SAMENVATTING SOCIALE EN POLITIEKE FILOSOFIE
COLLEGE 1 INLEIDING
Het sociale, het politieke en de filosofie
1. Het sociale
= de door het verschil normaal/abnormaal gereguleerde intersubjectiviteit die
zichzelf begrijpt als onafhankelijk van het politieke. Een filosofische benadering
van het sociale stelt het verschil tussen normaliteit en abnormaliteit in vraag.
Intersubjectiviteit onder regels, normen, wat toegelaten en verwacht wordt,
maar het is geen geschreven norm.
Wat wij ‘de maatschappij’ noemen, is een recent idee: een soort van geheel
dat zich buiten de politiek situeert en soms zelfs in conflict is met het politieke,
een leven dat niet politiek van aard is. Idee dat intersubjectieve relaties niet-
politiek van aard kunnen zijn, is een recent idee
2. Het politieke
= de meest menselijke dimensie van ons leven, het onbepaalde veld van de
menselijke conflicten
De politieke dimensie is de meest menselijke dimensie: we zijn geëngageerd in
iets dat van iedereen is, waardoor we volgens vele filosofen ‘politieke dieren’ zijn.
Het politieke blijft onbepaald, kan altijd anders zijn.
Aristoteles: het politieke is conflict (van verschillende/tegengestelde
belangen).
Iedereen spreekt vanuit het idee dat zijn standpunt algemeen geldig is.
=> Voorbeeld: betogingen tegen pensioenmaatregelen
3. Filosofie
= verschillende definities de definitie van de filosofie bestaat niet.
Disruptief: Kritisch over de structuur en de logica van wat we als de
realiteit/het menselijke bestaan beleven (en dus ook over ‘het sociale’ en ‘het
politieke’, want die zijn constitutief voor het fenomeen ‘de mens’), op een manier
die storend is, die je je aangevallen doet voelen. Ze proberen een breuk te maken
met iets.
Niet elke filosoof is even disruptief/storend zoals Marx, Spinoza, Nietzsche
bijvoorbeeld.
Ze stellen zich de vraag: Wat is dat dat er is? Wat is dat wat we nu zien?
Aristoteles
Alle boeken van Aristoteles zijn notities van hem over wat hij tegen zijn
studenten zei, die later zijn samengevoegd en dan bijv. de naam ‘Politica’
(voorbeeld van een boek van Aristoteles) kregen; het was dus initieel niet met
het doel dat mensen dat zouden lezen.
Mens als politiek dier
Waarom is de mens een politiek dier, en waarom meer dan andere dieren?
= De natuur maakt niets zonder reden: oud idee dat de natuur een zekere
wijsheid heeft en alles maakt met een bepaalde finaliteit/doel in het achterhoofd.
Dat is een teleologische visie op natuur.
o Teleologie: iets uitleggen op basis van het doel/finaliteit
(bijvoorbeeld: we hebben de vaardigheid van spreken om met elkaar
te communicieren, de vraag is niet “wat is spreken” maar waarvoor
spreken dient, wat het doel is)
Wat bepaalde dieren hebben, hebben ze dus niet zonder reden, maar hebben
ze met een doel. De mens heeft zo de taal, die andere dieren niet hebben.
, over de taal van de mens
- Andere dieren maken ook lawaai, ze hebben stemgeluid (phone), kunnen
zelfs communiceren, maar niet met taal, de inhoud is basic en te
eenduidig, direct
- Dieren zouden vooral communiceren over of dingen aangenaam zijn of
niet, of over een bepaald gevaar om andere dieren van hun soort te
waarschuwen (daarom is de inhoud van hun communicatie dus heel
‘basic’). Dieren communiceren dus direct en eenduidig (Bijv. waarschuwing
bij gevaar)
Taal: we gebruiken dezelfde woorden
Mensen die communiceren via taal, komen tot universele concepten, die
meer betekenen dan gevoelens (die de concepten willen verwoorden),
zoals bvb wat rechtvaardig is of niet (onze gevoelens worden politiek).
