Bio-ethiek
Grootste focus: theorieën kunnen benoemen en uitleggen met een voorbeeld.
Wat is ethiek?
Moeilijk om te definiëren, gaat over hoe we beslissingen maken over wat goed is.
Ethiek als discipline heeft 2 takken
Niet-normatieve takken => gaan geen antwoord geven op wat goed en niet goed is,
maar gaan vooral de ethiek beschrijven, dus stellen geen vraag van wat je moet doen
en wat correct is
- Moraalwetenschap of descriptieve ethiek: moraal beschreven vanuit
menswetenschappen (sociologie, psychologie, …) => zij kunnen bijvoorbeeld nagaan
of er dan verschillen zijn tussen bepaalde culturen door die beschrijvende te
vergelijken
- Meta-ethiek: waarom en hoe zijn mensen moreel? Bv in bio-ethiek: wat is informed
consent? Dus wat wil dit zeggen? => dus meer filosofische vragen hier, waarom
mensen moreel zijn en waar het mee te maken heeft, dus niet bezig met vragen ‘wat
juist is’
Normatieve takken (focus van deze les voornamelijk!!) => wel proberen vraag
beantwoorden van wat we moeten doen, wat het goede is
- Algemene normatieve ethiek => morele theorieën, op welke manier beslissen we of
iets goed is of niet?
- Toegepaste ethiek => medische ethiek en bio-ethiek
Meta-ethiek
Algemene vraag hier: Waar komt moraliteit vandaan? Waarom zijn we ethische wezens?
2 voorbeelden bekijken hier.
Thomas Hobbes = filosoof 17e eeuw => contractdenker => ziet moraliteit als een
contract tussen mensen => zijn idee: lang geleden waren we nog niet met veel
mensen en mensen kwamen niet vaak samen dus en er was voldoende voedsel
voorradig voor iedereen dus alles ging goed dus toen geen moraliteit nodig, op een
bepaald moment steeg de bevolking zo hard dat mensen moesten concurreren over
voedsel, dan 2 opties of beginnen vechten over bronnen, of sociaal contract afsluiten
uit eigen egoïstische beweging omdat als we dit niet doen dan lopen we zelf gevaar
(egoïstische voorzichtigheid) => volgens Hobbes is er niet iets dat ons van nature
ethische wezens maakt, van nature zijn we ‘slecht’
Frans De Waal stelt dat moraliteit niet alleen bij mensen voorkomt, maar dat de
mogelijkheidsvoorwaarden voor moraliteit ook aanwezig zijn bij niet-menselijke
dieren en moraliteit dus biologische basis heeft => voorbeeld: filmpje apen met
komkommer en druiven, dus zij hebben besef en reactie op als iets niet eerlijk
verloopt dus als er ongelijkheid gecreëerd wordt tussen de apen => dus heeft een
andere opvatting: de mogelijkheid voorwaarden zijnde eerlijkheid zijn er ook bij
dieren en andere voorwaarde is altruïsme (onbaatzuchtig helpen anderen) en
hiervoor zijn er andere experimenten gedaan ook
,Medische ethiek
Is toegepaste ethiek
Behandelt nieuwe biomedische technieken,
anderzijds ook handvaten geven om specifieke
dilemma’s in medische praktijk aan te gaan en
ermee om te gaan.
Dus omgaan met technologie en idee van aan
de slag gaan met dilemma’s.
Kritiek hierop: veel te lang focus op heel
Westerse problemen zoals nieuwe hippe
technologieën zoals klonen, gene editing,
medische AI, … maar dan confrontatie COVID en
hier niet voldoende onderzoek naar gedaan…
Wake-up call voor bio-ethici
Wie zijn bio-ethici en wat doen ze?
Voorbeeld: Onora O’Neill
Bio-ethiek is geen discipline maar is een meeting ground voor veel verschillende disciplines
=> als je aan bio-ethiek doet dan hou je rekening met wetgeving, in dialoog met dokters =>
heel interdisciplinair gegeven
Bio-ethici kunnen ofwel op de faculteiten biomedische wetenschapen,
geneeskunde, dierengeneeskunde... werken, ofwel op het departement wijsbegeerte of
godsdienstwetenschap. Veel bio-ethici hebben een opleiding genetica gevolgd of zijn artsen
met een bijkomende masteropleiding in de wijsbegeerte.
Morele theorieën
We gaan deze bekijken: utilitarisme, deontologische ethiek, deugdethiek & zorgethiek
(ook theorie rechtvaardigheid -> niet voor examen)
Geen enkele morele theorie geeft een eenduidig antwoord, en er zijn geen juiste of foute
theorieën, we moeten ze eerder zien als allemaal aspecten van de ethiek.
