Psychopathologie Samenvatting | Humane Wetenschappen 2 | UA | 2025/26

PSYCHOPATHOLOGIE SAMENVATTING

HC1: psychopathologie: psychische ziektebeelden

CIJFERS GEESTELIJKE GEZONDHEID
 Subjectief welbevinden:
• ca. 2/3 redelijk tevreden met hun leven (65%)
• Bijna een kwart zelfs zeer tevreden (24%)
• Op een schaal van 0 tot 10 bedraagt de gemiddelde tevredenheidsscore 7,5,
waarmee België tot de landen met de hoogste score behoort
• Algemeen: zes op de tien mensen (63%) hebben goed mentaal welbevinden en acht
op de tien (78%) zijn optimistisch over hun toekomst
 Minpunten:
• één op de tien mensen is weinig tot zeer weinig tevreden met hun leven (11%)
• meer dan een op vijf is pessimistisch over hun toekomst (22%)
• een op de vijf ervaart ernstige psychische distress (22%) met tekenen van stress,
spanning, depressieve stemmingen en slecht slapen als gevolg van hun zorgen
 Slaap: Slechts de helft van de bevolking vindt dat ze goed slaapt
 Vitaliteit: amper één op de negen mensen (12%) bereikt het optimale vitaliteitsniveau
dat nodig is om zich elke dag fit te voelen
 vrouw, volwassenen in de actieve leeftijd (25 – 54 jarigen) en mensen met een lager
opleidingsniveau of een bescheiden inkomen geven aan minder tevreden te zijn, minder
vitaal te zijn en minder goed te slapen à deze sociale ongelijkheden zijn helaas niet nieuw
 Wallonië regio die het meest getroffen is door een laag vitaliteitsniveau, slechte slaap en
pessimisme




“Geestelijke gezondheidsstoornissen vormen een probleem voor de volksgezondheid vanwege hun
frequentie, het leed en de handicap die ze veroorzaken, en de impact op de fysieke en sociale gezondheid
van individuen en de mensen om hen heen”

 2018: ca. 1 op 10 heeft angst of depressieve stoornis
 Juni 2024: ca. 1 op 6 heeft angst of depressieve stoornis
 Toename consumptie antidepressiva
 Unicef 2022: meer dan 16,3% van de 10-19 jarigen in België is gediagnosticeerd met een mentale
stoornis.


PSYCHOPATHOLOGIE?

1

,  “The study of mental disorders” Oxford Dictionary of Psychology
 Psyche – Pathos – Logos: Wetenschap/Studie van het geestelijk of psychisch lijden
 “Abnormal Psychology”: Stigma!!
o Vaak is er niets abnormaal aan, maar is het door bepaalde redenen extreem geworden.
 Klinische psychologie: Tak van de psychologie verantwoordelijk voor begrip en behandeling van
psychopathologie


PSYCHIATRIE – KLINISCHE PSYCHOLOGIE – PSYCHOTHERAPIE
 Psychiatrie: discipline geneeskunde (arts), diagnose en (medische) behandeling van PP
o Heel medisch gericht (= stellen diagnoses & medicamentueze behandelingen voor)
 Klinische Psychologie: discipline psychologie, masteropleiding afstudeerrichting klinische
psychologie
 Psychopathologie (PP) = deelgebied psychiatrie en klinische psychologie
 Psychotherapie: geen apart gezondheidszorgberoep, maar behandelvorm (beoefenaars van de
psychotherapie)

PSYCHOTHERAPIE
 Voorwaarden sinds 2017-2018:
 Erkenning als arts, klinisch psycholoog of klinisch orthopedagoog
 Bijkomende (Postgraduaat)opleiding (4j)
 Professionele stage gelopen hebben in psychotherapie

Titel ‘psychotherapeut’ blijft echter geen beschermde titel!!

RELEVANTIE VOOR KINESITHERAPIE?
 Biopsychosociaal model: Naast biologische zijn ook psychologische en sociale factoren mee
bepalend bij ziekte en genezingsproces
 PP binnen kiné-praktijk
 Belangrijk dat je het weet, het herkent en je de pt op een gepast moment kan doorverwijzen.
 Belangrijk om te weten welke psychologische processen er spelen, zodat je er op kan
inspelen.
 Kinesitherapie binnen GGZ
 Bv. multidisciplinaire behandeling ASS
 Belang psychologie bij medische aandoeningen/MSK-klachten/…
 Bv. verwerking, coping, comorbiditeit
 Multidisciplinair werken
 Sommige problematieken hebben als onderdeel van de problematiek een uitval op
motorisch vlak => handig om een multidisciplinair team te hebben waar zowel kine, logo,
ergo, .. inzitten.

