LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
0
,INHOUDSOPGAVE
hoofdstuk 1 INLEIDING .......................................................................................................... 12
1.1 DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN................................................................................ 12
1.2 EEN ORIËNTATIE OP DE LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE ................................................... 12
1.2.1 Een definitie van levenslooppsychologie ................................................................. 12
1.2.2 Wat is ontwikkeling? .............................................................................................. 12
1.2.3 Actuele vraagstukken en onderwerpen in de levenslooppsychologie ....................... 12
1.2.3.1 Continue ontwikkeling vs discontinue ontwikkeling ............................. 13
1.2.3.2 Kritieke en gevoelige perioden ............................................................ 13
1.2.3.3 Nature – nurture discussie ................................................................. 13
1.2.3.4 Levensloopperspectief vs focus op specifieke perioden....................... 13
1.2.4 Het levensloop perspectief: uitgangspunten ........................................................... 13
1.2.4.1 Ontwikkeling is een levenslang proces ................................................ 14
1.2.4.2 Ontwikkeling is multi-dimensioneel en multi-directioneel .................... 14
1.2.4.3 Ontwikkeling is plastisch (veranderbaar/ kneedbaar) ........................... 14
1.2.4.4 Ontwikkeling wordt beïnvloed door meerdere, intragerende factoren .... 14
1.3 DE REIKWIJDTE VAN HET VAKGEBIED ........................................................................... 15
1.3.1 Ontwikkelingsfasen en -domeinen .......................................................................... 15
1.3.2 Theoretische perspectieven ................................................................................... 16
hoofdstuk 2 DE PRENATALE ONTWIKKELING .......................................................................... 17
2.1 DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN................................................................................ 17
2.2 PRENATALE GROEI EN VERANDERING .......................................................................... 17
2.2.1 Bevruchting: het moment van de conceptie ............................................................ 17
2.2.2 De stadia van de prenatale ontwikkeling ................................................................. 17
2.2.2.1 de germinale periode (eerste 2 weken)................................................ 17
2.2.2.2 De embryonale periode (2-8 weken) ................................................... 18
2.2.2.3 De foetale periode (8-38 weken) ......................................................... 18
2.2.3 Miskraam .............................................................................................................. 19
2.2.4 Fertiliteitsproblemen: alternatieve routes naar een zwangerschap .......................... 19
2.3 PRENATALE DIAGNOSTIEK EN GENETISCHE ADVISERING ............................................. 20
2.3.1 Technieken om de foetale ontwikkeling te volgen .................................................... 20
2.3.1.1 Echografie (echoscopie) .................................................................... 20
2.3.2.1 Tripletest (vervangen door de NIPT) .................................................... 20
2.3.1.3 Vruchtwaterpunctie .......................................................................... 21
2.3.1.4 Vlokkentest ...................................................................................... 21
1
, 2.3.1.5 Navelstrengpunctie ........................................................................... 21
2.3.1.6 Niet Invasieve Prenatale Test (NIPT) .................................................... 21
2.3.2 Begeleiding ............................................................................................................ 21
2.3.3 Prenatale omgevingsinvloeden ............................................................................... 22
2.3.3.1 Voeding ............................................................................................ 22
2.3.3.2 Infecties ........................................................................................... 22
2.3.3.3 Drugs, nicotine, alcohol en medicijnen ............................................... 23
2.3.3.4 Stralingen ......................................................................................... 23
2.3.3.5 Rhesusfactor .................................................................................... 23
2.3.3.6 leeftijd van de moeder ....................................................................... 24
2.3.3.7 Emotionele factoren .......................................................................... 24
2.3.4 Accenten voor begeleiding ..................................................................................... 24
hoofdstuk 3 DE GEBOORTE EN DE PASGEBORENE ................................................................. 25
3.1 DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN................................................................................ 25
3.2 DE GEBOORTE ............................................................................................................. 25
3.2.1 Prematuriteit, postmaturiteit en dismaturiteit ......................................................... 25
3.2.2 De fasen van de bevalling Drie fasen !! .................................................................... 26
3.2.3 Een geboortetrauma? ............................................................................................ 27
3.3 DE PASGEBORENE ....................................................................................................... 27
