1. Inleiding: Centrale vraag van het internationaal recht
Kernvraag:
Komen staten hun eigen normen na? Of is er een hoger (natuurrechtelijk) kader dat hen
bindt?
Spanning:
● Soevereiniteit vs. niet-inmenging
● Morele normen (natuurrecht) vs. feitelijke machtsverhoudingen (positivisme)
Extra uitleg: Dit is de klassieke discussie tussen natuurrecht (universele, morele
principes) en rechtspositivisme (recht is wat staten afspreken). In de praktijk is
internationaal recht vaak een mengvorm.
2. Internationale betrekkingen vóór de Franse Revolutie
2.1. Strijd Valois/Bourbon vs. Bourgondië/Habsburg
● Karel V erft een enorm rijk (Spanje, Nederlanden, delen Italië, koloniën) →
omsingeling van Frankrijk.
● Filips II zet druk verder.
● Vrede van Westfalen (1648):
○ Habsburgse rijk versplintert.
○ Erkenning van soevereiniteit van Duitse vorsten.
○ Begin van het moderne statenstelsel.
Extra uitleg: Westfalen wordt vaak gezien als de geboorte van het moderne
internationaal recht: staten zijn soeverein, gelijk, en mengen zich niet in elkaars
binnenlandse zaken.
2.2. Strijd Duitse keizer vs. vorsten en buitenlandse machten
● Reformatie (Luther, Calvijn) leidt tot godsdienstoorlogen.
, ● Vrede van Augsburg (1555): Cuius regio, eius religio – vorst bepaalt godsdienst
van zijn gebied (geen individuele godsdienstvrijheid).
● Dertigjarige Oorlog (1618-1648) – een van de destructiefste conflicten in Europa.
○ Frankrijk (katholiek) steunt protestanten om Habsburgers te verzwakken.
2.3. Europa en daarbuiten
● Ottomaanse Rijk: val van Constantinopel (1453), belegeringen van Wenen (1529,
1683).
● Kolonisatie:
○ Inter Caetera (1493) en Verdrag van Tordesillas (1494) verdelen de wereld
tussen Spanje en Portugal.
○ Later volgen Engeland, Nederland, Frankrijk.
Extra uitleg: Kolonisatie werd juridisch gerechtvaardigd als “beschavingsmissie” – een
concept dat tot in de 19e eeuw bleef bestaan.
3. Geboorte van het internationaal recht
3.1. Spaanse neoscholastiek
● Francisco de Vitoria & Bartolomé de las Casas: verdedigen rechten van inheemse
volken.
○ Oorlog tegen niet-christenen is alleen toegestaan bij een iusta causa (bijv.
evangelisatie), maar geweld moet proportioneel zijn.
● Francisco Suárez: gemeenschap van christelijke staten > vorst; verzet tegen
tirannie is gerechtvaardigd.
3.2. Brugfiguren
● Alberico Gentili: beide partijen in een conflict kunnen oprecht gelijk hebben
(casuïstiek).
● Hugo Grotius (1584-1645):
○ De Iure Belli ac Pacis (1625).
○ Staten zijn sociaal van nature (sociabiliteit).
Kernvraag:
Komen staten hun eigen normen na? Of is er een hoger (natuurrechtelijk) kader dat hen
bindt?
Spanning:
● Soevereiniteit vs. niet-inmenging
● Morele normen (natuurrecht) vs. feitelijke machtsverhoudingen (positivisme)
Extra uitleg: Dit is de klassieke discussie tussen natuurrecht (universele, morele
principes) en rechtspositivisme (recht is wat staten afspreken). In de praktijk is
internationaal recht vaak een mengvorm.
2. Internationale betrekkingen vóór de Franse Revolutie
2.1. Strijd Valois/Bourbon vs. Bourgondië/Habsburg
● Karel V erft een enorm rijk (Spanje, Nederlanden, delen Italië, koloniën) →
omsingeling van Frankrijk.
● Filips II zet druk verder.
● Vrede van Westfalen (1648):
○ Habsburgse rijk versplintert.
○ Erkenning van soevereiniteit van Duitse vorsten.
○ Begin van het moderne statenstelsel.
Extra uitleg: Westfalen wordt vaak gezien als de geboorte van het moderne
internationaal recht: staten zijn soeverein, gelijk, en mengen zich niet in elkaars
binnenlandse zaken.
2.2. Strijd Duitse keizer vs. vorsten en buitenlandse machten
● Reformatie (Luther, Calvijn) leidt tot godsdienstoorlogen.
, ● Vrede van Augsburg (1555): Cuius regio, eius religio – vorst bepaalt godsdienst
van zijn gebied (geen individuele godsdienstvrijheid).
● Dertigjarige Oorlog (1618-1648) – een van de destructiefste conflicten in Europa.
○ Frankrijk (katholiek) steunt protestanten om Habsburgers te verzwakken.
2.3. Europa en daarbuiten
● Ottomaanse Rijk: val van Constantinopel (1453), belegeringen van Wenen (1529,
1683).
● Kolonisatie:
○ Inter Caetera (1493) en Verdrag van Tordesillas (1494) verdelen de wereld
tussen Spanje en Portugal.
○ Later volgen Engeland, Nederland, Frankrijk.
Extra uitleg: Kolonisatie werd juridisch gerechtvaardigd als “beschavingsmissie” – een
concept dat tot in de 19e eeuw bleef bestaan.
3. Geboorte van het internationaal recht
3.1. Spaanse neoscholastiek
● Francisco de Vitoria & Bartolomé de las Casas: verdedigen rechten van inheemse
volken.
○ Oorlog tegen niet-christenen is alleen toegestaan bij een iusta causa (bijv.
evangelisatie), maar geweld moet proportioneel zijn.
● Francisco Suárez: gemeenschap van christelijke staten > vorst; verzet tegen
tirannie is gerechtvaardigd.
3.2. Brugfiguren
● Alberico Gentili: beide partijen in een conflict kunnen oprecht gelijk hebben
(casuïstiek).
● Hugo Grotius (1584-1645):
○ De Iure Belli ac Pacis (1625).
○ Staten zijn sociaal van nature (sociabiliteit).
