Aardrijkskunde
H1 Maatschappelijke rol en plaatsbepaling
Voorbeelden ruimtelijke beroepenvelden:
klimaatonderzoek, verkeer-, en transportsector, internationale handel, archeologie,..
Voorbeelden ruimtelijke onderzoek domeinen
• Milieukunde: studie van milieu
• Geologie: studie van ontstaan van aarde en hoe ze verandert
• Vulkanologie: studie van vulkanen
• Migratie: studie van het wegtrekken van volkeren en dierensoorten
• Seismologie: studie van aardbevingen
• Stratigrafie: studie van steenlagen
Plaatsbepaling op aarde
De absolute ligging van plaatsen op aarde
→ Exacte ligging van een plaats op aarde (=geografische lengte en breedte weergegeven in coördinaten op kaart)
Deze ligging aflezen op een kaart: lengte en breedte weergegeven in coördinaten op kaart
NB: Noorderbreedte, boven de evenaar (boven)
ZB: Zuiderbreedte, onder de evenaar (beneden)
OL: Oosterlengte, rechts van de 0-meridiaan (rechts)
WL: Westerlengte: links van de 0-meridiaan (links)
Oefening
De relatieve ligging van plaatsen op aarde
→ Beschrijving van de ligging t.o.v. de omgeving
Bepalen voor elke plaats op aarde aan de hand van kaarten
Het Global positioning system= GPS
→ Wereldwijde satellietplaatsbepalingsysteem dat je locatie bepaalt op aarde
Werking:
De standplaatsbepaling verklaren aan de hand van de werking van het Global positioning system:
Werking: Er zijn 32 satellieten met elk een eigen signaal, die werken op zonne-energie, en
allemaal in 6 vaste banen rond de aarde draaien (2x in 24u). Met de meegedeelde tijd en de tijd van ontvangst
kunnen programma’s de exacte afstand berekenen tussen hem en de satelliet. Voor deze berekeningen heeft men
informatie nodig van minstens vier satellieten.
Toepassingen van het GPS-systeem:
1. Positioning: plaatsbepaling
2. Mapping: plaats/.. in kaart brengen
3. Navigation: vliegtuigen (om in eigen baan te blijven zodat geen botsing),
autos (route bepalen, files aanduiden, snelste weg kiezen,..)
4. Tracking: opvolging van de verplaatsing zelf
5. Timing: toekennen van exacte tijdstippen
1
,De kaarten
• Geografisch informatiesysteem / GIS
Elektronisch databeheerssysteem dat geografische informatie vd satellieten vh GPS-systeem opslaat, bewerkt,
analyseert… Bevat ook eigen informatie. Je kan eigen informatie aan het programma toevoegen.
→ Toepassingen: in planologie, economie, leger
→ Functies: 1. Grote hoeveelheden topografische data’s te digitaliseren
2. Aanleggen van databanken
3. Visualiseren van info (ook samenvoegen van informatie)
→ Vb’en: 1. Stemgedrag onderzoeken vd bevolking per gemeente/privincie/…
2. Berekenen van de reactietijd van natuurrampen
3. Kan berekenen welke hulpdiensten snelste ter plaatse kunnen zijn
→ Vectorafbeelding
In deze context is een vectorafbeelding
een verzameling lijnstukken die
allemaal dezelfde lengte, richting
en zin hebben.
• Afstanden berekenen a.d.h.v. een lijnschaal en breukschaal
Schaal
Duidt de verhouding aan tussen getekende en werkelijke maat
Lijnschaal Breukschaal
Schaal met behulp van een lijnstuk waarmee je de Geeft aan hoeveel keer de werkelijkheid verkleind
werkelijke afstand meteen kan aflezen wordt weergegeven (afstand kaart x noemer breuk)
• Kaartlegende
Elke kaart heeft een legenda die informatie geeft over de schaal en symbolen die gebruikt zijn voor speciale
kenmerken. Dit verschilt per thema, soort kaart.
→ Vb’en:
2
,• Kaarten worden ingedeeld in thematische kaarten en kaarten naar inhoud. De indeling om kaarten naar inhoud in
delen (sociaaleconomisch, bodemkundig…), wordt niet zo vaak meer gedaan, het wordt niet meer als zinvol geacht.