3.3.1 De Apgarscore !! .................................................................................................... 27
3.3.2 De eerste levensfuncties ........................................................................................ 28
3.4 LICHAMELIJKE ONTWIKKELING .................................................................................... 29
3.5 SENSORIËLE (PERCEPTUELE) ONTWIKKELING .............................................................. 29
3.5.1 Zien ....................................................................................................................... 30
3.5.2 Horen .................................................................................................................... 30
3.5.3 Reuk en smaak ...................................................................................................... 30
3.5.4 Voelen ................................................................................................................... 30
3.6 MOTORISCHE ONTWIKKELING ..................................................................................... 31
3.6.1 Reflexen ................................................................................................................ 31
3.6.2 Basisactiviteiten .................................................................................................... 32
3.7 SEKSUELE ONTWIKKELING........................................................................................... 32
3.8 SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING ....................................................................... 32
3.9 TAALONTWIKKELING .................................................................................................... 32
hoofdstuk 4 BABYTIJD – EERSTE LEVENSJAAR ........................................................................ 33
4.1 DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN................................................................................ 33
4.2 LICHAMELIJKE ONTWIKKELING .................................................................................... 33
2
, 4.3 MOTORISCHE ONTWIKKELING ..................................................................................... 34
4.4 SENSORIËLE (PERCEPTUELE) ONTWIKKELING .............................................................. 35
4.4.1 Zien ....................................................................................................................... 35
4.4.2 Horen .................................................................................................................... 35
4.4.3 Reuk en smaak ...................................................................................................... 35
4.4.4 Voelen: pijn en aanrakingen.................................................................................... 35
4.4.5 Multimodale ontwikkeling ...................................................................................... 36
4.5 PSYCHOSEKSUELE ONTWIKKELING ............................................................................. 36
4.6 COGNITIEVE ONTWIKKELING ....................................................................................... 36
4.6.1 Belangrijke elementen van Paigets theorie .............................................................. 36
4.6.1.1 Hoe ontstaan nieuwe denkstructuren? ............................................... 37
Adaptatie ................................................................................................. 37
Assimilatie ............................................................................................... 37
Accommodatie......................................................................................... 37
Equilibratieproces .................................................................................... 37
Cognitieve schema’s ................................................................................. 38
Organisatie .............................................................................................. 38
4.6.2 De stadia in de ontwikkeling van het denken volgens Piaget ..................................... 38
4.6.3 Het sensomotorische stadium ............................................................................... 39
4.6.3.1 Substadium 1: eenvoudiige ongecoördineerde reflexen ....................... 39
4.6.3.2 Substadium 2: eerste gewoonten en primaire circulaire reacties .......... 39
4.6.3.3 Substadium 3: secundaire circulaire reacties ...................................... 40
4.6.3.4 Substadium 4: coördinatie van secundaire circulaire reacties .............. 40
4.6.3.5 Substadium 5: tertiaire circulaire reacties ........................................... 40
4.6.3.6 Substadium 6: het begin van het denken ............................................. 41
4.7 TAALONTWIKKELING .................................................................................................... 42
4.7.1 De formele eigenschappen van de taal ................................................................... 42
4.7.2 De prelinguale of voortalige periode ........................................................................ 43
4.8 SPELONTWIKKELING.................................................................................................... 43
4.8.1 Wat is spelen en spelontwikkeling? ........................................................................ 43
4.8.2 De spelontwikkeling bij de baby: bewegingsspel ..................................................... 44
4.9 SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING ....................................................................... 45
4.9.1 De basis van sociaal gedrag ................................................................................... 45
4.9.1.1 Emoties in de babytijd ....................................................................... 45
4.9.1.2 Voelen wat anderen voelen ................................................................ 46
