Actuele pedagogische thema’s
Basisinzichten van de pedagogie
Pedagogisch optimisme
= Mensen worden niet bepaald door hun aanleg, ze worden beïnvloed door opvoeding, vorming en
onderwijs.
Mensen zitten niet vast aan een bepaalde bestemming.
Kinderen moeten tot eigen activiteit worden opgeroepen.
Activiteit en zelfstandigheid oproepen door het kind aan te spreken op wat het nog niet is, het te
benaderen als zelf handelend en zelf denkend subject. Vb. Leren zwemmen door het te doen…
Kind als handelend subject
“Kunnen leren” + “Oproepen tot eigen activiteit = Zelf doen, denken en handelen.
Leidt tot zelfverantwoordelijke zelfbepaling en mondigheid.
Ontwikkelingsverloop en opvoeding
1
,Kindbeelden
= Manier waarop volwassenen zich denken te verhouden t.o.v. kinderen. (Sociaal construct)
vb. Wat vindt je karakteristiek aan kinderen? Waar liggen je grenzen? Wat kunnen ze beslissen?...
Het belang van kindbeelden
De manier waarop je kijkt naar kinderen bepaalt hoe je reageert op dat kind.
vb. ‘Dat kind is koppig’ Veel autoritairder gaan reageren.
Sociale constructen = De wijze waarop je naar kinderen kijkt, is je veelal ingegeven door je eigen
opvoeding en door de maatschappelijke context waarin je opgroeide. Vb. Fabriekskind…
Historiek
Middeleeuwen
Kind is onbestaande
o Weinig inzicht op kinderen waardoor weinig geschriften hierover.
o Worden beschreven als dieren: “onbeschaamde apen”.
o Gevolg door het niet-affectieve in een gezin.
o Hoge kindersterfte als oorzaak. Vb. Slechte hygiëne
o Moeder hechtte zich niet aan kind door hoge kindersterfte.
Volwassen vanaf 6 à 7 jaar
o Kind als arbeidskracht (bij armere gezinnen).
o Kind werd gezien als mini-volwassenen.
o Kinderen werden afgebeeld in volwassen kleding, zonder speelgoed.
o Uitzonderlijk dat kinderen worden afgebeeld, behalve bij Maria.
Verlichting (17e – 18e eeuw)
Empirisme
o Kennis kan enkel voorkomen uit ervaring en wanneer het waargenomen kan worden.
Rationalisme
o Kennis komt van ervaring, waarneming en wat je kan begrijpen met je verstand.
Verlichting
o Waarheid kan enkel bewezen worden door theorie en verstand.
o De mens is van nature gelijk, het milieu is bepalend voor ontwikkeling.
o Eerste gedachten over opvoeden.
Filosofen
John Locke
o Tabula rasa: kind wordt geboren als ongeschreven blad.
o Empirist: je moet iets ervaren voor je zeker kan zijn dat het bestaat.
o Kind is potentieel gevaar. Vb. Kind bij dieven: wordt later ook een dief.
o Geloof in de kneedbaarheid. Vb. Kinderen in een goed milieu worden goed.
2
, Jean-Jacques Rousseau
o Kind is van nature goed.
o Kind moet beschermd worden voor de ‘slechte’ samenleving.
o Emile ou de l’éducation (1762) Boek met volledige visie op opvoeden.
o Wordt gezien als grondlegger van de pedagogiek.
19de eeuw
Meer aandacht voor het kind op verschillende levensdomeinen.
Industrialisatie: slechte leefomstandigheden en hygiëne leidt tot hoge kindersterfte.
vb. Mensen worden gelokt uit landbouw naar de stad door fabriekseigenaars (beluikhuisjes).
20ste eeuw
Aandacht voor het kind en de bescherming van het kind neemt toe.
Jeugdland = We moeten kinderen klein houden om ervoor te zorgen dat ze later volwassen worden
(Lea Dasberg). Vb. Naar school gaan, bijleren…
3 belangrijke wetten
1. Wet op kinderarbeid (1889)
Kinderen mogen niet meer werken.
Gevolg: ouders werken, kinderen alleen thuis, dwalen rond, rebelleren.
2. Wet op kinderbescherming (1912)
Kinderen kunnen geplaatst worden als ouders er niet voor kunnen zorgen.
Oplossing voor wet op kinderarbeid.
3. Wet op leerplicht (1914)
Veilige plaats waar kinderen overdag worden opgevangen.
Oplossing voor wet op kinderarbeid en kinderbescherming.
Verklaring van de kinderrechten (1989)
Kinderen worden subjecten van de samenleving, krijgen een stem en mogen mede beslissen.
Aandacht voor het kind vanuit economische belangen
Kind niet enkel als toekomstig producent maar ook consument.
vb. Speelgoed, gezonde voeding, kinderkleding, ontspanning…
Hedendaagse kindbeelden
Het maagdelijk kind
= Dominant kindbeeld in de opvoederswereld.
= Kind is een leeg vat en de opvoeder voorziet het van kennis, identiteit en cultuur.
Vanuit tabula rasa van John Locke.
Eerste levensjaren zijn fundamenteel.