➢ Kaartsoorten naar inhoud
1. Topografische kaarten Topos: plaats/grafisch: beschrijvend
Kaart die bedoeld is om een zo getrouw en volledig mogelijk beeld te geven van
een gebied. Zijn heel gedetailleerd, zijn op relatief kleine schaal.
2. Overzichtskaarten
Meer globaal, geven maar plaatsen weer. Willen meer overzicht geven.
3. Straatkundige kaart
Administratieve kaart, wil vooral aantonen waar grenzen zijn
(meestal elke gemeente, stad of land andere kleur)
4. Natuurkundige kaart
Focus ligt op de natuur: reliëf, rivieren, zeeën…
➢ Kaartsoorten naar thema
1. Stippenkaart:
Geeft verspreiding weer, constante stippen, geen exacte weergave
Bv verspreiding joden
2. Figuratieve kaart:
Geeft aantallen weer door de grote van de stippen
Bv. asielaanvraag in Europa
3. Choropleet:
Geeft dichtheid weer in oppervlakte-eenheid (hectare, km,..)
Bv. Aantal besmette personen per regio
4. Chorochromatisch:
Geeft andere grenzen aan, elk in ander kleur, om de eigenschap aan te duiden
Bv. verdeling van de kolonies
5. Isolijnenkaarten:
Gebruiken telkens vloeiende lijnen die bepaald verschijnsel rond druk, intensiteit weergeven
Bv. Neerslagkans
6. Ruimtelijke kaart:
3D, geeft ernst/ verduidelijking weer van iets
Bv. Criminaliteit
7. Cartogrammen:
Diagram op kaart, geeft statische gegevens weer
Bv. sociale media
8. Bewegingskaart:
Geeft beweging van iets weer d.m.v. pijlen, routes,..
Bv. Toerisme, transport, immigratie…
3
, H2 Ruimtelijke ordening in stad en platteland
Wisselwerking tussen de stad en het platteland
Het site van een stad
Het site van een stad is de plaats waar de nederzetting is
Oorspronkelijke vestigingsplaats van een stad
ontstaan, dit door de lokale landschapskenmerken
Kenmerken van de ligging van de plaats
zoals rivieren, vruchtbare gebieden….
Stadspatronen
Is de vorm van het stratenplan, patroon waaruit stad is opgebouwd.
1. Radiale stadspatroon
Cirkelvormige: ovale stad met radicaal-concentrische plattegrond waarbij wegen elkaar kruisen in center.
2. Dambordpatroon of gridstructuur.
Rechthoekige stad, 2 loodrechte wegen kruisen elkaar in center, andere wegen zijn hier parallel aan.
+ --
Veel kruispunten dus lage snelheid
Geen stadscentrum
auto’s → veiliger
3. Spinnenwebpatroon
Hoofdwegen die naar de stadskern lopen. Waar vroeger de stadswal was, is nu een ringweg of vest en grote
straten zijn verbonden met elkaar door zijwegen
+ --
Er zijn bepaalde winkelzones, bepaalde Kleine straten bemoeilijken het verkeer en
woonzones,.. niet alle ruimtes worden efficiënt gebruikt
4. Concentrisch zonemodel: model van Burgess (creator)
Opdeling in 5 concentrische (zelfde middelpunt) ringen + elke ring stelt versch. landgebruiken voor
+ --
Hoe dichter van centrum hoe armer je Mensen w opgedeeld in klassen en er w geen
bent en hoe dichter van pendelaarszone rekening gehouden met het feit dat
hoe rijker (kunnen pendelen) landschappen niet overal hetzelfde zijn
5. Sectorale zonering
Model van Hoy, model is gebaseerd op huurprijzen
+ --
Model gebaseerd op centrale treinsporen
Huur en koopprijzen zijn
(was voornaamste transportmiddel van
constant over elke schijf
vroeger) en niet op transport met auto
6. Meerkernmodel
Stelt stad voor met meerdere stadskernen met ieder aparte functie.