Trolley probleem
-1<5 => kijken naar gevolgen => utilitarisme
-‘je mag niet doden’ => regels => deontologie
-Hangt af van wie er ligt => relaties => zorgethiek
-Iets doen om een goed persoon te zijn => deugdethiek
Kijken naar gevolgen => algemeen: consequentialisme => onderdeel ervan is utilitarisme =>
soms moeilijk want gevolgen kan je niet altijd voorspellen & hoe bepaal je welk mogelijk
gevolg de beste uitkomst is (stel je red de 5 maar blijken 5 seriemoordernaars te zijn)
, Utilitarisme
Kijkt naar de gevolgen
“Het grootste goed voor het grootst aantal mensen” gebruiken om te kijken wat het goede is
=>Jeremy Bentham & John Stuart Mill
=>Gingen uit van hedonisme om te weten wat goed en slecht is en hedonisme zegt ‘goed =
wat je plezier bezorgd, slecht = wat je pijn of verdriet bezorgd’ => dus als je grootste goed
voor meeste mensen wil verzorgen dan moet je voor plezier zorgen bij grootst aantal mensen
Voor Bentham: gewoon hoe meer plezier, hoe langer plezier, hoe beter, vulde voor de rest
niet in
Voor Mill: kwalitatieve verschillen tussen plezier bijvoorbeeld cognitief plezier is belangrijker
dan fysiek plezier
Hedonisme is een ethische en filosofische stroming die stelt dat genot (plezier) het hoogste
goed is en dat mensen hiernaar moeten streven. Pijn en ongemak moeten zoveel mogelijk
worden vermeden. Moreel goed handelen betekent zoveel mogelijk plezier en zo min
mogelijk pijn ervaren.
Maar op hedonistische benadering van wat goed en slecht is, is veel kritiek gekomen,
bijvoorbeeld door Robert Nozick die een ervaring machine heeft bedacht om dit toe te
lichten => stel je voor dat er een machine bestaat die je kunt aansluiten op je hersenen. Als
je erin stapt, ervaar je perfect geluk: alles wat je ooit wilde, lijkt echt te gebeuren. Je zou
kunnen geloven dat je rijk, beroemd of geliefd bent. Maar in werkelijkheid lig je alleen in een
tank, aangesloten op de machine. (concept van zijn gedachte experiment) => Nozick vraagt:
zou je in deze machine stappen? Veel mensen zouden nee zeggen. => Dit betekent dat we
méér willen dan alleen genot en plezier. => We willen ook echte ervaringen, betekenis, en
werkelijke connecties met de wereld. => Nozick’s ervaringsmachine laat zien dat hedonisme
te beperkt is: we streven niet alleen naar genot, maar ook naar echtheid, autonomie en
zingeving. Dit ondermijnt het idee dat plezier het enige waardevolle in het leven is.
Dus uitgangspunt klassiek utilitarisme => hedonisme
Maar Nozick zegt dat dit niet klopt, want alleen ervaringen hebben is niet voldoende, want er
is nog iets belangrijker dan plezier en dat is waarheid.
Nozick waarschijnlijk gelijk in normale gevallen, maar mensen die enorm lijden zouden
misschien wel in die ervaring machine willen stappen (ervaring machine kan je hier ook
invullen als drugs nemen bijvoorbeeld)
20e eeuw => preferentieutilitarisme & handelingsutilitarisme vs. regelutilitarisme
- Prefenentieutilitarisme: op voorhand niet vastleggen wat goede is voor mensen, als
we zeggen het grootste goed voor het grootste aantal mensen, dan wil dat goed
gewoon zeggen dat het grootst aantal mensen hun voorkeuren vervuld krijgen, als die
voorkeur is ‘veel pijn hebben’ so be it
- Handelingsutilitarisme vs. regelutilitarisme: gaat het over specifieke daden of over
regels? => klassiek utilitarisme ging over individuele daden, maar kan leiden tot niet
intuïtieve gevolgen, bijvoorbeeld stel een vrouw die gelukkig getrouwd is en minaar
ook en alle drie gelukkig dus als je geluk hier op telt dan 3 mensen gelukkig en anders
maar 2 mensen maar dit voelt verkeerd aan dus daarom hebben sommige gezegd dat
het ook over regels gaat bijvoorbeeld ‘je mag je man niet bedriegen’ en zelfs bij deze
Grootste focus: theorieën kunnen benoemen en uitleggen met een voorbeeld.