De finaliteit ligt in de volgende jaren.
Herkenbaar in ontwikkelingsfasen (sociaal en cultureel gegeven).
3
, Gevolg
We zijn op een bepaalde manier gaan kijken naar het kind en de mens. Er werden normen
opgesteld waar kinderen moeten beantwoorden, wie niet aan de norm voldoet is abnormaal.
vb. Ontwikkelingspsychologie: beschrijving van kind per leeftijdsfase.
Decontextualisatie: wanneer kinderen afwijken van bovenstaande norm zeiden ze dat de
ouders hier schuldig aan waren. Vb. Kinderen van fabriekswerkers zijn rebellen.
Kind wordt bestudeerd zonder rekening te houden met sociale, economische of culturele
status. Vb. Onbekwaamheid van arbeidsklasse als verklaring voor kindersterfte.
In het westen wordt vaak onderzoek gedaan naar kinderen uit de middenklasse.
Naturalisatie
We gaan uit van ontwikkeling als natuurlijk en universeel, het behoort tot de natuurwetten.
vb. Studies over belang van moeder, geborgenheid (Bowlby, Harlow, Ainsworth).
Moeder heeft niet alleen natuurlijke band, maar is ook verantwoordelijk.
Het onschuldige kind
Romantiek, JJ Rousseau.
Kind is naïef, onschuldig, primitief.
Denken in tegengestelden: kind versus volwassenen.
Kind roept vertedering en bescherming op:
o Nadruk op zelfexpressie en zelfontplooiing.
o Beschermen van kind tegen gevaarlijke invloeden van volwassenen.
Nadruk op natuurlijkheid, veiligheid, continuïteit en bescherming.
Beschermen van kind tegen nieuwe hypes. Vb. computers, chatten, internet…
Kind is weerloos, het ondergaat. Vb. Peter pan syndroom (kind kunnen zijn).
Het perverse kind
Kinderen worden gestuurd door hun impulsen.
Kind is ‘geregeerd’ door natuurlijke instincten en primitieve driften. Vb. Honger = eten.
Opvoeder moet methodes zoeken om de impulsen te leren beheersen.
Vb. Straffen en belonen
Christelijke cultuur: als je iets fout doet heb je je impulsen gevolgd. Vb. Eva en haar appel.
Zelfopvoeding = Zich richten naar de rede om instinctmatige natuur te beheersen en ontwikkelen
van eigen natuurlijke aanleg (Kant).
Anti-autoritaire stroming (60-70).
Belang van ouderrol: kindertijd is bepalend voor ontwikkeling
4
Basisinzichten van de pedagogie
Pedagogisch optimisme
= Mensen worden niet bepaald door hun aanleg, ze worden beïnvloed door opvoeding, vorming en
onderwijs.
Mensen zitten niet vast aan een bepaalde bestemming.
Kinderen moeten tot eigen activiteit worden opgeroepen.
Activiteit en zelfstandigheid oproepen door het kind aan te spreken op wat het nog niet is, het te
benaderen als zelf handelend en zelf denkend subject. Vb. Leren zwemmen door het te doen…
Kind als handelend subject
“Kunnen leren” + “Oproepen tot eigen activiteit = Zelf doen, denken en handelen.
Leidt tot zelfverantwoordelijke zelfbepaling en mondigheid.
Ontwikkelingsverloop en opvoeding
1
,Kindbeelden
= Manier waarop volwassenen zich denken te verhouden t.o.v. kinderen. (Sociaal construct)
vb. Wat vindt je karakteristiek aan kinderen? Waar liggen je grenzen? Wat kunnen ze beslissen?...
Het belang van kindbeelden
De manier waarop je kijkt naar kinderen bepaalt hoe je reageert op dat kind.
vb. ‘Dat kind is koppig’ Veel autoritairder gaan reageren.
Sociale constructen = De wijze waarop je naar kinderen kijkt, is je veelal ingegeven door je eigen
opvoeding en door de maatschappelijke context waarin je opgroeide. Vb. Fabriekskind…
Historiek
Middeleeuwen
Kind is onbestaande
o Weinig inzicht op kinderen waardoor weinig geschriften hierover.
o Worden beschreven als dieren: “onbeschaamde apen”.
o Gevolg door het niet-affectieve in een gezin.
o Hoge kindersterfte als oorzaak. Vb. Slechte hygiëne
o Moeder hechtte zich niet aan kind door hoge kindersterfte.
Volwassen vanaf 6 à 7 jaar
o Kind als arbeidskracht (bij armere gezinnen).
o Kind werd gezien als mini-volwassenen.
o Kinderen werden afgebeeld in volwassen kleding, zonder speelgoed.
o Uitzonderlijk dat kinderen worden afgebeeld, behalve bij Maria.
Verlichting (17e – 18e eeuw)
Empirisme
o Kennis kan enkel voorkomen uit ervaring en wanneer het waargenomen kan worden.
Rationalisme
o Kennis komt van ervaring, waarneming en wat je kan begrijpen met je verstand.
