
- Noden op elkaar afstemmen voor perspectief te krijgen
- Grootste verantwoordelijkheid voor afstemming bij hulpverlener
Grondhouding
,Rogeriaanse grondhouding: aandacht, authenticiteit/echtheid,
onvoorwaardelijke positieve waardering en empathie
Contextuele therapie Nagy: erkenning aan de meerlagige identiteit + recht
en onrecht
Visie op begeleiden
- PGO bewust van eigen visie en verzoenen met visie van organisatie
- Reflecterend belangrijk
- In multidisciplinaire teams: meerwaarde diversiteit aan visies
2. Betrokken systemen op mesoniveau
Indeling door Bronfenbrenner: micro, meso, macro, exo…
3. Betrokken systemen op macroniveau
Cultuur en heersende ideologie
- Rechtstreeks en onrechtstreeks invloed op de begeleiding
4. Gebruik van het orthopedagogisch grondplan
- Bindmiddel tussen opleidingsonderdelen
- Communiceren over het doel en de samenhang
- Ontwikkelen van integratieve handelsgerichte orthopedagogische
kijk
Balansmodel van Bakker
- Positieve en negatieve kanten (draaglast en draagkracht)
Deel 2: Orthopedagogisch denken en kijken
Situering orthopedagogiek
1. De term ortho-ped-agogie-k
= De wetenschappelijke studie van het begeleiden van kinderen, jongeren
en volwassenen in problematisch ervaren of specifieke situaties
- Specifieke noden of vastlopen van opvoeding: bewust en grondige
analyse
- Problemen zijn erger en duidelijker
- Weerstanden tot verbetering zijn hardnekkiger
- Vaak complexe samenhang van meerdere bedreigende factoren
- Problematische staat centraal
- Toont de weg naar de essentie van pedagogiek
Ortho: recht maken
- Specifieke opvoeding en problematisch ervaren situatie
- Grens met ‘gewone’ niet scherp af te bakenen
, Ped
-Pais (grieks) = kind (wetenschap gestart uit de verzorging voor
kinderen)
- Uitbreiding naar andere doelgroepen
Ortho-agogiek (enkel voor volwassenen)
Agogie: begeleiden naar een doel
- Normen, waarden, ethische dimensie, visies, tendensen
K: wetenschappelijke studie van begeleiden
2. Verhouding pedagogiek – orthopedagogiek
Beide: opvoedings- en begeleidingsproces zonder op voorhand zekerheid
te hebben
Pedagogiek
- Algemene principes van kennis over opvoeding
- Kleine dagelijkse problemen en vragen
- Tijdelijke problemen: geduld, tact, creativiteit, humor…
- Indien moeilijk gezinsondersteuning (brede instap)
3. Doel en object van orthopedagogiek
Verschuiving van klassieke benadering naar moderne -> dynamisch
Klassieke benadering: medisch (rond 1920)
Object
- Opvoeding van ‘opvallende’ of ‘afwijkende’ kinderen
- Indeling soorten kinderen (handicap en stoornissen) = classificatie
- Methodes om op te voeden = methodieken
Doel: ontwikkeling kind optimaliseren
Moderne benadering: systeemdenken (rond 1980)
Object
- Moeilijk opvoedbaar verschoof naar opvoedingsnood door het
systeemdenken
- Problematische opvoedingssituatie: studie en factoren
- Opvoeders en kind
- ‘Handicap’ is interactief concept
Doel: opvoeding optimaliseren
Problematische opvoedingssituatie (POS)
Sociaal-ecologische visie
- Moeizame afstemming vraag en aanbod -> opvoedingsdoelen niet
bereiken
- Door verschillende factoren: kind met specifieke opvoedingsnoden,
ouders met specifieke tekorten in opvoeding, maatschappelijke
problemen
Doel: vraag en aanbod afstemmen, kwaliteit leven verbeteren en
sociale inclusie
Deel 1: Een orthopedagogisch grondplan
1. Het microniveau
De orthopedagogische kern
Begeleiding en ondersteuning van cliënt
- Kok: specifiek opvoeden -> relatie, klimaat en situatie
Relatie
- Ontwikkelingskansen van cliënt vergroten vanuit persoonlijke en
professionele kwaliteiten en beperkingen
- Beïnvloeding via dialoog, begeleidingsklimaat en situaties
- Cliëntgerichte therapie Rogers
Klimaat
Dagelijkse ritme en materiële en niet-materiële omgeving
- Regels en communicatie over regels
- Ontwikkelen in eigen aard van mogelijkheden
Situatie
- Afgestemd op vraagstelling van cliënt
Pedagogische en orthopedagogische middelen
Op een intentionele of specifieke manier inzetten om vorm te geven aan
het klimaat en situaties
De pedagogische grondvormen
Ter Horst: Herstel van het gewone leven
- Pedagogische grondvormen: interactie, ontwikkeling en
ontmoetingen
- Tot opvoeding komen door in te grijpen in het gewone leven
o Als het niet volstaat -> technieken, therapie of programma’s
11 grondvormen in het grondplan = concrete interactiemomenten voor
relatieopbouw
- Kwaliteit van leven inschatten en bevorderen
- Vaardigheden ordenen
Transactioneel proces
Model van Hellinckx: complementair en circulair proces (vraag en aanbod)
- Interactie en wederzijdse beïnvloeding met omgeving
Orthopedagogische vraag
Vraag naar specifiek opvoeden of begeleiden voor optimale
ontwikkelingskansen
,Kok: 6 vraagstellingstypes obv 3 ontwikkelingsaspecten
- Cognitief: structuren en inzicht krijgen