Wat is ethiek?
Moeilijk om te definiëren, gaat over hoe we beslissingen maken over wat goed is.
Ethiek als discipline heeft 2 takken
Niet-normatieve takken => gaan geen antwoord geven op wat goed en niet goed is,
maar gaan vooral de ethiek beschrijven, dus stellen geen vraag van wat je moet doen
en wat correct is
- Moraalwetenschap of descriptieve ethiek: moraal beschreven vanuit
menswetenschappen (sociologie, psychologie, …) => zij kunnen bijvoorbeeld nagaan
of er dan verschillen zijn tussen bepaalde culturen door die beschrijvende te
vergelijken
- Meta-ethiek: waarom en hoe zijn mensen moreel? Bv in bio-ethiek: wat is informed
consent? Dus wat wil dit zeggen? => dus meer filosofische vragen hier, waarom
mensen moreel zijn en waar het mee te maken heeft, dus niet bezig met vragen ‘wat
juist is’
Normatieve takken (focus van deze les voornamelijk!!) => wel proberen vraag
beantwoorden van wat we moeten doen, wat het goede is
- Algemene normatieve ethiek => morele theorieën, op welke manier beslissen we of
iets goed is of niet?
- Toegepaste ethiek => medische ethiek en bio-ethiek
Meta-ethiek
Algemene vraag hier: Waar komt moraliteit vandaan? Waarom zijn we ethische wezens?
2 voorbeelden bekijken hier.
Thomas Hobbes = filosoof 17e eeuw => contractdenker => ziet moraliteit als een
contract tussen mensen => zijn idee: lang geleden waren we nog niet met veel
mensen en mensen kwamen niet vaak samen dus en er was voldoende voedsel
voorradig voor iedereen dus alles ging goed dus toen geen moraliteit nodig, op een
bepaald moment steeg de bevolking zo hard dat mensen moesten concurreren over
voedsel, dan 2 opties of beginnen vechten over bronnen, of sociaal contract afsluiten
uit eigen egoïstische beweging omdat als we dit niet doen dan lopen we zelf gevaar
(egoïstische voorzichtigheid) => volgens Hobbes is er niet iets dat ons van nature
ethische wezens maakt, van nature zijn we ‘slecht’
Frans De Waal stelt dat moraliteit niet alleen bij mensen voorkomt, maar dat de
mogelijkheidsvoorwaarden voor moraliteit ook aanwezig zijn bij niet-menselijke
dieren en moraliteit dus biologische basis heeft => voorbeeld: filmpje apen met
komkommer en druiven, dus zij hebben besef en reactie op als iets niet eerlijk
verloopt dus als er ongelijkheid gecreëerd wordt tussen de apen => dus heeft een
andere opvatting: de mogelijkheid voorwaarden zijnde eerlijkheid zijn er ook bij
dieren en andere voorwaarde is altruïsme (onbaatzuchtig helpen anderen) en
hiervoor zijn er andere experimenten gedaan ook
,Medische ethiek
Is toegepaste ethiek
Behandelt nieuwe biomedische technieken,
anderzijds ook handvaten geven om specifieke
dilemma’s in medische praktijk aan te gaan en
ermee om te gaan.
Dus omgaan met technologie en idee van aan
de slag gaan met dilemma’s.
Kritiek hierop: veel te lang focus op heel
Westerse problemen zoals nieuwe hippe
technologieën zoals klonen, gene editing,
medische AI, … maar dan confrontatie COVID en
hier niet voldoende onderzoek naar gedaan…
Wake-up call voor bio-ethici
Wie zijn bio-ethici en wat doen ze?
Voorbeeld: Onora O’Neill
Bio-ethiek is geen discipline maar is een meeting ground voor veel verschillende disciplines
=> als je aan bio-ethiek doet dan hou je rekening met wetgeving, in dialoog met dokters =>
heel interdisciplinair gegeven
Bio-ethici kunnen ofwel op de faculteiten biomedische wetenschapen,
geneeskunde, dierengeneeskunde... werken, ofwel op het departement wijsbegeerte of
godsdienstwetenschap. Veel bio-ethici hebben een opleiding genetica gevolgd of zijn artsen
met een bijkomende masteropleiding in de wijsbegeerte.
Morele theorieën
We gaan deze bekijken: utilitarisme, deontologische ethiek, deugdethiek & zorgethiek
(ook theorie rechtvaardigheid -> niet voor examen)
Geen enkele morele theorie geeft een eenduidig antwoord, en er zijn geen juiste of foute
theorieën, we moeten ze eerder zien als allemaal aspecten van de ethiek.