Daar komen dan politieke statements uit, zoals ‘Dit is niet
rechtvaardig!’
Taal brengt ons onvermijdelijk in discussies omdat woorden
verschillende betekenissen kunnen hebben, taal brengt ons in een
dimensie van universele concepten en concepten die meer betekenen dan
mijn gevoelens.
!!! Een dier dat kan spreken, ziet de realiteit door de taal, heeft een politiek
zintuig We zien alles in taal en alles is politiek beladen want we zien niets
zonder betekenis. De mens is onvermijdelijke een politiek dier !!!
Althusser
Elk systeem heeft volgens Althusser bepaalde voorwaarden om te kunnen
overleven:
- Mens is niet alleen politiek dier, maar ook geïdeologiseerd dier.
- Produceren om te overleven en reproduceren
- Het systeem moet om te overleven niet alleen middelen produceren, maar
ook productiemiddelen (zoals ook mensen die die dingen maken, dus
mensen moeten zich reproduceren), maar ook bepaalde subjectiviteiten
(die voortkomen uit ideologie).
o Ideologie produceert de subjectiviteiten die het systeem nodig heeft.
o Een subjectiviteit is bvb dat je op een bepaald moment een huis wil
hebben, of een subjectiviteit hoe je je gedraagt op verschillende
plekken, of de subjectiviteit dat je (uit jezelf) wil gaan werken, of de
subjectiviteit dat je een das draagt omdat dat je zo is aangeleerd.
=> dat is ideologie
o Een ideologie zegt ons wat de waarheid is (hoe het is; en geeft ons
daar bevestigingen van) en stuurt die subjectiviteiten aan.
bevestiging van wat wij denken dat de waarheid is
Wat is ideologie? (Definitie vanbuiten kennen)
= Ideologie betekende vroeger niet veel meer dan de studie over de ideeën
- Marx zei dat het het discours over de macht en de realiteit was, waardoor
de realiteit vertekend verschijnt.
- Volgens Althusser representeert ideologie niet de realiteit op een rare
manier (vertekend), maar wel de imaginaire verhouding van individuen tot
, hun werkelijke bestaansomstandigheden, en dus niet de reële
bestaansomstandigheden.
- Het representeert de imaginaire manier waarmee we met de realiteit
omgaan.
- Vanuit Aristoteles kunnen we zeggen: Onze wereld is sowieso imaginair,
we zitten allemaal in een ideologie, we kunnen daaraan niet ontsnappen,
want het is hoe wij de realiteit betekenis geven.
- Althusser zegt dat wij mensen zijn om dat we in een ideologie zitten. We
zijn pas mensen als we geïdeologiseerd zijn (bij Aristoteles waren we pas
mens als we taal hebben om te communiceren).
- Door het imaginaire komt alles al met een betekenis (bvb als je een hoed
ophebt, denken sommige mensen dat je veel weet, omdat mensen dat
idee hebben, dat ‘hoort daarbij’).
COLLEGE 2 SOCIALE EN POLITIEKE FILOSOFIE IN DE OUDHEID: PLATO EN
ARISTOTELES
OUDHEID
Heraclitus en Parmenides: common sense als ideologie
Ideologie speelt een belangrijke rol in de politieke filosofie en heeft
verschillende benaderingen, zoals de marxistische en liberale ideologie. In deze
betekenissen wordt ideologie vaak gezien als een discours over hoe de
realiteit verbeterd kan worden. Dit discours kan ons bewust maken van de
manier waarop we de wereld zien, maar ook van de ideologieën die ons
beïnvloeden.
Fragmenten van de presocraten zijn verzamelde citaten van filosofen die
vóór Plato leefden. In de 19e eeuw werden deze fragmenten systematisch
verzameld en uitgegeven in het boek De fragmenten van de voorsocratici door H.
