NK
Filosofie Vrije Wil
Begrippenlijst H1-H3
VWO 6
Sociale invloeden Verschillende sociale kringen met
verschillende normen en waarden
Lichamelijke invloeden Bijvoorbeeld genetische factoren die
invloed op je hebben
Immoreel gedrag Als gedrag niet fatsoenlijk is volgens de
algemene norm
Moreel gedrag Zedelijk/ deugdzaam gedrag
De drie begrippen van vrije wil:
1) Verantwoordelijkheid Een handeling uit vrije wil is een handeling
waar je moreel verantwoordelijk voor bent.
Handel je niet uit vrije wil? Dan ben je ook
niet verantwoordelijk voor de handeling.
2) Zelfverwerkelijking Een handeling uit vrije wil is een handeling
waarin tot uitdrukking komt wat de
handelende persoon zelf belangrijk vindt.
Dus op basis van je eigen mening een
beslissing nemen.
3) Bewuste aansturing Een handeling uit vrije wil is een handeling
die wordt aangestuurd door een bewuste
gedachte die je vlak voor de handeling
hebt. Het vermogen om bewust je eigen
lichaam in beweging te brengen.
Morele verantwoordelijkheid We houden iemand moreel verantwoordelijk
wanneer we hem kwalijk nemen voor wat hij
heeft gedaan (slechte daad, of wanneer we
hem prijzen; goede daad).
Vier redenen om te straffen
1) Opvoeding Straf is een middel om het gedrag van een
misdadiger te veranderen en er voor te
zorgen dat hij het strafbare feit niet nog een
keer zal plegen.
2) Afschrikking Straf is een middel om te voorkomen dat
mensen de wet zullen overtreden.
3) Bescherming van de Een misdadiger die in de gevangenis zit
samenleving kan buiten de gevangenis geen kwaad
meer doen.
, NK
4) Vergelding Als iemand verantwoordelijk is voor een
misdrijf dan verdient hij het om daarvoor te
boeten.
Pragmatisch Wanneer iets zich richt op het nut en de
bruikbaarheid.
Retributieve rechtvaardigheid Het is rechtvaardig om mensen te straffen
die een bepaalde schuld hebben en ze in
feite hun schuld uit laten zitten.
Twee soorten principes
Principe van alternatieve mogelijkheden Handelen vanuit vrije wil vereist dat je ook
(PAM) iets anders had kunnen doen.
Ultieme-oorzaakprincipe Als iemand uit vrije wil handelt, dan is zijn
handeling veroorzaakt door zijn keuze om
zo te handelen, zonder dat die keuze zelf is
(UOP) veroorzaakt door eerdere gebeurtenissen.
(gaat dus in tegen het determinisme).
Verschillende soorten determinisme
Determinisme Stelt dat elke gebeurtenis of stand van
zaken niet zomaar willekeurig is, maar een
reden heeft. Elke oorzaak heeft ook weer
een oorzaak etc. tot aan het begin van het
universum.
Alles wordt dus voorbepaald uit
gebeurtenissen uit het verleden.
- Lijkt de consequentie te hebben dat
vrije wil niet bestaat.
Volgens filosofen kunnen we feitelijk nisk
anders dan datgene dat vastligt.
Sociaal determinisme Het idee dat sociale interactie bepalend is
voor ons toekomstige gedrag.
Dit verklaart moeilijk al het menselijk
gedrag:
Mensen met vergelijkbare achtergronden
kunnen heel verschillend zijn. Bovendien is
er ook genetisch dn.
Genetisch determinisme We vertonen gedrag waarin erfelijkheid de
basis is, dit gedrag hebben we nooit
aangeleerd, dus sprake van genetisch dn.
Natuurwetmatig determinisme Iedere gebeurtenis volgt noodzakelijk uit
eerdere gebeurtenissen in combinatie met
natuurwetten.
(Natuurwetten) Wetten die precies weergeven hoe de
bouwstenen van het leven zich gedragen.
