Hoofdstuk 3: opvoeden
Opvoeden doorheen de tijden
Middeleeuwen
Jongeren waren geen aparte categorie.
Het hoge sterftecijfer leidde ertoe dat ouders weinig ‘investeerden’ in de eerste
levensjaren.
Vanaf 6 jaar -> ingeschakeld in het arbeidsproces.
Verlichting
Denkmethode middeleeuwen duurt tot publicatie van Jean Jacques Rousseau
Emile ou de l’Education (1762) -> eerste expliciete ideeën over opvoeden
Vroeger -> extended families (= meerdere generaties delen een woning)
Industrialisering
Evolutie van extended gezin of familie naar kerngezin (= geen noodzaak om met
andere familieleden samen te wonen) -> moest vroeger door boerderij en veel werk
3 ‘soorten’ mensen met verschillende posities (rolverdeling):
o Buitenshuis werkende echtgenoot/vader
o De verzorgende echtgenote/moeder
o Ongehuwde kinderen
Deze rolverdeling kwam door modernisering in de arbeidsmarkt, de beroepen
werden specialistischer. Deze positie werd bepaald op basis van het genoten
onderwijs. Er kwam een splitsing tussen mannelijke buitenhuistewerkstelling en
vrouwelijke zorg voor het gezin. Er ontstond verzet tegen kinderarbeid.
Dankzij nieuwe inzichten in de ontwikkelingspsychologie -> meer aandacht voor
kinderen en het belang van opvoeding.
o Bowlby: theorieën over hechting
o Belang van sensitieve houding van moeder voor signalen van het kind
o Dr. Spock (1946): arts schrijft opvoedingsboel waarin een warme opvoeding
wordt benadrukt
Modernere tijd
Jaren ’60 breekt met tradities en rolpatronen: democratisering
Emancipatie van de vrouw (dolle mina’s)
o Vrouwen: opnieuw actieve participatie op arbeidsmarkt
o Mogelijkheid van geboortecontrole door verspreiding van de pil (1959)
Onderwijs: ontwikkelen van onderwijssystemen met nieuwe pedagogische inzichten
Relatie tussen ouders en kinderen evolueert naar een relatie van gelijkwaardigheid
en overleg
Ontstaan van vakbonden
Vandaag
Opvoeding speelt zich af binnen heel gevarieerde gezinscontexten en de samenleving
wordt diverser en complexer.
Ouder -> meer individuele vrijheden en minder vastomlijnde regels voor de
opvoeding -> ouders hebben meer onzekerheden
Veel nieuwe vragen in de opvoeding
, Definiëring van opvoeden
Opvoeden
= het aangaan van een waarden-volle relatie met jongeren en kinderen in de huidige
samenleving en culturele context, waarin ze tot volle ontplooiing kunnen komen, in
verantwoordelijkheid voor zichzelf, voor de anderen en voor de aarde die ze bewonen, om
gelukkig te zijn met zichzelf en met de anderen in een zinvol leven. (Definitie Vanneste 2007)
= kinderen en adolescenten worden gestimuleerd om zich te ontwikkelen.
Opvoeding
= een proces waarin een volwassenen mens geholpen en begeleid tot aan het punt waarop
hij of zij de regie over het leven verder zelf kan overnemen en dat ook daadwerkelijk doet.
Pedagogische relaties
De manier waarop de kinderen opvoeden/omgaan met kinderen zijn beïnvloed door
visie waarden en normen van ouders
Afhankelijk van eigen waarden en normen
Kerngedachten
De pedagogische relatie
De intentionaliteit van opvoeden
De tijdelijkheid van de opvoedingsrelaties. Bij volwassenen spreken we eerder van
vorming.
Het gaat om een proces, een opdracht die de ouders/opvoeders niet altijd zelf in
handen hebben
Opvoeden is een complex gegeven -> factoren die meespelen in het proces:
Mogelijkheden en beperkingen van het kind
Mogelijkheden en beperkingen van de ouders en de relaties tussen beiden
Invloeden van de buitenwereld
o Familie, vrienden, leerkrachten, jeugdverenigingen, scholen, instituten…
o It takes a village to raise a child!
o Er zijn maatschappelijke denkbeelden over opvoeden en gewenste
ontwikkeling van het kind
Er bestaan verschillende schema’s om deze factoren in kaart te brengen. Een van de meest
gehanteerde concepten is die van Belsky. Hij gaat ervan uit dat de opvoedingsrelatie wordt
beïnvloed door determinanten binnen:
De individuele ouder
Het individuele kind
De ruimere context
Deze factoren beïnvloeden binnen de opvoedingsrelatie rechtstreeks of onrechtstreeks de
ontwikkeling van het kind.
Opvoeden = normatief discours, het heeft altijd te maken met waarden en normen.
Vader kwam vroeger in de opvoeding enkel tussen als boeman.
Spelen zien we als de dag van vandaag als een middel om te ontplooien, spelen die je niet
zomaar.