3
0
,INHOUDSOPGAVE
hoofdstuk 1 INLEIDING .......................................................................................................... 12
1.1 DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN................................................................................ 12
1.2 EEN ORIËNTATIE OP DE LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE ................................................... 12
1.2.1 Een definitie van levenslooppsychologie ................................................................. 12
1.2.2 Wat is ontwikkeling? .............................................................................................. 12
1.2.3 Actuele vraagstukken en onderwerpen in de levenslooppsychologie ....................... 12
1.2.3.1 Continue ontwikkeling vs discontinue ontwikkeling ............................. 13
1.2.3.2 Kritieke en gevoelige perioden ............................................................ 13
1.2.3.3 Nature – nurture discussie ................................................................. 13
1.2.3.4 Levensloopperspectief vs focus op specifieke perioden....................... 13
1.2.4 Het levensloop perspectief: uitgangspunten ........................................................... 13
1.2.4.1 Ontwikkeling is een levenslang proces ................................................ 14
1.2.4.2 Ontwikkeling is multi-dimensioneel en multi-directioneel .................... 14
1.2.4.3 Ontwikkeling is plastisch (veranderbaar/ kneedbaar) ........................... 14
1.2.4.4 Ontwikkeling wordt beïnvloed door meerdere, intragerende factoren .... 14
1.3 DE REIKWIJDTE VAN HET VAKGEBIED ........................................................................... 15
1.3.1 Ontwikkelingsfasen en -domeinen .......................................................................... 15
1.3.2 Theoretische perspectieven ................................................................................... 16
hoofdstuk 2 DE PRENATALE ONTWIKKELING .......................................................................... 17
2.1 DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN................................................................................ 17
2.2 PRENATALE GROEI EN VERANDERING .......................................................................... 17
2.2.1 Bevruchting: het moment van de conceptie ............................................................ 17
2.2.2 De stadia van de prenatale ontwikkeling ................................................................. 17
2.2.2.1 de germinale periode (eerste 2 weken)................................................ 17
2.2.2.2 De embryonale periode (2-8 weken) ................................................... 18
2.2.2.3 De foetale periode (8-38 weken) ......................................................... 18
2.2.3 Miskraam .............................................................................................................. 19
2.2.4 Fertiliteitsproblemen: alternatieve routes naar een zwangerschap .......................... 19
2.3 PRENATALE DIAGNOSTIEK EN GENETISCHE ADVISERING ............................................. 20
2.3.1 Technieken om de foetale ontwikkeling te volgen .................................................... 20
2.3.1.1 Echografie (echoscopie) .................................................................... 20
2.3.2.1 Tripletest (vervangen door de NIPT) .................................................... 20
2.3.1.3 Vruchtwaterpunctie .......................................................................... 21
2.3.1.4 Vlokkentest ...................................................................................... 21
1
, 2.3.1.5 Navelstrengpunctie ........................................................................... 21
2.3.1.6 Niet Invasieve Prenatale Test (NIPT) .................................................... 21
2.3.2 Begeleiding ............................................................................................................ 21
2.3.3 Prenatale omgevingsinvloeden ............................................................................... 22
2.3.3.1 Voeding ............................................................................................ 22
2.3.3.2 Infecties ........................................................................................... 22
2.3.3.3 Drugs, nicotine, alcohol en medicijnen ............................................... 23
2.3.3.4 Stralingen ......................................................................................... 23
2.3.3.5 Rhesusfactor .................................................................................... 23
2.3.3.6 leeftijd van de moeder ....................................................................... 24
2.3.3.7 Emotionele factoren .......................................................................... 24
2.3.4 Accenten voor begeleiding ..................................................................................... 24
hoofdstuk 3 DE GEBOORTE EN DE PASGEBORENE ................................................................. 25
3.1 DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN................................................................................ 25
3.2 DE GEBOORTE ............................................................................................................. 25
3.2.1 Prematuriteit, postmaturiteit en dismaturiteit ......................................................... 25
3.2.2 De fasen van de bevalling Drie fasen !! .................................................................... 26
3.2.3 Een geboortetrauma? ............................................................................................ 27
3.3 DE PASGEBORENE ....................................................................................................... 27