+ --
Arme mensen kunnen makkelijk
Kernen zijn niet gelijkwaardig aan
pendelen want liggen dicht bij een
elkaar
stadskern
4
H1 Maatschappelijke rol en plaatsbepaling
Voorbeelden ruimtelijke beroepenvelden:
klimaatonderzoek, verkeer-, en transportsector, internationale handel, archeologie,..
Voorbeelden ruimtelijke onderzoek domeinen
• Milieukunde: studie van milieu
• Geologie: studie van ontstaan van aarde en hoe ze verandert
• Vulkanologie: studie van vulkanen
• Migratie: studie van het wegtrekken van volkeren en dierensoorten
• Seismologie: studie van aardbevingen
• Stratigrafie: studie van steenlagen
Plaatsbepaling op aarde
De absolute ligging van plaatsen op aarde
→ Exacte ligging van een plaats op aarde (=geografische lengte en breedte weergegeven in coördinaten op kaart)
Deze ligging aflezen op een kaart: lengte en breedte weergegeven in coördinaten op kaart
NB: Noorderbreedte, boven de evenaar (boven)
ZB: Zuiderbreedte, onder de evenaar (beneden)
OL: Oosterlengte, rechts van de 0-meridiaan (rechts)
WL: Westerlengte: links van de 0-meridiaan (links)
Oefening
De relatieve ligging van plaatsen op aarde
→ Beschrijving van de ligging t.o.v. de omgeving
Bepalen voor elke plaats op aarde aan de hand van kaarten
Het Global positioning system= GPS
→ Wereldwijde satellietplaatsbepalingsysteem dat je locatie bepaalt op aarde
Werking:
De standplaatsbepaling verklaren aan de hand van de werking van het Global positioning system:
Werking: Er zijn 32 satellieten met elk een eigen signaal, die werken op zonne-energie, en
allemaal in 6 vaste banen rond de aarde draaien (2x in 24u). Met de meegedeelde tijd en de tijd van ontvangst
kunnen programma’s de exacte afstand berekenen tussen hem en de satelliet. Voor deze berekeningen heeft men
informatie nodig van minstens vier satellieten.
Toepassingen van het GPS-systeem:
1. Positioning: plaatsbepaling
2. Mapping: plaats/.. in kaart brengen
3. Navigation: vliegtuigen (om in eigen baan te blijven zodat geen botsing),
autos (route bepalen, files aanduiden, snelste weg kiezen,..)
4. Tracking: opvolging van de verplaatsing zelf
5. Timing: toekennen van exacte tijdstippen
1
,De kaarten
• Geografisch informatiesysteem / GIS
Elektronisch databeheerssysteem dat geografische informatie vd satellieten vh GPS-systeem opslaat, bewerkt,
analyseert… Bevat ook eigen informatie. Je kan eigen informatie aan het programma toevoegen.
→ Toepassingen: in planologie, economie, leger
→ Functies: 1. Grote hoeveelheden topografische data’s te digitaliseren
2. Aanleggen van databanken
3. Visualiseren van info (ook samenvoegen van informatie)
→ Vb’en: 1. Stemgedrag onderzoeken vd bevolking per gemeente/privincie/…
2. Berekenen van de reactietijd van natuurrampen
3. Kan berekenen welke hulpdiensten snelste ter plaatse kunnen zijn
→ Vectorafbeelding
In deze context is een vectorafbeelding
een verzameling lijnstukken die
allemaal dezelfde lengte, richting
en zin hebben.
• Afstanden berekenen a.d.h.v. een lijnschaal en breukschaal
Schaal
Duidt de verhouding aan tussen getekende en werkelijke maat
Lijnschaal Breukschaal
Schaal met behulp van een lijnstuk waarmee je de Geeft aan hoeveel keer de werkelijkheid verkleind
werkelijke afstand meteen kan aflezen wordt weergegeven (afstand kaart x noemer breuk)
• Kaartlegende
Elke kaart heeft een legenda die informatie geeft over de schaal en symbolen die gebruikt zijn voor speciale
kenmerken. Dit verschilt per thema, soort kaart.
→ Vb’en:
2
,• Kaarten worden ingedeeld in thematische kaarten en kaarten naar inhoud. De indeling om kaarten naar inhoud in
delen (sociaaleconomisch, bodemkundig…), wordt niet zo vaak meer gedaan, het wordt niet meer als zinvol geacht.