Opvoeden doorheen de tijden
Middeleeuwen
Jongeren waren geen aparte categorie.
Het hoge sterftecijfer leidde ertoe dat ouders weinig ‘investeerden’ in de eerste
levensjaren.
Vanaf 6 jaar -> ingeschakeld in het arbeidsproces.
Verlichting
Denkmethode middeleeuwen duurt tot publicatie van Jean Jacques Rousseau
Emile ou de l’Education (1762) -> eerste expliciete ideeën over opvoeden
Vroeger -> extended families (= meerdere generaties delen een woning)
Industrialisering
Evolutie van extended gezin of familie naar kerngezin (= geen noodzaak om met
andere familieleden samen te wonen) -> moest vroeger door boerderij en veel werk
3 ‘soorten’ mensen met verschillende posities (rolverdeling):
o Buitenshuis werkende echtgenoot/vader
o De verzorgende echtgenote/moeder
o Ongehuwde kinderen
Deze rolverdeling kwam door modernisering in de arbeidsmarkt, de beroepen
werden specialistischer. Deze positie werd bepaald op basis van het genoten
onderwijs. Er kwam een splitsing tussen mannelijke buitenhuistewerkstelling en
vrouwelijke zorg voor het gezin. Er ontstond verzet tegen kinderarbeid.
Dankzij nieuwe inzichten in de ontwikkelingspsychologie -> meer aandacht voor
kinderen en het belang van opvoeding.
o Bowlby: theorieën over hechting
o Belang van sensitieve houding van moeder voor signalen van het kind
o Dr. Spock (1946): arts schrijft opvoedingsboel waarin een warme opvoeding
wordt benadrukt
Modernere tijd
Jaren ’60 breekt met tradities en rolpatronen: democratisering
Emancipatie van de vrouw (dolle mina’s)
o Vrouwen: opnieuw actieve participatie op arbeidsmarkt
o Mogelijkheid van geboortecontrole door verspreiding van de pil (1959)
Onderwijs: ontwikkelen van onderwijssystemen met nieuwe pedagogische inzichten
Relatie tussen ouders en kinderen evolueert naar een relatie van gelijkwaardigheid
en overleg
Ontstaan van vakbonden
Vandaag
Opvoeding speelt zich af binnen heel gevarieerde gezinscontexten en de samenleving
wordt diverser en complexer.
Ouder -> meer individuele vrijheden en minder vastomlijnde regels voor de
opvoeding -> ouders hebben meer onzekerheden
Veel nieuwe vragen in de opvoeding
, Definiëring van opvoeden
Opvoeden
= het aangaan van een waarden-volle relatie met jongeren en kinderen in de huidige
samenleving en culturele context, waarin ze tot volle ontplooiing kunnen komen, in
verantwoordelijkheid voor zichzelf, voor de anderen en voor de aarde die ze bewonen, om
gelukkig te zijn met zichzelf en met de anderen in een zinvol leven. (Definitie Vanneste 2007)
= kinderen en adolescenten worden gestimuleerd om zich te ontwikkelen.
Opvoeding
= een proces waarin een volwassenen mens geholpen en begeleid tot aan het punt waarop
hij of zij de regie over het leven verder zelf kan overnemen en dat ook daadwerkelijk doet.
Pedagogische relaties
De manier waarop de kinderen opvoeden/omgaan met kinderen zijn beïnvloed door
visie waarden en normen van ouders
Afhankelijk van eigen waarden en normen
Kerngedachten
De pedagogische relatie
De intentionaliteit van opvoeden
De tijdelijkheid van de opvoedingsrelaties. Bij volwassenen spreken we eerder van
vorming.
Het gaat om een proces, een opdracht die de ouders/opvoeders niet altijd zelf in
handen hebben
Opvoeden is een complex gegeven -> factoren die meespelen in het proces:
Mogelijkheden en beperkingen van het kind
Mogelijkheden en beperkingen van de ouders en de relaties tussen beiden
Invloeden van de buitenwereld
o Familie, vrienden, leerkrachten, jeugdverenigingen, scholen, instituten…
o It takes a village to raise a child!
o Er zijn maatschappelijke denkbeelden over opvoeden en gewenste
ontwikkeling van het kind
Er bestaan verschillende schema’s om deze factoren in kaart te brengen. Een van de meest
gehanteerde concepten is die van Belsky. Hij gaat ervan uit dat de opvoedingsrelatie wordt
beïnvloed door determinanten binnen:
De individuele ouder
Het individuele kind
De ruimere context
Deze factoren beïnvloeden binnen de opvoedingsrelatie rechtstreeks of onrechtstreeks de
ontwikkeling van het kind.
Opvoeden = normatief discours, het heeft altijd te maken met waarden en normen.
Vader kwam vroeger in de opvoeding enkel tussen als boeman.
Spelen zien we als de dag van vandaag als een middel om te ontplooien, spelen die je niet
zomaar.