Verlichting
o Waarheid kan enkel bewezen worden door theorie en verstand.
o De mens is van nature gelijk, het milieu is bepalend voor ontwikkeling.
o Eerste gedachten over opvoeden.
Filosofen
John Locke
o Tabula rasa: kind wordt geboren als ongeschreven blad.
o Empirist: je moet iets ervaren voor je zeker kan zijn dat het bestaat.
o Kind is potentieel gevaar. Vb. Kind bij dieven: wordt later ook een dief.
o Geloof in de kneedbaarheid. Vb. Kinderen in een goed milieu worden goed.
2
, Jean-Jacques Rousseau
o Kind is van nature goed.
o Kind moet beschermd worden voor de ‘slechte’ samenleving.
o Emile ou de l’éducation (1762) Boek met volledige visie op opvoeden.
o Wordt gezien als grondlegger van de pedagogiek.
19de eeuw
Meer aandacht voor het kind op verschillende levensdomeinen.
Industrialisatie: slechte leefomstandigheden en hygiëne leidt tot hoge kindersterfte.
vb. Mensen worden gelokt uit landbouw naar de stad door fabriekseigenaars (beluikhuisjes).
20ste eeuw
Aandacht voor het kind en de bescherming van het kind neemt toe.
Jeugdland = We moeten kinderen klein houden om ervoor te zorgen dat ze later volwassen worden
(Lea Dasberg). Vb. Naar school gaan, bijleren…
3 belangrijke wetten
1. Wet op kinderarbeid (1889)
Kinderen mogen niet meer werken.
Gevolg: ouders werken, kinderen alleen thuis, dwalen rond, rebelleren.
2. Wet op kinderbescherming (1912)
Kinderen kunnen geplaatst worden als ouders er niet voor kunnen zorgen.
Oplossing voor wet op kinderarbeid.
3. Wet op leerplicht (1914)
Veilige plaats waar kinderen overdag worden opgevangen.
Oplossing voor wet op kinderarbeid en kinderbescherming.
Verklaring van de kinderrechten (1989)
Kinderen worden subjecten van de samenleving, krijgen een stem en mogen mede beslissen.
Aandacht voor het kind vanuit economische belangen
Kind niet enkel als toekomstig producent maar ook consument.
vb. Speelgoed, gezonde voeding, kinderkleding, ontspanning…
Hedendaagse kindbeelden
Het maagdelijk kind
= Dominant kindbeeld in de opvoederswereld.
= Kind is een leeg vat en de opvoeder voorziet het van kennis, identiteit en cultuur.
Vanuit tabula rasa van John Locke.
Eerste levensjaren zijn fundamenteel.
De finaliteit ligt in de volgende jaren.
Herkenbaar in ontwikkelingsfasen (sociaal en cultureel gegeven).
3
, Gevolg
We zijn op een bepaalde manier gaan kijken naar het kind en de mens. Er werden normen
opgesteld waar kinderen moeten beantwoorden, wie niet aan de norm voldoet is abnormaal.
vb. Ontwikkelingspsychologie: beschrijving van kind per leeftijdsfase.
Decontextualisatie: wanneer kinderen afwijken van bovenstaande norm zeiden ze dat de
ouders hier schuldig aan waren. Vb. Kinderen van fabriekswerkers zijn rebellen.
Kind wordt bestudeerd zonder rekening te houden met sociale, economische of culturele
status. Vb. Onbekwaamheid van arbeidsklasse als verklaring voor kindersterfte.
In het westen wordt vaak onderzoek gedaan naar kinderen uit de middenklasse.
Naturalisatie
We gaan uit van ontwikkeling als natuurlijk en universeel, het behoort tot de natuurwetten.
vb. Studies over belang van moeder, geborgenheid (Bowlby, Harlow, Ainsworth).
Moeder heeft niet alleen natuurlijke band, maar is ook verantwoordelijk.
Het onschuldige kind
Romantiek, JJ Rousseau.
Kind is naïef, onschuldig, primitief.
Denken in tegengestelden: kind versus volwassenen.
Kind roept vertedering en bescherming op:
o Nadruk op zelfexpressie en zelfontplooiing.
o Beschermen van kind tegen gevaarlijke invloeden van volwassenen.
Nadruk op natuurlijkheid, veiligheid, continuïteit en bescherming.
Beschermen van kind tegen nieuwe hypes. Vb. computers, chatten, internet…
Kind is weerloos, het ondergaat. Vb. Peter pan syndroom (kind kunnen zijn).
Het perverse kind
Kinderen worden gestuurd door hun impulsen.
Kind is ‘geregeerd’ door natuurlijke instincten en primitieve driften. Vb. Honger = eten.
Opvoeder moet methodes zoeken om de impulsen te leren beheersen.
Vb. Straffen en belonen
Christelijke cultuur: als je iets fout doet heb je je impulsen gevolgd. Vb. Eva en haar appel.
Zelfopvoeding = Zich richten naar de rede om instinctmatige natuur te beheersen en ontwikkelen
van eigen natuurlijke aanleg (Kant).
Anti-autoritaire stroming (60-70).
Belang van ouderrol: kindertijd is bepalend voor ontwikkeling
4