Trolley probleem
-1<5 => kijken naar gevolgen => utilitarisme
-‘je mag niet doden’ => regels => deontologie
-Hangt af van wie er ligt => relaties => zorgethiek
-Iets doen om een goed persoon te zijn => deugdethiek
Kijken naar gevolgen => algemeen: consequentialisme => onderdeel ervan is utilitarisme =>
soms moeilijk want gevolgen kan je niet altijd voorspellen & hoe bepaal je welk mogelijk
gevolg de beste uitkomst is (stel je red de 5 maar blijken 5 seriemoordernaars te zijn)
, Utilitarisme
Kijkt naar de gevolgen
“Het grootste goed voor het grootst aantal mensen” gebruiken om te kijken wat het goede is
=>Jeremy Bentham & John Stuart Mill
=>Gingen uit van hedonisme om te weten wat goed en slecht is en hedonisme zegt ‘goed =
wat je plezier bezorgd, slecht = wat je pijn of verdriet bezorgd’ => dus als je grootste goed
voor meeste mensen wil verzorgen dan moet je voor plezier zorgen bij grootst aantal mensen
Voor Bentham: gewoon hoe meer plezier, hoe langer plezier, hoe beter, vulde voor de rest
niet in
Voor Mill: kwalitatieve verschillen tussen plezier bijvoorbeeld cognitief plezier is belangrijker
dan fysiek plezier
Hedonisme is een ethische en filosofische stroming die stelt dat genot (plezier) het hoogste
goed is en dat mensen hiernaar moeten streven. Pijn en ongemak moeten zoveel mogelijk
worden vermeden. Moreel goed handelen betekent zoveel mogelijk plezier en zo min
mogelijk pijn ervaren.
Maar op hedonistische benadering van wat goed en slecht is, is veel kritiek gekomen,
bijvoorbeeld door Robert Nozick die een ervaring machine heeft bedacht om dit toe te
lichten => stel je voor dat er een machine bestaat die je kunt aansluiten op je hersenen. Als
je erin stapt, ervaar je perfect geluk: alles wat je ooit wilde, lijkt echt te gebeuren. Je zou
kunnen geloven dat je rijk, beroemd of geliefd bent. Maar in werkelijkheid lig je alleen in een
tank, aangesloten op de machine. (concept van zijn gedachte experiment) => Nozick vraagt:
zou je in deze machine stappen? Veel mensen zouden nee zeggen. => Dit betekent dat we
méér willen dan alleen genot en plezier. => We willen ook echte ervaringen, betekenis, en
werkelijke connecties met de wereld. => Nozick’s ervaringsmachine laat zien dat hedonisme
te beperkt is: we streven niet alleen naar genot, maar ook naar echtheid, autonomie en
zingeving. Dit ondermijnt het idee dat plezier het enige waardevolle in het leven is.
Dus uitgangspunt klassiek utilitarisme => hedonisme
Maar Nozick zegt dat dit niet klopt, want alleen ervaringen hebben is niet voldoende, want er
is nog iets belangrijker dan plezier en dat is waarheid.
Nozick waarschijnlijk gelijk in normale gevallen, maar mensen die enorm lijden zouden
misschien wel in die ervaring machine willen stappen (ervaring machine kan je hier ook
invullen als drugs nemen bijvoorbeeld)
20e eeuw => preferentieutilitarisme & handelingsutilitarisme vs. regelutilitarisme
- Prefenentieutilitarisme: op voorhand niet vastleggen wat goede is voor mensen, als
we zeggen het grootste goed voor het grootste aantal mensen, dan wil dat goed
gewoon zeggen dat het grootst aantal mensen hun voorkeuren vervuld krijgen, als die
voorkeur is ‘veel pijn hebben’ so be it
- Handelingsutilitarisme vs. regelutilitarisme: gaat het over specifieke daden of over
regels? => klassiek utilitarisme ging over individuele daden, maar kan leiden tot niet
intuïtieve gevolgen, bijvoorbeeld stel een vrouw die gelukkig getrouwd is en minaar
ook en alle drie gelukkig dus als je geluk hier op telt dan 3 mensen gelukkig en anders
maar 2 mensen maar dit voelt verkeerd aan dus daarom hebben sommige gezegd dat
het ook over regels gaat bijvoorbeeld ‘je mag je man niet bedriegen’ en zelfs bij deze