Diels. Deze fragmenten geven inzicht in de ideeën van de vroege filosofen over
natuur, kosmos, deugd, en andere onderwerpen, en ze markeren de overgang
van mythologisch naar rationeel denken in de Griekse filosofie. Bijvoorbeeld,
fragmenten van Heraclitus, Parmenides, en Anaximander werden geciteerd in de
, werken van latere denkers, en deze verzamelingen vormen de belangrijkste bron
voor onze kennis van hun filosofieën.
Heraclitus:
De meerderheid leeft in een collectieve droom, heeft een vertekend beeld van de
realiteit, ze zijn niet dat de realiteit een dialectische logica volgt (alles=een,
een=alles, tegengestelde elementen zijn momenten van hetzelfde), men kan zich
bevrijden van de ideologie.
Heraclitus stelt dat de meeste mensen in een collectieve droom leven en een
vertekend beeld van de realiteit hebben. Ze beseffen niet dat de werkelijkheid
wordt gestuurd door een dialectische logica waarin alles met elkaar verbonden
is: alles is één, één is alles, en tegengestelde elementen maken deel uit van
hetzelfde geheel. Wie zich hiervan bewust wordt, kan zich bevrijden van deze
illusie.
Zijn filosofie benadrukt dat begrippen pas betekenis krijgen in relatie tot hun
tegenstellingen: vrede kan alleen begrepen worden door oorlog te kennen, dag is
slechts de andere kant van de nacht. Deze oppositionele verbanden zijn niet
alleen aanwezig in de werkelijkheid, maar ook in taal. Mensen hanteren echter
een eigen wijsheid (idios), waarin ze vasthouden aan een subjectieve, beperkte
visie en zich niet openstellen voor het besef dat alles met elkaar verbonden is.
vb. man/vrouw, nat/droog, warm/koud, god/mens die laatste is de tafel van
tegenstellingen
De massa leeft volgens Heraclitus in een illusie van vrijheid en controle, terwijl ze
eigenlijk slaapt. Dit doet denken aan Marx, die stelt dat arbeiders de droom van
de kapitalist dromen en zich niet bewust zijn van hun eigen rol in de revolutie die
gaat komen. In deze collectieve droom lijkt de realiteit transparant en verdeeld in
eenvoudige tegenstellingen zoals man-vrouw, koud-warm of even-oneven, een
structuur die overeenkomt met de Pythagoreïsche school.
Toch bestaan dingen niet op zichzelf: dag en nacht zijn niet losstaande entiteiten,
maar elkaars keerzijden. Zelfs identiteit is fluïde – een mens is zowel zichzelf als
iemand anders vergeleken met een paar jaar geleden. Heraclitus zegt: Voor de
goden is alles goed, maar mensen hebben taal uitgevonden om onderscheid en
categorieën te creëren. Woorden geven de illusie van stabiliteit en vaststaande
betekenissen, terwijl de realiteit voortdurend verandert en zonder taal misschien
niet eens als zodanig zou bestaan.
“de meerdere” zijn volgens Heraclitus mensen die doen alsof ze een eigen
wijsheid (= idos) hebben en zich niet willen open stellen voor iets anders omdat
ze denken steeds gelijk te hebben, volgens Heraclitus zijn deze mensen idioten.
Parmenides:
stervelingen leven in een onware wereld die eigenlijk een projectie is van
woorden, maar niemand kan volledig ontsnappen aan de ideologie!
Parmenides stelt dat stervelingen in een onware wereld leven, die slechts een
projectie is van woorden. Hoewel hij net als Heraclitus erkent dat mensen een
vertekend beeld van de realiteit hebben, ziet hij geen ontsnapping aan deze
illusie.
Waar Heraclitus gelooft dat men buiten de ideologie kan treden, stelt Parmenides
dat de werkelijkheid wordt gefixeerd door taal. Mensen hebben namen gecreëerd
om beweging en verandering vast te leggen, waardoor een illusoire wereld is
ontstaan. Maar zodra men spreekt, wordt men opnieuw gevangen in deze
ideologie. Er is geen ontsnapping; iedereen leeft onvermijdelijk binnen deze
fictieve, door taal geconstrueerde realiteit. In deze zin is het zo dat elk sprekend
dier geïdeologiseerd is.