Filosofie Vrije Wil
Begrippenlijst H1-H3
VWO 6
Sociale invloeden Verschillende sociale kringen met
verschillende normen en waarden
Lichamelijke invloeden Bijvoorbeeld genetische factoren die
invloed op je hebben
Immoreel gedrag Als gedrag niet fatsoenlijk is volgens de
algemene norm
Moreel gedrag Zedelijk/ deugdzaam gedrag
De drie begrippen van vrije wil:
1) Verantwoordelijkheid Een handeling uit vrije wil is een handeling
waar je moreel verantwoordelijk voor bent.
Handel je niet uit vrije wil? Dan ben je ook
niet verantwoordelijk voor de handeling.
2) Zelfverwerkelijking Een handeling uit vrije wil is een handeling
waarin tot uitdrukking komt wat de
handelende persoon zelf belangrijk vindt.
Dus op basis van je eigen mening een
beslissing nemen.
3) Bewuste aansturing Een handeling uit vrije wil is een handeling
die wordt aangestuurd door een bewuste
gedachte die je vlak voor de handeling
hebt. Het vermogen om bewust je eigen
lichaam in beweging te brengen.
Morele verantwoordelijkheid We houden iemand moreel verantwoordelijk
wanneer we hem kwalijk nemen voor wat hij
heeft gedaan (slechte daad, of wanneer we
hem prijzen; goede daad).
Vier redenen om te straffen
1) Opvoeding Straf is een middel om het gedrag van een
misdadiger te veranderen en er voor te
zorgen dat hij het strafbare feit niet nog een
keer zal plegen.
2) Afschrikking Straf is een middel om te voorkomen dat
mensen de wet zullen overtreden.
3) Bescherming van de Een misdadiger die in de gevangenis zit
samenleving kan buiten de gevangenis geen kwaad
meer doen.
, NK
4) Vergelding Als iemand verantwoordelijk is voor een
misdrijf dan verdient hij het om daarvoor te
boeten.
Pragmatisch Wanneer iets zich richt op het nut en de
bruikbaarheid.
Retributieve rechtvaardigheid Het is rechtvaardig om mensen te straffen
die een bepaalde schuld hebben en ze in
feite hun schuld uit laten zitten.
Twee soorten principes
Principe van alternatieve mogelijkheden Handelen vanuit vrije wil vereist dat je ook
(PAM) iets anders had kunnen doen.
Ultieme-oorzaakprincipe Als iemand uit vrije wil handelt, dan is zijn
handeling veroorzaakt door zijn keuze om
zo te handelen, zonder dat die keuze zelf is
(UOP) veroorzaakt door eerdere gebeurtenissen.
(gaat dus in tegen het determinisme).
Verschillende soorten determinisme
Determinisme Stelt dat elke gebeurtenis of stand van
zaken niet zomaar willekeurig is, maar een
reden heeft. Elke oorzaak heeft ook weer
een oorzaak etc. tot aan het begin van het
universum.
Alles wordt dus voorbepaald uit
gebeurtenissen uit het verleden.
- Lijkt de consequentie te hebben dat
vrije wil niet bestaat.
Volgens filosofen kunnen we feitelijk nisk
anders dan datgene dat vastligt.
Sociaal determinisme Het idee dat sociale interactie bepalend is
voor ons toekomstige gedrag.
Dit verklaart moeilijk al het menselijk
gedrag:
Mensen met vergelijkbare achtergronden
kunnen heel verschillend zijn. Bovendien is
er ook genetisch dn.
Genetisch determinisme We vertonen gedrag waarin erfelijkheid de
basis is, dit gedrag hebben we nooit
aangeleerd, dus sprake van genetisch dn.
Natuurwetmatig determinisme Iedere gebeurtenis volgt noodzakelijk uit
eerdere gebeurtenissen in combinatie met
natuurwetten.
(Natuurwetten) Wetten die precies weergeven hoe de
bouwstenen van het leven zich gedragen.