Stigma en vooroordelen zorgen voor moeilijkheden in communicatie tussen personen met SMI,
psychiatrische hulpverleners en niet-psychiatrische hulpverleners:
• geen training en weinig ervaring (bij psychiaters en VPK) in lichamelijke problemen bij een
doelgroep van psychiatrische patiënten
• te weinig kennis en gevoel/sensitiviteit voor psychiatrische patiënten (voor voor niet-
psychiatrische hulpverleners)

STIGMA DOORBREKEN!

2

,  Prevalentie mensen met een psychische aandoening vs aantal mensen die behandeling zoeken
 Meer mensen de weg nr hulpverlening tonen!
 Om in therapie te gaan is durf en moed nodig
 Lichamelijke ziektes vs psychische aandoeningen
 Naar de dokter/tandarts/… gaan vs naar de psycholoog gaan
 Iemand die zich kwetsbaar durft opstellen en durft te reflecteren over zichzelf is altijd te bewonderen
 Public stigma, self-stigma, institutioneel stigma:
 Public stigma = wat de meeste mensen denken of geloven over een groep, vaak gebaseerd
op vooroordelen.
 Self stigma = betekent dat iemand de negatieve stereotypes of vooroordelen van de
maatschappij over zichzelf begint te geloven
 Institutioneel stigma = minder financiële middelen voor de geestelijke gezondheidszorg van
voor andere lichamelijke aandoeningen

INHOUD:

HISTORISCHE VISIES

DEMONOLOGIE (MIDDELEEUWEN)
 Afwijkend gedrag = ‘bezeten’/demonen/kwade geesten
 ‘Behandeling’  Uitdrijving/ (Fysieke) Straffen (gevolg: distress verergert PP)
 Nog steeds veel voorkomende verklaring voor PP in verschillende culturen


MEDISCH MODEL (VANAF MIDDEN 17E E)

 Rol van Descartes:
o Dualisme (scheiding lichaam & geest)
o meer inzicht in biologische oorzaken van fysieke aandoeningen -> idee ‘mentale gzh
problemen bevinden zich in de hersenen’
o Van onderwerp voor theologie/demonologie naar geneeskunde
 Idee van ‘ziekte’  ‘Geestesziek’, ‘mental illness’
 Biologische oorzaak als verklaring voor psychopathologieën
 Somatogene hypothese: de hypothese dat de oorzaken of verklaringen van psychologische
problemen terug te vinden zijn in fysieke of biologische defecten
Voordelen:
 Introductie wetenschappelijk denken (ipv demonen)
 Groei wetenschappelijke (geneeskundige) kennis over PP
 Opkomst psychiatrie (medicatie of operatie)
 Ontwikkeling (geneeskundige) behandelingen voor PP

Nadelen:
 Verklaart niet complexe psychologische, cognitieve en emotionele processen
 Houdt geen rekening met socio-economische status
 Niet altijd biologische factor als oorzaak van PP + niet bij alle PP biologische dysfunctie als
oorzaak
 Focus op dysfunctie (‘fix what’s broken’)
o Echter: PP vaak extreme vorm van normaal functioneren (dimensioneel ipv
categorisch)
o Stuurt stigma (second class citizens)!
3

,  Belangrijk model, maar niet correct en onvolledig!


VAN GESTICHTEN NAAR AMBULANTE BEHANDELINGEN
 18e E: Gestichten vnl. privé-initiatieven (mensonterend)
 Vanaf 19e E: afwijkend gedrag = ziekte en verdient behandeling (humaan) Bv.
‘Krankzinnigengestichten’ (Dr. Guislain te Gent)
o Dr Guislain: speelde een belangrijke rol in de hervorming van de zorg voor mensen met een
psychische aandoeningen.
o Wat deed hij?
 Hervormingen vd psychiatrische zorg
 Oprichting va een modern psychatrisch ziekenhuis
 Wetgeving & onderwijs
o Waarom is hij belangrijk?
 Wordt gezien als een pionier
 Pleitte voor respectvolle behandelingen
 Jaren 50: behandelmethoden verbeterden, van residentieel (levenslang) naar meer ambulant

PSYCHOPATHOLOGIE DEFINIËREN

PSYCHOPATHOLGOIE DEFINIËREN
 Moeilijk want geen ‘medium’/substraat
 Wel klinisch oordeel
 Weinig gekend over etiologie en beïnvloedende processen van PP
 Dus definitie onafhankelijk van etiologie à Implicatie diagnostiek!

Psychopathologie

Studie van afwijkingen van het normale of alledaagse psychologische of
gedragsmatige functioneren

PP DEFINIËREN – WAT WORDT BEDOELD MET AFWIJKING?
 Niet zomaar afwijking van algemeen aanvaarde normen
 Afwijking van de statistische norm
 Afwijking van sociale en politieke normen
 Maladaptief en gevaarlijk gedrag
 Emotioneel lijden en beperking in het functioneren
 PP niet altijd ‘verkeerd gelopen’ normale functioneren
 PP vaak extreme vormen van ‘normaal’ of ‘aangepast’ functioneren (bv. down vs
depressie)




4