PSYCHOLOGIE
Hoofdstuk 1: inleiding, geschiedenis en
onderzoeksmethoden
Les 1: geschiedenis van de psychologie
1. Van filosofie naar wetenschap
De wortels van de psychologie liggen in de filosofie.
Filosofische vragen zijn nog steeds actueel (relevant).
o Verschillen tussen mensen: aangeboren – aangeleerd.
o Verbinding tussen: lichaam – geest
1.1 Descartes
Dualisme ‘Ik denk dus ik ben’
1.1.1 De aard van de waarheid
Wat is de waarheid?
Systematisch twijfelen aan je opvattingen = blijven onderzoeken = het pad
naar de waarheid.
o Door je altijd af te vragen, zorg je ervoor dat je de wereld blijft
onderzoeken en zo kom je tot de waarheid en meer waarheid.
1.1.2 De aard van de mens
Hoe zijn lichaam en geest verbonden?
Context katholieke kerk: goddelijke ziel in vraag gesteld.
o Vrije wil.
o Reflexen: dierlijke ziel.
o Er is dus een deel van het menselijk gedrag dat wel onderzocht kan
worden.
Ging in tegen de context van de kerk omdat ze zeiden dat het gevaarlijk was om
na te denken over lichaam en geest. Mensen hadden zogezegd een goddelijke
ziel en dat bepaalde alles wat we deden. Het lag buiten ons bewustzijn en buiten
onze controle.
Descartes stelde dit in vraag. Hij was er van overtuigd dat er nog iets anders was
dan een goddelijke ziel (als je een warme tas vastneemt, dan ga je je wegtrekken
reflex). De goddelijke ziel klopt dus niet helemaal, want we hebben ook vrije
wil (we kiezen zelf onze bewegingen).
Reflexen zagen ze ook bij dieren dus ze wisten dat we ook een dierlijke ziel
hadden. Een goddelijke ziel kan je niet onderzoeken, maar het moment dat hij
besefte dat er nog een dierlijke ziel was, is hij tot een deel gekomen dat je wel
kan onderzoeken.
1.1.3 Dualisme
Definitie:
Dualisme is iets dat tweedelig is, iets dat in interactie is met elkaar. Lichaam en
geest zijn aparte dingen, maar kunnen elkaar beïnvloeden.
Dualisme monisme: lichaam en geest zijn 1 systeem.
hoe zijn lichaam en geest verbonden?
Pagina 1 van 99
, o Je gedachten kunnen je handelingen besturen
Ziel stuurt het lichaam.
o Niet: telekinese het feit dat je met je hersenen bepaald gedrag kunt
aansturen.
o Wel: je hersenen (een gedachte) die bv: je hand aansturen.
1.1.4 Take-away voor praktijk
Psychologische problemen met impact op het lichaam en omgekeerd.
Bv: trauma
1.1.5 Descartes: de aard van de mens
Zijn verschillen aangeboren of aangeleerd?
Terug naar de goddelijke ziel.
o Enkel de mens – dieren hebben geen goddelijke ziel (vermogen tot
redeneren)
o Aangeboren: nature
Mensen kunnen dingen dat dieren niet kunne, de verschillen
tussen mensen, het is aangeboren deels goddelijk en deels
dierlijke ziel.
2. Locke
2.1 Tabula rasa
Tabula rasa: mensen komen op de wereld als een wit blad, en dat wordt
volgeschreven met de ervaringen die je ervaart met anderen.
Zijn verschillen aangeboren of aangeleerd?
Alle kenmerken van mensen komen tot stand door:
o Ervaring.
o In interactie met de omgeving.
o Nurture.
o Iedereen kan alles leren, zolang de omgeving geschikt is.
Standpunt Locke: alle kenmerken van mensen zijn niet zomaar aangeboren maar
komen tot stand door ervaring in interactie met de omgeving.
2.2 Leerprincipes
2.2.1 associatie
Ervaringen aan elkaar verbinden: gelijktijdig voorkomen.
Basis klassieke conditionering.
2.2.2 Straffen en belonen
Leren door straffen en belonen: gedrag wordt gevormd door gevolgen die op
je gedrag volgen.
Positieve en negatieve consequenties vormen gedrag: oorzaak en gevolg.
Basis operante conditionering.
o Positieve bekrachtiging.
o Negatieve bekrachtiging.