COLLEGE 1 INLEIDING
Het sociale, het politieke en de filosofie
1. Het sociale
= de door het verschil normaal/abnormaal gereguleerde intersubjectiviteit die
zichzelf begrijpt als onafhankelijk van het politieke. Een filosofische benadering
van het sociale stelt het verschil tussen normaliteit en abnormaliteit in vraag.
Intersubjectiviteit onder regels, normen, wat toegelaten en verwacht wordt,
maar het is geen geschreven norm.
Wat wij ‘de maatschappij’ noemen, is een recent idee: een soort van geheel
dat zich buiten de politiek situeert en soms zelfs in conflict is met het politieke,
een leven dat niet politiek van aard is. Idee dat intersubjectieve relaties niet-
politiek van aard kunnen zijn, is een recent idee
2. Het politieke
= de meest menselijke dimensie van ons leven, het onbepaalde veld van de
menselijke conflicten
De politieke dimensie is de meest menselijke dimensie: we zijn geëngageerd in
iets dat van iedereen is, waardoor we volgens vele filosofen ‘politieke dieren’ zijn.
Het politieke blijft onbepaald, kan altijd anders zijn.
Aristoteles: het politieke is conflict (van verschillende/tegengestelde
belangen).
Iedereen spreekt vanuit het idee dat zijn standpunt algemeen geldig is.
=> Voorbeeld: betogingen tegen pensioenmaatregelen
3. Filosofie
= verschillende definities de definitie van de filosofie bestaat niet.
Disruptief: Kritisch over de structuur en de logica van wat we als de
realiteit/het menselijke bestaan beleven (en dus ook over ‘het sociale’ en ‘het
politieke’, want die zijn constitutief voor het fenomeen ‘de mens’), op een manier
die storend is, die je je aangevallen doet voelen. Ze proberen een breuk te maken
met iets.
Niet elke filosoof is even disruptief/storend zoals Marx, Spinoza, Nietzsche
bijvoorbeeld.
Ze stellen zich de vraag: Wat is dat dat er is? Wat is dat wat we nu zien?
Aristoteles
Alle boeken van Aristoteles zijn notities van hem over wat hij tegen zijn
studenten zei, die later zijn samengevoegd en dan bijv. de naam ‘Politica’
(voorbeeld van een boek van Aristoteles) kregen; het was dus initieel niet met
het doel dat mensen dat zouden lezen.
Mens als politiek dier
Waarom is de mens een politiek dier, en waarom meer dan andere dieren?
= De natuur maakt niets zonder reden: oud idee dat de natuur een zekere
wijsheid heeft en alles maakt met een bepaalde finaliteit/doel in het achterhoofd.
Dat is een teleologische visie op natuur.
o Teleologie: iets uitleggen op basis van het doel/finaliteit
(bijvoorbeeld: we hebben de vaardigheid van spreken om met elkaar
te communicieren, de vraag is niet “wat is spreken” maar waarvoor
spreken dient, wat het doel is)
Wat bepaalde dieren hebben, hebben ze dus niet zonder reden, maar hebben
ze met een doel. De mens heeft zo de taal, die andere dieren niet hebben.
, over de taal van de mens
- Andere dieren maken ook lawaai, ze hebben stemgeluid (phone), kunnen
zelfs communiceren, maar niet met taal, de inhoud is basic en te
eenduidig, direct
- Dieren zouden vooral communiceren over of dingen aangenaam zijn of
niet, of over een bepaald gevaar om andere dieren van hun soort te
waarschuwen (daarom is de inhoud van hun communicatie dus heel
‘basic’). Dieren communiceren dus direct en eenduidig (Bijv. waarschuwing
bij gevaar)
Taal: we gebruiken dezelfde woorden
Mensen die communiceren via taal, komen tot universele concepten, die
meer betekenen dan gevoelens (die de concepten willen verwoorden),
zoals bvb wat rechtvaardig is of niet (onze gevoelens worden politiek).