- Affectief: emotionele ontwikkeling en sensitief-responsief in
interactie
- Conatief: ontwikkeling van eigenheid
Van der Doef: orthopedagogiek als wetenschap van uitzonderingen
- Nood aan doelbewuste en specifieke begeleiding
Volwassenen: ortho-agogische vraag
Orthopedagogisch aanbod
Vanuit professionele begeleidingsrelatie
- Obv de vraagstelling (dynamisch)
Gerelateerde factoren aan orthopedagogische vraag en aanbod
Voorgeschiedenis
Iedereen heeft eigen voorgeschiedenis
- Biomedisch: genetische aanleg: biologische beïnvloeding, medische
problemen en behandelingen
- Psychosociaal: psychologische ontwikkeling en sociale invloeden
- Model van Hellinckx: opvoedingsgeschiedenis en genetische
factoren
- Belsky: sociaal-contextueel procesmodel van opvoeding
- Bronfenbrenner: ecologische benadering van een kind -> Belsky
volgde met opvoedingsgedrag van ouders
Identiteiten
Intersectioneel denken van Crenshaw en Wekker: holistische en
caleidoscopische invalshoek -> inclusief denken
- Maatschappijkritisch perspectief: niet vrij -> privileges en
minderheidsposities
- Complexiteit van de samenleving
Samenleving kent eigenschappen toe: verwijzen naar betekenisgeving en
posities
- Identiteit: krijgt vorm in interactie met omgeving -> gedrag, cognitie
en gevoel zijn in beweging
- !!: meervoudige identiteit -> Lutz: 14 assen
- Sociaal ordeningsprincipe en macht
Huidig functioneren
Domeinen: sociaal, talig, lichamelijk, cognitief, conatief, affectief, moreel
- Noden op elkaar afstemmen voor perspectief te krijgen
- Grootste verantwoordelijkheid voor afstemming bij hulpverlener
Grondhouding
,Rogeriaanse grondhouding: aandacht, authenticiteit/echtheid,
onvoorwaardelijke positieve waardering en empathie
Contextuele therapie Nagy: erkenning aan de meerlagige identiteit + recht
en onrecht
Visie op begeleiden
- PGO bewust van eigen visie en verzoenen met visie van organisatie
- Reflecterend belangrijk
- In multidisciplinaire teams: meerwaarde diversiteit aan visies
2. Betrokken systemen op mesoniveau
Indeling door Bronfenbrenner: micro, meso, macro, exo…
3. Betrokken systemen op macroniveau
Cultuur en heersende ideologie
- Rechtstreeks en onrechtstreeks invloed op de begeleiding
4. Gebruik van het orthopedagogisch grondplan
- Bindmiddel tussen opleidingsonderdelen
- Communiceren over het doel en de samenhang
- Ontwikkelen van integratieve handelsgerichte orthopedagogische
kijk
Balansmodel van Bakker
- Positieve en negatieve kanten (draaglast en draagkracht)
Deel 2: Orthopedagogisch denken en kijken
Situering orthopedagogiek
1. De term ortho-ped-agogie-k
= De wetenschappelijke studie van het begeleiden van kinderen, jongeren
en volwassenen in problematisch ervaren of specifieke situaties
- Specifieke noden of vastlopen van opvoeding: bewust en grondige
analyse
- Problemen zijn erger en duidelijker
- Weerstanden tot verbetering zijn hardnekkiger
- Vaak complexe samenhang van meerdere bedreigende factoren
- Problematische staat centraal
- Toont de weg naar de essentie van pedagogiek
Ortho: recht maken
- Specifieke opvoeding en problematisch ervaren situatie
- Grens met ‘gewone’ niet scherp af te bakenen
, Ped
-Pais (grieks) = kind (wetenschap gestart uit de verzorging voor
kinderen)
- Uitbreiding naar andere doelgroepen
Ortho-agogiek (enkel voor volwassenen)
Agogie: begeleiden naar een doel
- Normen, waarden, ethische dimensie, visies, tendensen
K: wetenschappelijke studie van begeleiden
2. Verhouding pedagogiek – orthopedagogiek
Beide: opvoedings- en begeleidingsproces zonder op voorhand zekerheid
te hebben
Pedagogiek
- Algemene principes van kennis over opvoeding
- Kleine dagelijkse problemen en vragen
- Tijdelijke problemen: geduld, tact, creativiteit, humor…
- Indien moeilijk gezinsondersteuning (brede instap)
3. Doel en object van orthopedagogiek
Verschuiving van klassieke benadering naar moderne -> dynamisch
Klassieke benadering: medisch (rond 1920)
Object
- Opvoeding van ‘opvallende’ of ‘afwijkende’ kinderen
- Indeling soorten kinderen (handicap en stoornissen) = classificatie
- Methodes om op te voeden = methodieken
Doel: ontwikkeling kind optimaliseren
Moderne benadering: systeemdenken (rond 1980)
Object
- Moeilijk opvoedbaar verschoof naar opvoedingsnood door het
systeemdenken
- Problematische opvoedingssituatie: studie en factoren
- Opvoeders en kind
- ‘Handicap’ is interactief concept
Doel: opvoeding optimaliseren
Problematische opvoedingssituatie (POS)
Sociaal-ecologische visie
- Moeizame afstemming vraag en aanbod -> opvoedingsdoelen niet
bereiken
- Door verschillende factoren: kind met specifieke opvoedingsnoden,
ouders met specifieke tekorten in opvoeding, maatschappelijke
problemen
Doel: vraag en aanbod afstemmen, kwaliteit leven verbeteren en
sociale inclusie