2.2.3 Leren door rolmodel
Pagina 2 van 99
,Leren door rolmodel: in situatie waarin er sprake is van dat je niet weet wat je
moet doen of er is iemand met autoriteit, ga je leren door te imiteren.
Observatie en imitatie van anderen.
o Gewenst gedrag voorleven.
o In situaties van autoriteit
Basis sociaal leren/modeling
o Modeling: als je cliënt het moeilijk heeft met omgaan met tegenslag is
het als sociaal werker de bedoeling om te laten zien dat je kan omgaan
met tegenslag.
2.3 Nature: genetische kwetsbaarheid
Geen bepaald depressie-gen.
Wel kwetsbaarheid door bv:
o Gevoeligheid van het stresssysteem.
o Neurobiologische factoren (bv: serotonerge systemen)
2.4 Nurture: omgevingsinvloeden
Je omgeving bepaalt of je kwetsbaarheid naar buiten komt.
Nurture beïnvloedt hoe kwetsbaarheid vorm krijgt.
Kinderen van ouders met depressie groeien vaak op in specifieke
psychosociale omgeving, zoals:
o Minder emotionele beschikbaarheid.
o Spanning, onvoorspelbaarheid.
o Verminderde coping rond stress, verdriet, falen,…
Je hebt minder coping manier gezien, waardoor je niet weet hoe
je met bepaalde zaken moet omgaan.
2.4.1 Structureel maatschappelijk niveau
Impact op hoe kwetsbaarheid vorm krijgt.
Stressbelasting, armoede, onveiligheid, toegang tot hulp,…
3. Kant
3.1 Een onbeschreven blad leert niets
Nature: aangeboren eigenschappen.
Tabula rasa heeft eigenschappen die het mogelijk maken om ervaringen
zinvol te interpreteren.
o Wat het minst aangeboren is, is de eigenschap die het mogelijk maakt
om ervaringen zinvol te interpreteren.
Bv: oorzaak-gevolg relaties.
Kant: het is kan dat mensen geboren worden met een wit blad, maar het kan ook
van niet, want zo’n wit blad leert niks.
3.2 Aard van de waarheid
Er is meer dan 1 wereld: objectieve en subjectieve.
Subjectieve wereld: afhankelijk van hoe onze zintuigen werken.
o Psychologie als kansloze onderneming.
4. Baanbrekende onderzoeken
Hermann von Helmholtz (1867)
o Waarneming= visuele input + ervaring.
Pagina 3 van 99
, Gustav Theodor Fechner (1860)
o De verhouding tussen verschillen.
o Objectief meten van psychologisch fenomeen (het waarnemen van
verschil).
Onderzoek Hermann: had een gek brilletje ontwikkeld. Met deze bril wijkt elk
voorwerp een beetje af. Wanneer mensen voor de eerste keer deze bril
ophadden, konden ze nooit de voorwerpen nemen. Maar na enkele minuten lukte
het wel.
Onderzoek Gustav: heeft mensen het verschil tussen 1 en 2 cm proberen te laten
raden. Dit ging goed. maar wanneer dit in een langere verhouding is, wordt dit
moeilijk.
5. Geboorte van de psychologie als wetenschap (1879)
Opening laboratoria voor psychologisch onderzoek.
Willhelm Wundt: ‘The Principes of Physiological Psychology’.
o Systematisch onderzoek.
William James: ‘The Principes of Psychology’.
o Invloed mentale processen op gedrag.
o Onderzoek praktische toepassingen.
6. Breuk filosofie/psychologie
Filosofie: wat is de waarheid?
Psychologie: er is een objectieve waarheid, die we allemaal anders
waarnemen.
Centrale vraag: welke mentale processen spelen een rol bij het waarnemen
van de werkelijkheid?
Les 2: onderzoeksmethoden
1. De empirische cyclus
Stap 1: je neemt iets waar en vraagt je af hoe dat
komt.
Stap 2: je doet een veronderstelling (theorie).
Stap 3: op basis van die veronderstelling, ga je een
voorspelling doen (als … dan) (hypothese).
Stap 4: je toets de hypothese aan de hand van
betrouwbaar onderzoek.
1.1 Waarneming
Observatie: jongeren uit gezin waar veel conflict is vaker
gedragsproblemen.
1.2 Theorie
Herhaaldelijke blootstelling spanning negatieve impact op emotionele en
gedragsontwikkeling van jongeren.