Daar komen dan politieke statements uit, zoals ‘Dit is niet
rechtvaardig!’
Taal brengt ons onvermijdelijk in discussies omdat woorden
verschillende betekenissen kunnen hebben, taal brengt ons in een
dimensie van universele concepten en concepten die meer betekenen dan
mijn gevoelens.
!!! Een dier dat kan spreken, ziet de realiteit door de taal, heeft een politiek
zintuig We zien alles in taal en alles is politiek beladen want we zien niets
zonder betekenis. De mens is onvermijdelijke een politiek dier !!!
Althusser
Elk systeem heeft volgens Althusser bepaalde voorwaarden om te kunnen
overleven:
- Mens is niet alleen politiek dier, maar ook geïdeologiseerd dier.
- Produceren om te overleven en reproduceren
- Het systeem moet om te overleven niet alleen middelen produceren, maar
ook productiemiddelen (zoals ook mensen die die dingen maken, dus
mensen moeten zich reproduceren), maar ook bepaalde subjectiviteiten
(die voortkomen uit ideologie).
o Ideologie produceert de subjectiviteiten die het systeem nodig heeft.
o Een subjectiviteit is bvb dat je op een bepaald moment een huis wil
hebben, of een subjectiviteit hoe je je gedraagt op verschillende
plekken, of de subjectiviteit dat je (uit jezelf) wil gaan werken, of de
subjectiviteit dat je een das draagt omdat dat je zo is aangeleerd.
=> dat is ideologie
o Een ideologie zegt ons wat de waarheid is (hoe het is; en geeft ons
daar bevestigingen van) en stuurt die subjectiviteiten aan.
bevestiging van wat wij denken dat de waarheid is
Wat is ideologie? (Definitie vanbuiten kennen)
= Ideologie betekende vroeger niet veel meer dan de studie over de ideeën
- Marx zei dat het het discours over de macht en de realiteit was, waardoor
de realiteit vertekend verschijnt.
- Volgens Althusser representeert ideologie niet de realiteit op een rare
manier (vertekend), maar wel de imaginaire verhouding van individuen tot
, hun werkelijke bestaansomstandigheden, en dus niet de reële
bestaansomstandigheden.
- Het representeert de imaginaire manier waarmee we met de realiteit
omgaan.
- Vanuit Aristoteles kunnen we zeggen: Onze wereld is sowieso imaginair,
we zitten allemaal in een ideologie, we kunnen daaraan niet ontsnappen,
want het is hoe wij de realiteit betekenis geven.
- Althusser zegt dat wij mensen zijn om dat we in een ideologie zitten. We
zijn pas mensen als we geïdeologiseerd zijn (bij Aristoteles waren we pas
mens als we taal hebben om te communiceren).
- Door het imaginaire komt alles al met een betekenis (bvb als je een hoed
ophebt, denken sommige mensen dat je veel weet, omdat mensen dat
idee hebben, dat ‘hoort daarbij’).
COLLEGE 2 SOCIALE EN POLITIEKE FILOSOFIE IN DE OUDHEID: PLATO EN
ARISTOTELES
OUDHEID
Heraclitus en Parmenides: common sense als ideologie
Ideologie speelt een belangrijke rol in de politieke filosofie en heeft
verschillende benaderingen, zoals de marxistische en liberale ideologie. In deze
betekenissen wordt ideologie vaak gezien als een discours over hoe de
realiteit verbeterd kan worden. Dit discours kan ons bewust maken van de
manier waarop we de wereld zien, maar ook van de ideologieën die ons
beïnvloeden.
Fragmenten van de presocraten zijn verzamelde citaten van filosofen die
vóór Plato leefden. In de 19e eeuw werden deze fragmenten systematisch
verzameld en uitgegeven in het boek De fragmenten van de voorsocratici door H.
Diels. Deze fragmenten geven inzicht in de ideeën van de vroege filosofen over
natuur, kosmos, deugd, en andere onderwerpen, en ze markeren de overgang
van mythologisch naar rationeel denken in de Griekse filosofie. Bijvoorbeeld,
fragmenten van Heraclitus, Parmenides, en Anaximander werden geciteerd in de
, werken van latere denkers, en deze verzamelingen vormen de belangrijkste bron
voor onze kennis van hun filosofieën.