3.3.1 De Apgarscore !! .................................................................................................... 27
3.3.2 De eerste levensfuncties ........................................................................................ 28
3.4 LICHAMELIJKE ONTWIKKELING .................................................................................... 29
3.5 SENSORIËLE (PERCEPTUELE) ONTWIKKELING .............................................................. 29
3.5.1 Zien ....................................................................................................................... 30
3.5.2 Horen .................................................................................................................... 30
3.5.3 Reuk en smaak ...................................................................................................... 30
3.5.4 Voelen ................................................................................................................... 30
3.6 MOTORISCHE ONTWIKKELING ..................................................................................... 31
3.6.1 Reflexen ................................................................................................................ 31
3.6.2 Basisactiviteiten .................................................................................................... 32
3.7 SEKSUELE ONTWIKKELING........................................................................................... 32
3.8 SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING ....................................................................... 32
3.9 TAALONTWIKKELING .................................................................................................... 32
hoofdstuk 4 BABYTIJD – EERSTE LEVENSJAAR ........................................................................ 33
4.1 DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN................................................................................ 33
4.2 LICHAMELIJKE ONTWIKKELING .................................................................................... 33
2
, 4.3 MOTORISCHE ONTWIKKELING ..................................................................................... 34
4.4 SENSORIËLE (PERCEPTUELE) ONTWIKKELING .............................................................. 35
4.4.1 Zien ....................................................................................................................... 35
4.4.2 Horen .................................................................................................................... 35
4.4.3 Reuk en smaak ...................................................................................................... 35
4.4.4 Voelen: pijn en aanrakingen.................................................................................... 35
4.4.5 Multimodale ontwikkeling ...................................................................................... 36
4.5 PSYCHOSEKSUELE ONTWIKKELING ............................................................................. 36
4.6 COGNITIEVE ONTWIKKELING ....................................................................................... 36
4.6.1 Belangrijke elementen van Paigets theorie .............................................................. 36
4.6.1.1 Hoe ontstaan nieuwe denkstructuren? ............................................... 37
Adaptatie ................................................................................................. 37
Assimilatie ............................................................................................... 37
Accommodatie......................................................................................... 37
Equilibratieproces .................................................................................... 37
Cognitieve schema’s ................................................................................. 38
Organisatie .............................................................................................. 38
4.6.2 De stadia in de ontwikkeling van het denken volgens Piaget ..................................... 38
4.6.3 Het sensomotorische stadium ............................................................................... 39
4.6.3.1 Substadium 1: eenvoudiige ongecoördineerde reflexen ....................... 39
4.6.3.2 Substadium 2: eerste gewoonten en primaire circulaire reacties .......... 39
4.6.3.3 Substadium 3: secundaire circulaire reacties ...................................... 40
4.6.3.4 Substadium 4: coördinatie van secundaire circulaire reacties .............. 40
4.6.3.5 Substadium 5: tertiaire circulaire reacties ........................................... 40
4.6.3.6 Substadium 6: het begin van het denken ............................................. 41
4.7 TAALONTWIKKELING .................................................................................................... 42
4.7.1 De formele eigenschappen van de taal ................................................................... 42
4.7.2 De prelinguale of voortalige periode ........................................................................ 43
4.8 SPELONTWIKKELING.................................................................................................... 43
4.8.1 Wat is spelen en spelontwikkeling? ........................................................................ 43
4.8.2 De spelontwikkeling bij de baby: bewegingsspel ..................................................... 44
4.9 SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING ....................................................................... 45
4.9.1 De basis van sociaal gedrag ................................................................................... 45
4.9.1.1 Emoties in de babytijd ....................................................................... 45
4.9.1.2 Voelen wat anderen voelen ................................................................ 46
3