1.3 Hypothese
Toetsbare hypothese (voorspelling):
Pagina 4 van 99
Hoofdstuk 1: inleiding, geschiedenis en
onderzoeksmethoden
Les 1: geschiedenis van de psychologie
1. Van filosofie naar wetenschap
De wortels van de psychologie liggen in de filosofie.
Filosofische vragen zijn nog steeds actueel (relevant).
o Verschillen tussen mensen: aangeboren – aangeleerd.
o Verbinding tussen: lichaam – geest
1.1 Descartes
Dualisme ‘Ik denk dus ik ben’
1.1.1 De aard van de waarheid
Wat is de waarheid?
Systematisch twijfelen aan je opvattingen = blijven onderzoeken = het pad
naar de waarheid.
o Door je altijd af te vragen, zorg je ervoor dat je de wereld blijft
onderzoeken en zo kom je tot de waarheid en meer waarheid.
1.1.2 De aard van de mens
Hoe zijn lichaam en geest verbonden?
Context katholieke kerk: goddelijke ziel in vraag gesteld.
o Vrije wil.
o Reflexen: dierlijke ziel.
o Er is dus een deel van het menselijk gedrag dat wel onderzocht kan
worden.
Ging in tegen de context van de kerk omdat ze zeiden dat het gevaarlijk was om
na te denken over lichaam en geest. Mensen hadden zogezegd een goddelijke
ziel en dat bepaalde alles wat we deden. Het lag buiten ons bewustzijn en buiten
onze controle.
Descartes stelde dit in vraag. Hij was er van overtuigd dat er nog iets anders was
dan een goddelijke ziel (als je een warme tas vastneemt, dan ga je je wegtrekken
reflex). De goddelijke ziel klopt dus niet helemaal, want we hebben ook vrije
wil (we kiezen zelf onze bewegingen).
Reflexen zagen ze ook bij dieren dus ze wisten dat we ook een dierlijke ziel
hadden. Een goddelijke ziel kan je niet onderzoeken, maar het moment dat hij
besefte dat er nog een dierlijke ziel was, is hij tot een deel gekomen dat je wel
kan onderzoeken.
1.1.3 Dualisme
Definitie:
Dualisme is iets dat tweedelig is, iets dat in interactie is met elkaar. Lichaam en
geest zijn aparte dingen, maar kunnen elkaar beïnvloeden.
Dualisme monisme: lichaam en geest zijn 1 systeem.
hoe zijn lichaam en geest verbonden?
Pagina 1 van 99
, o Je gedachten kunnen je handelingen besturen
Ziel stuurt het lichaam.
o Niet: telekinese het feit dat je met je hersenen bepaald gedrag kunt
aansturen.
o Wel: je hersenen (een gedachte) die bv: je hand aansturen.
1.1.4 Take-away voor praktijk
Psychologische problemen met impact op het lichaam en omgekeerd.
Bv: trauma
1.1.5 Descartes: de aard van de mens
Zijn verschillen aangeboren of aangeleerd?
Terug naar de goddelijke ziel.
o Enkel de mens – dieren hebben geen goddelijke ziel (vermogen tot
redeneren)
o Aangeboren: nature
Mensen kunnen dingen dat dieren niet kunne, de verschillen
tussen mensen, het is aangeboren deels goddelijk en deels
dierlijke ziel.
2. Locke
2.1 Tabula rasa
Tabula rasa: mensen komen op de wereld als een wit blad, en dat wordt
volgeschreven met de ervaringen die je ervaart met anderen.
Zijn verschillen aangeboren of aangeleerd?
Alle kenmerken van mensen komen tot stand door:
o Ervaring.
o In interactie met de omgeving.
o Nurture.
o Iedereen kan alles leren, zolang de omgeving geschikt is.
Standpunt Locke: alle kenmerken van mensen zijn niet zomaar aangeboren maar
komen tot stand door ervaring in interactie met de omgeving.
2.2 Leerprincipes
2.2.1 associatie
Ervaringen aan elkaar verbinden: gelijktijdig voorkomen.
Basis klassieke conditionering.
2.2.2 Straffen en belonen
Leren door straffen en belonen: gedrag wordt gevormd door gevolgen die op
je gedrag volgen.
Positieve en negatieve consequenties vormen gedrag: oorzaak en gevolg.
Basis operante conditionering.
o Positieve bekrachtiging.
o Negatieve bekrachtiging.