Heraclitus:
De meerderheid leeft in een collectieve droom, heeft een vertekend beeld van de
realiteit, ze zijn niet dat de realiteit een dialectische logica volgt (alles=een,
een=alles, tegengestelde elementen zijn momenten van hetzelfde), men kan zich
bevrijden van de ideologie.
Heraclitus stelt dat de meeste mensen in een collectieve droom leven en een
vertekend beeld van de realiteit hebben. Ze beseffen niet dat de werkelijkheid
wordt gestuurd door een dialectische logica waarin alles met elkaar verbonden
is: alles is één, één is alles, en tegengestelde elementen maken deel uit van
hetzelfde geheel. Wie zich hiervan bewust wordt, kan zich bevrijden van deze
illusie.
Zijn filosofie benadrukt dat begrippen pas betekenis krijgen in relatie tot hun
tegenstellingen: vrede kan alleen begrepen worden door oorlog te kennen, dag is
slechts de andere kant van de nacht. Deze oppositionele verbanden zijn niet
alleen aanwezig in de werkelijkheid, maar ook in taal. Mensen hanteren echter
een eigen wijsheid (idios), waarin ze vasthouden aan een subjectieve, beperkte
visie en zich niet openstellen voor het besef dat alles met elkaar verbonden is.
vb. man/vrouw, nat/droog, warm/koud, god/mens die laatste is de tafel van
tegenstellingen
De massa leeft volgens Heraclitus in een illusie van vrijheid en controle, terwijl ze
eigenlijk slaapt. Dit doet denken aan Marx, die stelt dat arbeiders de droom van
de kapitalist dromen en zich niet bewust zijn van hun eigen rol in de revolutie die
gaat komen. In deze collectieve droom lijkt de realiteit transparant en verdeeld in
eenvoudige tegenstellingen zoals man-vrouw, koud-warm of even-oneven, een
structuur die overeenkomt met de Pythagoreïsche school.
Toch bestaan dingen niet op zichzelf: dag en nacht zijn niet losstaande entiteiten,
maar elkaars keerzijden. Zelfs identiteit is fluïde – een mens is zowel zichzelf als
iemand anders vergeleken met een paar jaar geleden. Heraclitus zegt: Voor de
goden is alles goed, maar mensen hebben taal uitgevonden om onderscheid en
categorieën te creëren. Woorden geven de illusie van stabiliteit en vaststaande
betekenissen, terwijl de realiteit voortdurend verandert en zonder taal misschien
niet eens als zodanig zou bestaan.
“de meerdere” zijn volgens Heraclitus mensen die doen alsof ze een eigen
wijsheid (= idos) hebben en zich niet willen open stellen voor iets anders omdat
ze denken steeds gelijk te hebben, volgens Heraclitus zijn deze mensen idioten.
Parmenides:
stervelingen leven in een onware wereld die eigenlijk een projectie is van
woorden, maar niemand kan volledig ontsnappen aan de ideologie!
Parmenides stelt dat stervelingen in een onware wereld leven, die slechts een
projectie is van woorden. Hoewel hij net als Heraclitus erkent dat mensen een
vertekend beeld van de realiteit hebben, ziet hij geen ontsnapping aan deze
illusie.
Waar Heraclitus gelooft dat men buiten de ideologie kan treden, stelt Parmenides
dat de werkelijkheid wordt gefixeerd door taal. Mensen hebben namen gecreëerd
om beweging en verandering vast te leggen, waardoor een illusoire wereld is
ontstaan. Maar zodra men spreekt, wordt men opnieuw gevangen in deze
ideologie. Er is geen ontsnapping; iedereen leeft onvermijdelijk binnen deze
fictieve, door taal geconstrueerde realiteit. In deze zin is het zo dat elk sprekend
dier geïdeologiseerd is.