➢ Kaartsoorten naar inhoud
1. Topografische kaarten Topos: plaats/grafisch: beschrijvend
Kaart die bedoeld is om een zo getrouw en volledig mogelijk beeld te geven van
een gebied. Zijn heel gedetailleerd, zijn op relatief kleine schaal.
2. Overzichtskaarten
Meer globaal, geven maar plaatsen weer. Willen meer overzicht geven.
3. Straatkundige kaart
Administratieve kaart, wil vooral aantonen waar grenzen zijn
(meestal elke gemeente, stad of land andere kleur)
4. Natuurkundige kaart
Focus ligt op de natuur: reliëf, rivieren, zeeën…
➢ Kaartsoorten naar thema
1. Stippenkaart:
Geeft verspreiding weer, constante stippen, geen exacte weergave
Bv verspreiding joden
2. Figuratieve kaart:
Geeft aantallen weer door de grote van de stippen
Bv. asielaanvraag in Europa
3. Choropleet:
Geeft dichtheid weer in oppervlakte-eenheid (hectare, km,..)
Bv. Aantal besmette personen per regio
4. Chorochromatisch:
Geeft andere grenzen aan, elk in ander kleur, om de eigenschap aan te duiden
Bv. verdeling van de kolonies
5. Isolijnenkaarten:
Gebruiken telkens vloeiende lijnen die bepaald verschijnsel rond druk, intensiteit weergeven
Bv. Neerslagkans
6. Ruimtelijke kaart:
3D, geeft ernst/ verduidelijking weer van iets
Bv. Criminaliteit
7. Cartogrammen:
Diagram op kaart, geeft statische gegevens weer
Bv. sociale media
8. Bewegingskaart:
Geeft beweging van iets weer d.m.v. pijlen, routes,..
Bv. Toerisme, transport, immigratie…
3
, H2 Ruimtelijke ordening in stad en platteland
Wisselwerking tussen de stad en het platteland
Het site van een stad
Het site van een stad is de plaats waar de nederzetting is
Oorspronkelijke vestigingsplaats van een stad
ontstaan, dit door de lokale landschapskenmerken
Kenmerken van de ligging van de plaats
zoals rivieren, vruchtbare gebieden….
Stadspatronen
Is de vorm van het stratenplan, patroon waaruit stad is opgebouwd.
1. Radiale stadspatroon
Cirkelvormige: ovale stad met radicaal-concentrische plattegrond waarbij wegen elkaar kruisen in center.
2. Dambordpatroon of gridstructuur.
Rechthoekige stad, 2 loodrechte wegen kruisen elkaar in center, andere wegen zijn hier parallel aan.
+ --
Veel kruispunten dus lage snelheid
Geen stadscentrum
auto’s → veiliger
3. Spinnenwebpatroon
Hoofdwegen die naar de stadskern lopen. Waar vroeger de stadswal was, is nu een ringweg of vest en grote
straten zijn verbonden met elkaar door zijwegen
+ --
Er zijn bepaalde winkelzones, bepaalde Kleine straten bemoeilijken het verkeer en
woonzones,.. niet alle ruimtes worden efficiënt gebruikt
4. Concentrisch zonemodel: model van Burgess (creator)
Opdeling in 5 concentrische (zelfde middelpunt) ringen + elke ring stelt versch. landgebruiken voor
+ --
Hoe dichter van centrum hoe armer je Mensen w opgedeeld in klassen en er w geen
bent en hoe dichter van pendelaarszone rekening gehouden met het feit dat
hoe rijker (kunnen pendelen) landschappen niet overal hetzelfde zijn
5. Sectorale zonering
Model van Hoy, model is gebaseerd op huurprijzen
+ --
Model gebaseerd op centrale treinsporen
Huur en koopprijzen zijn
(was voornaamste transportmiddel van
constant over elke schijf
vroeger) en niet op transport met auto
6. Meerkernmodel
Stelt stad voor met meerdere stadskernen met ieder aparte functie.
+ --
Arme mensen kunnen makkelijk
Kernen zijn niet gelijkwaardig aan
pendelen want liggen dicht bij een
elkaar
stadskern
4