2.2.3 Leren door rolmodel
Pagina 2 van 99
,Leren door rolmodel: in situatie waarin er sprake is van dat je niet weet wat je
moet doen of er is iemand met autoriteit, ga je leren door te imiteren.
Observatie en imitatie van anderen.
o Gewenst gedrag voorleven.
o In situaties van autoriteit
Basis sociaal leren/modeling
o Modeling: als je cliënt het moeilijk heeft met omgaan met tegenslag is
het als sociaal werker de bedoeling om te laten zien dat je kan omgaan
met tegenslag.
2.3 Nature: genetische kwetsbaarheid
Geen bepaald depressie-gen.
Wel kwetsbaarheid door bv:
o Gevoeligheid van het stresssysteem.
o Neurobiologische factoren (bv: serotonerge systemen)
2.4 Nurture: omgevingsinvloeden
Je omgeving bepaalt of je kwetsbaarheid naar buiten komt.
Nurture beïnvloedt hoe kwetsbaarheid vorm krijgt.
Kinderen van ouders met depressie groeien vaak op in specifieke
psychosociale omgeving, zoals:
o Minder emotionele beschikbaarheid.
o Spanning, onvoorspelbaarheid.
o Verminderde coping rond stress, verdriet, falen,…
Je hebt minder coping manier gezien, waardoor je niet weet hoe
je met bepaalde zaken moet omgaan.
2.4.1 Structureel maatschappelijk niveau
Impact op hoe kwetsbaarheid vorm krijgt.
Stressbelasting, armoede, onveiligheid, toegang tot hulp,…
3. Kant
3.1 Een onbeschreven blad leert niets
Nature: aangeboren eigenschappen.
Tabula rasa heeft eigenschappen die het mogelijk maken om ervaringen
zinvol te interpreteren.
o Wat het minst aangeboren is, is de eigenschap die het mogelijk maakt
om ervaringen zinvol te interpreteren.
Bv: oorzaak-gevolg relaties.
Kant: het is kan dat mensen geboren worden met een wit blad, maar het kan ook
van niet, want zo’n wit blad leert niks.
3.2 Aard van de waarheid
Er is meer dan 1 wereld: objectieve en subjectieve.
Subjectieve wereld: afhankelijk van hoe onze zintuigen werken.
o Psychologie als kansloze onderneming.
4. Baanbrekende onderzoeken
Hermann von Helmholtz (1867)
o Waarneming= visuele input + ervaring.
Pagina 3 van 99
, Gustav Theodor Fechner (1860)
o De verhouding tussen verschillen.
o Objectief meten van psychologisch fenomeen (het waarnemen van
verschil).
Onderzoek Hermann: had een gek brilletje ontwikkeld. Met deze bril wijkt elk
voorwerp een beetje af. Wanneer mensen voor de eerste keer deze bril
ophadden, konden ze nooit de voorwerpen nemen. Maar na enkele minuten lukte
het wel.
Onderzoek Gustav: heeft mensen het verschil tussen 1 en 2 cm proberen te laten
raden. Dit ging goed. maar wanneer dit in een langere verhouding is, wordt dit
moeilijk.
5. Geboorte van de psychologie als wetenschap (1879)
Opening laboratoria voor psychologisch onderzoek.
Willhelm Wundt: ‘The Principes of Physiological Psychology’.
o Systematisch onderzoek.
William James: ‘The Principes of Psychology’.
o Invloed mentale processen op gedrag.
o Onderzoek praktische toepassingen.
6. Breuk filosofie/psychologie
Filosofie: wat is de waarheid?
Psychologie: er is een objectieve waarheid, die we allemaal anders
waarnemen.
Centrale vraag: welke mentale processen spelen een rol bij het waarnemen
van de werkelijkheid?
Les 2: onderzoeksmethoden
1. De empirische cyclus
Stap 1: je neemt iets waar en vraagt je af hoe dat
komt.
Stap 2: je doet een veronderstelling (theorie).
Stap 3: op basis van die veronderstelling, ga je een
voorspelling doen (als … dan) (hypothese).
Stap 4: je toets de hypothese aan de hand van
betrouwbaar onderzoek.
1.1 Waarneming
Observatie: jongeren uit gezin waar veel conflict is vaker
gedragsproblemen.
1.2 Theorie
Herhaaldelijke blootstelling spanning negatieve impact op emotionele en
gedragsontwikkeling van jongeren.
1.3 Hypothese
Toetsbare hypothese (voorspelling):
Pagina 4 van 99
